Τον Ιούνιο του 2025, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ βομβάρδισαν το Ιράν, ένας δημοσιογράφος ρώτησε τον Βλαντίμιρ Πούτιν πώς θα αντιδρούσε αν ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν σκοτωνόταν στην επίθεση. “Δεν θέλω καν να το συζητήσω”, είχε απαντήσει ο Ρώσος πρόεδρος.
Λιγότερο από εννέα μήνες αργότερα, μετά τον θάνατο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σε μια στοχευμένη επίθεση υπό την ηγεσία του Ισραήλ και την υποστήριξη των ΗΠΑ το Σάββατο, ο Πούτιν δεν είχε άλλη επιλογή από το να απαντήσει.
Η δολοφονία εκτιμάται ότι πυροδότησε δύο από τα βαθύτερα ένστικτα του Πούτιν, όπως σχολιάζει το Politico: “Τη βαθιά ριζωμένη παράνοια για τη μακροζωία του και μια προσπάθεια για πολιτική επιβίωση που ορίζεται από τη νίκη επί της Ουκρανίας – όποιο και αν είναι το κόστος”.
Και τα δύο αυτά φάνηκαν και στη σύντομη δήλωση που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του Κρεμλίνου, στην οποία ο Πούτιν κατήγγειλε τον θάνατο του Χαμενεΐ ως “δολοφονία… που διαπράχθηκε κατά κυνική παραβίαση όλων των κανόνων της ανθρώπινης ηθικής και του διεθνούς δικαίου”.
Η αντίδρασή του ήταν ισχυρότερη από αυτή μετά τη σύλληψη του άλλου πρώην συμμάχου της Ρωσίας, του Νικολάς Μαδούρο της Βενεζουέλας.
Και όμως, είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι ο Πούτιν δεν κατονόμασε τις χώρες πίσω από τη δολοφονία.
Οι συγκρίσεις με τον Καντάφι
Στους ρωσικούς κύκλους, ο θάνατος του Χαμενεΐ προκάλεσε συγκρίσεις με την πτώση ενός άλλου δικτάτορα.
Πλάνα, τραβηγμένα με κινητό τηλέφωνο, από τη στιγμή που ο Μουαμάρ Καντάφι της Λιβύης βασανιζόταν μέχρι θανάτου μετά από την επέμβαση του ΝΑΤΟ το 2011, εξόργισαν τον Πούτιν, σύμφωνα με τον Ρώσο δημοσιογράφο Μιχαήλ Ζίγκαρ.
“Έδειξαν σε ολόκληρο τον κόσμο πώς σκοτώθηκε, καλυμμένος με αίμα”, δήλωσε ο Πούτιν, εμφανώς θυμωμένος, κατά τη διάρκεια τηλεοπτικής συνέντευξης Τύπου εκείνη την εποχή. “Αυτό είναι δημοκρατία;”.
Τον Μάιο του 2012, λίγο μετά την ανατροπή του Καντάφι, ο Πούτιν επέστρεψε στην προεδρία μετά από μια θητεία ως πρωθυπουργός.
“Ήταν ακριβώς ο θάνατος του Καντάφι που έγινε σημείο καμπής στη ρωσική πολιτική – τόσο στην εξωτερική όσο και στην εγχώρια”, γράφει ο Αλεξάντερ Μπάουνοφ, ανώτερος συνεργάτης στο Κέντρο Carnegie Russia Eurasia με έδρα το Βερολίνο.
Το γεγονός ότι οι ΗΠΑ και η Ευρώπη θα επέτρεπαν την τόσο βάναυση ανατροπή ενός παγκόσμιου ηγέτη θεωρήθηκε από τον Πούτιν, έναν πρώην πράκτορα της KGB, ως “το αποκορύφωμα της προδοσίας”, σημείωσε ο Μπάουνοφ.
Με το πέρασμα των χρόνων, ο Πούτιν βυθίστηκε σε αυξανόμενη απομόνωση.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας της Covid, ξένοι αξιωματούχοι και Ρώσοι αξιωματούχοι ήταν υποχρεωμένοι να μένουν αρκετά μέτρα μακριά από τον Ρώσο πρόεδρο.
Ο εκλιπών ηγέτης της αντιπολίτευσης της Ρωσίας, Αλεξέι Ναβάλνι, τον αποκάλεσε “παππού σε καταφύγιο”, αναφερόμενος στην έρευνα της ομάδας του για ένα πολυτελές παλάτι που φέρεται να ανήκε στον Πούτιν και το οποίο περιλάμβανε ένα δίκτυο σηράγγων σκαμμένων 50 μέτρων στο έδαφος.
“Θα μας σκοτώσουν”
Τα πρόσφατα γεγονότα εκτιμάται, σύμφωνα με την ανάλυση του Politico, ότι θα έχουν βαθύνει την “παράνοια” του Πούτιν.
Η ανατροπή δύο Ρώσων συμμάχων – Μαδούρο και Χαμενεΐ – ώθησε ορισμένους φιλο-Κρεμλινικούς σχολιαστές να παραβιάσουν έναν άτυπο κανόνα από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο: Να αποφεύγεται η ανοιχτή κριτική στις ΗΠΑ ή τον πρόεδρό τους.
Ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας Ντμίτρι Μεντβέντεφ έγραψε ότι η επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν αποκάλυψε τα “αληθινά πρόσωπα” του Τραμπ.
