Η πρόθεση της αμερικανικής κυβέρνησης να επαναφέρει την Τουρκία στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35 και να εγκρίνει την πώληση κινητήρων F-110 για το τουρκικό KAAN έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Στις ΗΠΑ αναζωπυρώνεται το κίνημα «No Jets for Turkey», ενώ το Ισραήλ εκφράζει βαθιά ανησυχία για την ενίσχυση μιας χώρας με ανοιχτά εχθρική ρητορική.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Το κίνημα «No Jets for Turkey» δεν είναι καινούργιο στο πολιτικό προσκήνιο της Ουάσιγκτον, αλλά το τελευταίο διάστημα έχει αρχίσει να προσλαμβάνει επιπλέον δυναμική.
Αφορμή για αυτή τη νέα κινητοποίηση στάθηκε η πρόσφατη δήλωση του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος άφησε ορθάνοιχτο το ενδεχόμενο μιας μαζικής πώλησης όπλων προς την Άγκυρα ενόψει της επερχόμενης Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ που είναι προγραμματισμένη να πραγματοποιηθεί στην Τουρκία. Ο Τραμπ, ο οποίος συχνά εκφράζει δημοσίως τη συμπάθειά του προς τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ανέφερε χαρακτηριστικά ότι η Τουρκία θα πρέπει να λάβει τα υπερσύγχρονα μαχητικά πέμπτης γενιάς F-35, από το πρόγραμμα των οποίων είχε αποβληθεί το 2019 λόγω της αγοράς του ρωσικού αντιπυραυλικού συστήματος S-400. Παράλληλα, ο Αμερικανός Πρόεδρος υποστήριξε την παροχή των εξελιγμένων κινητήρων F-110, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για την ολοκλήρωση και την επιχειρησιακή ανάπτυξη του KAAN, του εγχώριας κατασκευής τουρκικού μαχητικού αεροσκάφους.
Οι δηλώσεις αυτές λειτούργησαν ως θρυαλλίδα για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τις δεξαμενές σκέψης και τις συμμαχίες διαφόρων εθνοτικών ομάδων στις Ηνωμένες Πολιτείες. ελληνοαμερικανικές, αρμενοαμερικανικές, κουρδικές αλλά και εβραϊκές οργανώσεις ένωσαν τις δυνάμεις τους, υπογραμμίζοντας ότι η παραχώρηση τέτοιας στρατιωτικής τεχνολογίας σε ένα αυταρχικό καθεστώς αποτελεί άμεση απειλή για τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Το κίνημα υποστηρίζει ότι η Τουρκία δεν έχει αλλάξει την αναθεωρητική της πολιτική και ότι η χρήση αμερικανικών όπλων από την Άγκυρα ενάντια σε συμμάχους των ΗΠΑ παραμένει ένας διαρκής κίνδυνος.
Η γεωπολιτική αντίφαση
Οι υποστηρικτές του κινήματος «No Jets for Turkey» εστιάζουν στην έντονη γεωπολιτική αντίφαση που παρουσιάζει η στάση της Άγκυρας. Από τη μία πλευρά, η Τουρκία επιδιώκει να επωφεληθεί από τα προνόμια της συμμετοχής της στη Βορειοατλαντική Συμμαχία και να αποκτήσει πρόσβαση στην αιχμή της αμερικανικής αμυντικής τεχνολογίας. Από την άλλη πλευρά, η ηγεσία της συνεχίζει να υπονομεύει τα δυτικά συμφέροντα, διατηρώντας στενές σχέσεις με τη Μόσχα και προσφέροντας πολιτική και διπλωματική στήριξη σε οργανώσεις που η Δύση χαρακτηρίζει ως τρομοκρατικές. Η δήλωση του Τραμπ ότι ο Ερντογάν θα μπορούσε ακόμη και να είχε εμπλακεί στον πόλεμο στο πλευρό του Ιράν επειδή «δεν συμπαθεί το Ισραήλ», αν και δεν συνοδεύτηκε από επίσημες τουρκικές στρατιωτικές κινήσεις, αναδεικνύει το πόσο απρόβλεπτος εταίρος θεωρείται η Άγκυρα, ακόμη και από εκείνους που επιχειρούν να τη δελεάσουν με εξοπλιστικά πακέτα.
Το κίνημα ασκεί έντονη πίεση στο Κογκρέσο, όπου παραδοσιακά υπάρχει ισχυρή διακομματική αντίσταση στην πώληση όπλων στην Τουρκία. Γερουσιαστές και βουλευτές από θεσμικά όργανα-κλειδιά επισημαίνουν ότι η παραχώρηση των κινητήρων F-110 για το KAAN θα επιτρέψει στην Τουρκία να αναπτύξει μια ανεξάρτητη πολεμική βιομηχανία, η οποία στη συνέχεια θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την άσκηση εκβιασμών στην περιοχή. Η εκστρατεία ενημέρωσης περιλαμβάνει συναντήσεις με νομοθέτες, δημόσιες παρεμβάσεις στα μέσα ενημέρωσης και τη συλλογή υπογραφών, με κεντρικό επιχείρημα ότι η εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ και των στρατηγικών της συμμάχων δεν πρέπει να θυσιάζεται στον βωμό των πρόσκαιρων διπλωματικών ελιγμών ή των προσωπικών σχέσεων των ηγετών.
