Τα τελευταία χρόνια, οι οργανισμοί που παρέχουν προϊόντα και υπηρεσίες ζωτικής σημασίας για την κοινωνία και την οικονομία λειτουργούν σε ένα περιβάλλον ολοένα αυξανόμενων προκλήσεων. Ακραία καιρικά φαινόμενα, κυβερνοεπιθέσεις, γεωπολιτικές εξελίξεις, διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και τεχνολογικές αστοχίες μπορούν να επηρεάσουν τη συνέχεια κρίσιμων λειτουργιών, με σημαντικές συνέπειες για τους πολίτες, την οικονομία και τη δημόσια ασφάλεια.
Ο Ν. 5236/2025 εισάγει ένα νέο πλαίσιο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας οργανισμών που παρέχουν βασικά προϊόντα και υπηρεσίες
Στο πλαίσιο αυτό, ο Ν. 5236/2025, με τον οποίο ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη η Οδηγία (ΕΕ) 2022/2557 για την ανθεκτικότητα των κρίσιμων οντοτήτων, εισάγει ένα νέο πλαίσιο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας οργανισμών που παρέχουν βασικά προϊόντα και υπηρεσίες. Οι απαιτήσεις του αφορούν τις οντότητες που θα προσδιοριστούν ως κρίσιμες, με στόχο τη διασφάλιση της αδιάλειπτης λειτουργίας τους ακόμη και υπό συνθήκες σοβαρής διαταραχής.
Η ψήφιση του Ν. 5236/2025 αποτελεί το πρώτο βήμα εφαρμογής του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου. Παράλληλα, αναμένεται η ολοκλήρωση των πράξεων εφαρμογής του νόμου, η οριστικοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής Ανθεκτικότητας Κρίσιμων Οντοτήτων και η ενεργοποίηση των διαδικασιών προσδιορισμού των κρίσιμων οντοτήτων.
H Grant Thornton παρουσιάζει τις σημαντικότερες επιπτώσεις για τους οργανισμούς που παρέχουν βασικές υπηρεσίες και πώς μπορούν να προετοιμαστούν αποτελεσματικά για τη νέα πραγματικότητα.
Από την προστασία των υποδομών στην ανθεκτικότητα των κρίσιμων υπηρεσιών
Η σημαντικότερη αλλαγή που εισάγει ο Ν. 5236/2025 είναι ότι σηματοδοτεί μια διαφορετική φιλοσοφία ως προς τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεται η προστασία των οργανισμών που παρέχουν προϊόντα και υπηρεσίες ζωτικής σημασίας.
Παραδοσιακά, η έμφαση δινόταν κυρίως στην προστασία των κρίσιμων υποδομών και στη λήψη μέτρων φυσικής ασφάλειας ή αντιμετώπισης μεμονωμένων απειλών. Σήμερα, όμως, οι οργανισμοί καλούνται να διαχειριστούν ένα πολύ πιο σύνθετο περιβάλλον κινδύνων, στο οποίο φυσικές καταστροφές, κυβερνοεπιθέσεις, τεχνολογικές αστοχίες, ανθρώπινα λάθη, διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και γεωπολιτικές εξελίξεις μπορούν να επηρεάσουν ταυτόχρονα τη λειτουργία τους.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, το ζητούμενο είναι η διασφάλιση της συνεχούς παροχής των κρίσιμων προϊόντων και υπηρεσιών, ακόμη και όταν ένας οργανισμός αντιμετωπίζει ένα σοβαρό περιστατικό ή μία εκτεταμένη κρίση. Η έννοια της επιχειρησιακής ανθεκτικότητας αποκτά, συνεπώς, στρατηγική διάσταση και συνδέεται άμεσα με την ικανότητα ενός οργανισμού να προλαμβάνει, να ανιχνεύει, να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά και να ανακάμπτει με ταχύτητα, περιορίζοντας τις επιπτώσεις στους πολίτες, στην οικονομία και στην κοινωνία.