Παράλληλα, ο Ρώσος τηλεοπτικός παρουσιαστής Βλαντίμιρ Σολοβιόφ κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι συμπεριφέρονται “σαν αρπακτικό”, χρησιμοποιώντας τη διπλωματία για να δελεάσουν “το θήραμά τους να χαλαρώσει την άμυνά του πριν βυθίσει τα δόντια του στο λαιμό του”.
“Καταλαβαίνουμε ότι η συζήτηση για το Ιράν είναι επίσης μια συζήτηση για τη Ρωσία;”, ρώτησε τους τηλεθεατές του.
Την ίδια ώρα, ο Αλεξάντερ Ντούγκιν, ένας φιλοπόλεμος, υπερεθνικιστής στοχαστής, προειδοποίησε ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να σχεδιάζει να κάνει το ίδιο στη Ρωσία.
“Ένας προς έναν, οι σύμμαχοί μας εξαλείφονται συστηματικά”, ανέφερε. “Είναι σαφές ποιος είναι ο επόμενος και είναι σαφές τι πραγματικά σημαίνουν οι διαπραγματεύσεις με έναν τέτοιο εχθρό”, συνέχισε, αναφερόμενος στις συνεχιζόμενες ειρηνευτικές συνομιλίες με την Ουκρανία, οι οποίες διεξάγονται με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ.
Το φιλο-Κρεμλινικό μέσο Segodnya.ru το έθεσε ευθέως, με ένα άρθρο γνώμης με τίτλο: “Πώς θα μας σκοτώσουν”.
Με το βλέμμα στα πιθανά οφέλη
Το Κρεμλίνο, αντίθετα, έχει υιοθετήσει έναν πολύ πιο διπλωματικό τόνο.
Μια μέρα αφότου ο Πούτιν κατήγγειλε τη δολοφονία του Χαμενεΐ, ο εκπρόσωπός του, Ντμίτρι Πεσκόφ, εξέφρασε “βαθιά απογοήτευση” που οι συνομιλίες των ΗΠΑ με το Ιράν απέτυχαν, ενώ παράλληλα εξέφρασε “βαθιά εκτίμηση” για τις προσπάθειες των ΗΠΑ να μεσολαβήσουν για την ειρήνη με την Ουκρανία.
Αλλά, πρόσθεσε, “πρώτα και κύρια, εμπιστευόμαστε μόνο τους εαυτούς μας και υπερασπιζόμαστε τα δικά μας συμφέροντα”.
Το μήνυμα ήταν σαφές: Ο Πούτιν δεν πρόκειται να αφήσει τα συναισθήματά του για το Ιράν να σταθούν εμπόδιο στους στόχους του στην Ουκρανία.
“Το μεγαλύτερο όπλο του σε αυτή τη σύγκρουση ήταν η προθυμία και η ικανότητα της κυβέρνησης Τραμπ να ασκήσει πίεση στους Ουκρανούς και στους Ευρωπαίους”, δήλωσε ο Σαμ Γκριν, καθηγητής ρωσικής πολιτικής στο King’s College του Λονδίνου. “Και επομένως δεν υπάρχει απολύτως κανένας λόγος να εγκαταλείψει αυτό το όπλο”, σημείωσε.
Ό,τι και αν νιώθει προσωπικά ο Ρώσος πρόεδρος, οι πράξεις του δείχνουν ότι είναι πραγματιστής. “Ο Πούτιν δεν πρόκειται να διακινδυνεύσει την προσωπική του ασφάλεια, την ασφάλεια του καθεστώτος του ή το όραμά του για τη ρωσική εθνική ασφάλεια, να κάνει ό,τι μπορεί για να βοηθήσει τους Ιρανούς, τους Βορειοκορεάτες, τους Κινέζους ή οποιονδήποτε άλλον”, δήλωσε ο Γκριν.
Για τη Μόσχα, η κρίση στο Ιράν έχει διάφορα πλεονεκτήματα, μεταξύ των οποίων η προοπτική υψηλότερων τιμών πετρελαίου, η διαφωνία μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ για τον τρόπο αντιμετώπισης των επιπτώσεων και μια Ουάσινγκτον αποσπασμένη από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Οι ενέργειες του Τραμπ συμβάλλουν επίσης στην ενίσχυση της εγχώριας και διεθνούς αφήγησης του σχετικά με τους κινδύνους της δυτικής ηγεμονίας.
Επιπλέον, ο Πούτιν έχει ένα αποτρεπτικό μέσο που ούτε ο Καντάφι ούτε ο Χαμενεΐ απολάμβαναν: Το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο.
Αλλά τα πυρηνικά όπλα δεν προσφέρουν προστασία από εσωτερικές απειλές. Εάν η πτώση των συμμαχικών ισχυρών ανδρών οξύνει τους φόβους του Πούτιν, είναι πιθανό να επικεντρωθούν λιγότερο στους πυραύλους του ΝΑΤΟ και περισσότερο στις ίντριγκες του παλατιού.
Ο Ρώσος πρόεδρος γνωρίζει εξίσου καλά με όλους, ότι οι δικτάτορες που συσσωρεύουν τόση δύναμη και για όσο καιρό έχει ο Πούτιν, τείνουν να εγκαταλείπουν το αξίωμά τους με έναν από τους δύο τρόπους, δήλωσε ο Γκριν. “Είτε υπό κράτηση, είτε σε φέρετρο”.