Η αντίδραση του Ισραήλ
Η πιθανότητα ενίσχυσης της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας έχει προκαλέσει συναγερμό και στην Ιερουσαλήμ, η οποία παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία τις εξελίξεις στην Ουάσιγκτον. Κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου, την Κυριακή 28 Ιουνίου, ο Πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, εξέφρασε με τον πλέον επίσημο τρόπο τη σοβαρότητα με την οποία η χώρα του αντιμετωπίζει τις συνεχείς απειλές του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ο Νετανιάχου τόνισε ότι το Ισραήλ λαμβάνει πολύ σοβαρά υπόψη τη ρητορική του Τούρκου Προέδρου, ο οποίος σχεδόν καθημερινά ζητά την καταστροφή του εβραϊκού κράτους. Ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός ανέφερε χαρακτηριστικά ότι, «αν υπάρχει ένα μάθημα που έχει διδαχθεί ο εβραϊκός λαός από την ιστορία του, είναι ότι όταν κάποιος δηλώνει ότι σκοπεύει να σε καταστρέψει, οφείλεις να τον πιστέψεις και να μην υποτιμάς τα λόγια του».
Στο πλαίσιο αυτό, ο Νετανιάχου κατέστησε σαφές στους υπουργούς του ότι η ισραηλινή κυβέρνηση δεν πρόκειται να αγνοήσει αυτές τις τοποθετήσεις. Αντιθέτως, υπογράμμισε ότι «το Ισραήλ θα στρέψει την προσοχή των Αμερικανών φίλων του προς αυτές τις δηλώσεις», προειδοποιώντας τους για τους κινδύνους που εγκυμονεί ο εξοπλισμός μιας χώρας που εκφράζει τέτοιο μένος.
Θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι η ισραηλινή διπλωματία θα θέσει το ζήτημα μετ’ επιτάσεως στις επαφές της με τον Λευκό Οίκο και το Κογκρέσο, συνδέοντας άμεσα την ασφάλεια του Ισραήλ με την ανάγκη να αποτραπεί η πώληση των F-35 και των κινητήρων F-110 στην Άγκυρα. Η ανησυχία αυτή εντείνεται καθώς η επιθετική ρητορική της Τουρκίας έχει κλιμακωθεί επικίνδυνα, με κορυφαίους αξιωματούχους, όπως ο Τούρκος Υπουργός Εσωτερικών, να φτάνουν στο σημείο να ζητούν ανοιχτά την απελευθέρωση της Ιερουσαλήμ.
Η κλιμάκωση της τουρκικής επιθετικότητας
Από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή, που πυροδοτήθηκε από την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, ο Ερντογάν έχει αναδειχθεί σε έναν από τους πιο σκληρούς και ακραίους επικριτές του Ισραήλ σε διεθνές επίπεδο. Δεν έχει διστάσει να κατηγορήσει την Ιερουσαλήμ για γενοκτονία στη Λωρίδα της Γάζας, να χαιρετίσει τα εντάλματα σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου κατά της ισραηλινής ηγεσίας, αλλά και να καλέσει τα Ηνωμένα Έθνη να εισηγηθούν τη χρήση βίας εναντίον του Ισραήλ. Η εχθρότητα αυτή ξεπερνά τα όρια της συνήθους διπλωματικής αντιπαράθεσης και αγγίζει τα όρια του θρησκευτικού φανατισμού. Δυτικά και ισραηλινά μέσα ενημέρωσης έχουν μεταδώσει ότι ο Τούρκος Πρόεδρο, κατά τη διάρκεια προσευχής για το τέλος του Ραμαζανιού, έφτασε στο σημείο να ζητήσει από τον Θεό την ολοκληρωτική καταστροφή και τον αφανισμό του σιωνιστικού Ισραήλ.
Αυτή η διαρκής και συστηματική στοχοποίηση του Ισραήλ από την τουρκική πολιτική ηγεσία αποτελεί το ισχυρότερο επιχείρημα στα χέρια των μελών του κινήματος «No Jets for Turkey». Οι ακτιβιστές και οι αναλυτές στις ΗΠΑ επισημαίνουν ότι τα εξοπλιστικά προγράμματα δεν μπορούν να εξετάζονται αποκομμένα από την ιδεολογική και πολιτική κατεύθυνση των χωρών που τα παραλαμβάνουν. Η παροχή στρατιωτικής ισχύος σε μια Τουρκία που απειλεί ανοιχτά τη σταθερότητα και την ύπαρξη συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει πλήρως την ισορροπία δυνάμεων. Η πίεση προς την Ουάσιγκτον να επανεξετάσει τις υποσχέσεις του Τραμπ εντείνεται, καθώς η διεθνής κοινότητα συνειδητοποιεί ότι οι αποφάσεις για τα F-35 και τους κινητήρες του KAAN θα καθορίσουν το μέλλον της ασφάλειας σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.