Υπό αυτό το πρίσμα, ο Ν. 5236/2025 αντιμετωπίζει την ανθεκτικότητα ως ένα ολοκληρωμένο σύστημα διακυβέρνησης, το οποίο συνδυάζει τη διαχείριση κινδύνων, την επιχειρησιακή συνέχεια, τη διαχείριση κρίσεων, την προστασία κρίσιμων λειτουργιών και τη συνεχή βελτίωση των μηχανισμών ετοιμότητας. Για τις κρίσιμες οντότητες, η συμμόρφωση δεν εξαντλείται πλέον στην εφαρμογή επιμέρους μέτρων προστασίας, αλλά προϋποθέτει την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής επιχειρησιακής ανθεκτικότητας.
Ποιους αφορά το νέο πλαίσιο
Ο Ν. 5236/2025 εφαρμόζεται στις οντότητες που θα προσδιοριστούν ως κρίσιμες οντότητες, δηλαδή σε οργανισμούς των οποίων η λειτουργία είναι απαραίτητη για τη διατήρηση βασικών κοινωνικών λειτουργιών, κρίσιμων οικονομικών δραστηριοτήτων, της δημόσιας υγείας, της δημόσιας ασφάλειας και της ευημερίας των πολιτών.
Παράλληλα, το νέο πλαίσιο καλύπτει και άλλους οργανισμούς κοινής ωφέλειας ή φορείς που παρέχουν βασικά προϊόντα και υπηρεσίες ζωτικής σημασίας για την εύρυθμη λειτουργία της χώρας.
Η υπαγωγή μιας οντότητας στο νέο καθεστώς δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον κλάδο δραστηριότητάς της, αλλά από τον βαθμό στον οποίο η διακοπή ή η σοβαρή υποβάθμιση των υπηρεσιών της θα μπορούσε να επηρεάσει την κοινωνία ή την οικονομία. Για τον λόγο αυτό, η διαδικασία χαρακτηρισμού των κρίσιμων οντοτήτων βασίζεται σε συγκεκριμένα κριτήρια που προβλέπονται από το θεσμικό πλαίσιο και υλοποιείται από τις αρμόδιες αρχές.
Για τους οργανισμούς που θα χαρακτηριστούν ως κρίσιμες οντότητες, ο Ν. 5236/2025 δεν δημιουργεί μόνο νέες υποχρεώσεις συμμόρφωσης. Δημιουργεί την ανάγκη για μια συνολική επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο οργανώνουν τη διακυβέρνηση, διαχειρίζονται τους κινδύνους, προστατεύουν τις κρίσιμες λειτουργίες τους και προετοιμάζονται για την αποτελεσματική αντιμετώπιση περιστατικών και κρίσεων.
Οι πυλώνες της επιχειρησιακής ανθεκτικότητας
Η συμμόρφωση με τον Ν. 5236/2025 δεν περιορίζεται στην υιοθέτηση νέων πολιτικών ή στην εκπλήρωση συγκεκριμένων κανονιστικών απαιτήσεων. Για τις κρίσιμες οντότητες, το νέο πλαίσιο συνεπάγεται την ανάγκη αναβάθμισης του συνολικού μοντέλου λειτουργίας τους, με έμφαση στην πρόληψη, την ετοιμότητα και τη διατήρηση της επιχειρησιακής συνέχειας ακόμη και υπό συνθήκες σοβαρής διαταραχής.
Η μετάβαση αυτή επηρεάζει οριζόντια τη λειτουργία ενός οργανισμού και απαιτεί τη συνεργασία της διοίκησης, των επιχειρησιακών μονάδων και των υποστηρικτικών λειτουργιών.
Ενίσχυση της εταιρικής διακυβέρνησης
Η επιχειρησιακή ανθεκτικότητα καθίσταται πλέον ζήτημα στρατηγικής σημασίας και απαιτεί ενεργή συμμετοχή της διοίκησης. Οι κρίσιμες οντότητες καλούνται να θεσπίσουν σαφείς ρόλους, αρμοδιότητες και μηχανισμούς εποπτείας, ώστε η λήψη αποφάσεων σχετικά με τους κινδύνους και την ανθεκτικότητα να ενσωματωθεί στις διαδικασίες διοίκησης και στρατηγικού σχεδιασμού.
Αναβάθμιση της διαχείρισης κινδύνων
Το νέο πλαίσιο προϋποθέτει συστηματική αναγνώριση, αξιολόγηση και παρακολούθηση των κινδύνων που μπορούν να επηρεάσουν την παροχή κρίσιμων προϊόντων και υπηρεσιών. Η αξιολόγηση αυτή δεν περιορίζεται στους παραδοσιακούς επιχειρησιακούς κινδύνους, αλλά επεκτείνεται σε φυσικές καταστροφές, κυβερνοαπειλές, τεχνολογικές αστοχίες, ανθρώπινα λάθη, κινδύνους τρίτων μερών και διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ενίσχυση της επιχειρησιακής ετοιμότητας
Οι κρίσιμες οντότητες καλούνται να αναπτύξουν και να διατηρούν κατάλληλα μέτρα που διασφαλίζουν ότι οι κρίσιμες λειτουργίες τους μπορούν να συνεχίσουν να παρέχονται ακόμη και σε περιπτώσεις σοβαρών περιστατικών ή κρίσεων. Αυτό προϋποθέτει την αναγνώριση των κρίσιμων λειτουργιών και πόρων, την ανάπτυξη σχεδίων επιχειρησιακής συνέχειας, καθώς και την περιοδική δοκιμή και επικαιροποίησή τους.
Ενίσχυση της ικανότητας διαχείρισης περιστατικών και κρίσεων
Η αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο νέο πλαίσιο. Οι οργανισμοί καλούνται να διαθέτουν κατάλληλες δομές, διαδικασίες και μηχανισμούς συντονισμού, ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται έγκαιρα σε σοβαρά περιστατικά, να περιορίζουν τις επιπτώσεις τους και να αποκαθιστούν τη λειτουργία τους στον συντομότερο δυνατό χρόνο.
Ανάπτυξη κουλτούρας επιχειρησιακής ανθεκτικότητας
Η συμμόρφωση δεν επιτυγχάνεται μόνο μέσω διαδικασιών και τεχνολογικών λύσεων. Προϋποθέτει τη δημιουργία κουλτούρας ανθεκτικότητας σε όλα τα επίπεδα του οργανισμού, μέσα από συνεχή εκπαίδευση, ασκήσεις ετοιμότητας και ενεργή συμμετοχή του προσωπικού στη διαχείριση κινδύνων και κρίσεων.
Πέντε προτεραιότητες για την ενίσχυση της επιχειρησιακής ανθεκτικότητας
Η συμμόρφωση με τον Ν. 5236/2025 δεν θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια μεμονωμένη άσκηση κανονιστικής συμμόρφωσης, αλλά ως μια ευκαιρία συνολικής ενίσχυσης της επιχειρησιακής ανθεκτικότητας. Οι οργανισμοί μπορούν ήδη από σήμερα να ξεκινήσουν την προετοιμασία τους εστιάζοντας στις ακόλουθες προτεραιότητες:
1. Αξιολόγηση του υφιστάμενου πλαισίου επιχειρησιακής ανθεκτικότητας
Να αποτυπώσουν την υφιστάμενη κατάσταση ως προς τη διακυβέρνηση, τη διαχείριση κινδύνων, την επιχειρησιακή συνέχεια, τη διαχείριση κρίσεων και τις λοιπές διαδικασίες που σχετίζονται με την ανθεκτικότητα.
2. Προσδιορισμός κρίσιμων υπηρεσιών, λειτουργιών και αλληλεξαρτήσεων
Να αναγνωρίσουν τις υπηρεσίες και τις λειτουργίες που είναι κρίσιμες για την αποστολή του οργανισμού, καθώς και τις βασικές εξαρτήσεις τους από ανθρώπους, υποδομές, τεχνολογία και τρίτα μέρη.
3. Επανεξέταση των υφιστάμενων σχεδίων
Να αξιολογήσουν κατά πόσο τα σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας, διαχείρισης κρίσεων και αντιμετώπισης περιστατικών ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του νέου πλαισίου.
4. Καθορισμός δομών διακυβέρνησης και αρμοδιοτήτων
Να διασφαλίσουν ότι υπάρχουν σαφείς ρόλοι, αρμοδιότητες και μηχανισμοί λήψης αποφάσεων για θέματα επιχειρησιακής ανθεκτικότητας.
5. Κατάρτιση οδικού χάρτη προσαρμογής
Να αναπτύξουν ένα ρεαλιστικό πρόγραμμα ενεργειών με προτεραιοποίηση παρεμβάσεων, χρονοδιάγραμμα και υπεύθυνους υλοποίησης.
