Το Ιράν είναι αποφασισμένο να εξασφαλίσει τη διεθνή αναγνώριση του ελέγχου του στα Στενά του Ορμούζ και της δυνατότητάς του να επιβάλλει τέλη στα πλοία που εισέρχονται ή εξέρχονται από τον Περσικό Κόλπο, ακόμη και αν χρειαστεί να το επιβάλει διά της ισχύος, σύμφωνα με δύο ανώτερες ιρανικές πηγές.
Στο πλαίσιο της προσωρινής συμφωνίας που συνήφθη αυτόν τον μήνα με τις ΗΠΑ για τον τερματισμό της τρίμηνης σύγκρουσής τους, το Ιράν συμφώνησε να επιτρέπει τη διέλευση πλοίων από τα Στενά για διάστημα 60 ημερών, χωρίς την επιβολή τελών.
Ωστόσο, η Τεχεράνη θεωρεί ότι η διατύπωση της συμφωνίας της επιτρέπει να διατηρεί τον έλεγχο σχετικά με το ποια πλοία μπορούν να διέρχονται και ποια διαδρομή θα ακολουθούν μέσα από το στενό θαλάσσιο πέρασμα.
Παράλληλα, είναι αποφασισμένη να εξασφαλίσει τη μόνιμη και επίσημη αναγνώριση αυτού του ελέγχου μετά τη λήξη της προσωρινής περιόδου. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι Ιρανοί διαπραγματευτές δεν πρόκειται να προχωρήσουν σε συζητήσεις για άλλα ζητήματα που παραμένουν σε εκκρεμότητα στις συνεχιζόμενες ειρηνευτικές συνομιλίες με την Ουάσιγκτον, έως ότου υπάρξει συμφωνία επί του συγκεκριμένου θέματος.
Εάν η προσωρινή συμφωνία λήξει χωρίς να παραταθεί, το Ιράν σκοπεύει να αρχίσει να επιβάλλει τέλη διέλευσης στα πλοία από τα μέσα Αυγούστου. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει διευκρινίσει ούτε το ύψος των χρεώσεων ούτε τον τρόπο με τον οποίο αυτές θα επιβάλλονται.
Το Ιράν είχε κλείσει τα Στενά του Ορμούζ με την έναρξη του πολέμου και Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι οι αρχές επέβαλαν σε ορισμένα πλοία τέλη ναυσιπλοΐας ή άλλες χρεώσεις προκειμένου να τους επιτραπεί να εξέλθουν από τον Περσικό Κόλπο.
Το Ιράν επιδιώκει μόνιμο έλεγχο των Στενών του Ορμούζ
Οποιαδήποτε μόνιμη ιρανική κυριαρχία στα Στενά του Ορμούζ, με επίσημες διαδικασίες και επιβολή τελών στα πλοία, θα αυξήσει το κόστος, τις καθυστερήσεις και τους κινδύνους για το σύνολο της ναυσιπλοΐας σε μια θαλάσσια οδό από την οποία, πριν από τον πόλεμο, διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ενεργειακών προμηθειών, καθώς και άλλα κρίσιμης σημασίας αγαθά.
Μέχρι σήμερα, η διέλευση από τα Στενά δεν υπόκειτο ποτέ στην επιβολή τελών. Η θέση της Τεχεράνης έρχεται σε άμεση αντίθεση τόσο με την ερμηνεία των Ηνωμένων Πολιτειών σχετικά με το προσωρινό Μνημόνιο Κατανόησης, που συμφωνήθηκε στις 17 Ιουνίου, όσο και με τη θέση της Ουάσιγκτον για το πώς θα πρέπει να διαμορφωθεί το μεταπολεμικό καθεστώς στην περιοχή.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι δεν θα επιβληθούν τέλη διέλευσης από τα Στενά, εκτός εάν η ίδια η Ουάσιγκτον αποφασίσει να τα επιβάλει.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε κατά τη διάρκεια συνάντησης με χώρες του Κόλπου ότι καμία χώρα δεν έχει το δικαίωμα να εμποδίζει τη ναυσιπλοΐα ούτε να επιβάλλει τέλη ή διόδια για τη διέλευση από μια διεθνή θαλάσσια οδό.
Σύμφωνα με τις ίδιες ιρανικές πηγές, η Τεχεράνη ερμηνεύει την προσωρινή συμφωνία ως επιβεβαίωση ότι μπορεί να διατηρεί τον έλεγχο κάθε διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, χωρίς όμως να εισπράττει τέλη κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου. Παράλληλα, θεωρεί ότι, αν και οφείλει να συζητήσει τις σχετικές ρυθμίσεις με τα κράτη του Κόλπου, δεν υποχρεούται να καταλήξει σε συμφωνία μαζί τους.
Το Ομάν, το οποίο εκτείνεται κατά μήκος της νότιας ακτής των Στενών του Ορμούζ, πρόκειται να φιλοξενήσει συνομιλίες με το Ιράν για τον καθορισμό των διαδρομών διέλευσης μέσα από τη θαλάσσια οδό, όπως ανακοίνωσε η Τεχεράνη τη Δευτέρα.
Ωστόσο, το Ιράν άνοιξε πυρ το Σαββατοκύριακο εναντίον τεσσάρων πλοίων που επιχείρησαν να διέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ μέσω της πλευράς που ελέγχεται από το Ομάν, χωρίς προηγουμένως να έχουν λάβει άδεια από τις ιρανικές αρχές, γεγονός που προκάλεσε μια σύντομη αλλά ιδιαίτερα σφοδρή ανταλλαγή πυρών με τις ΗΠΑ.
Ένας από τους δύο ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους δήλωσε ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να επιτρέψει την επιστροφή στο καθεστώς που ίσχυε πριν από τον πόλεμο.
Αντίθετα, θεωρεί ότι πρέπει να θεσπιστεί ένα νέο πλαίσιο διαχείρισης των Στενών του Ορμούζ, στο οποίο το Ιράν θα αποφασίζει τον τρόπο με τον οποίο τα πλοία εισέρχονται και εξέρχονται από τη θαλάσσια οδό, θα διατηρεί το δικαίωμα να απαγορεύει τη διέλευση σε όσα θεωρεί ότι συνιστούν απειλή για την εθνική του ασφάλεια και θα επιβάλλει τέλη για τις υποχρεωτικές υπηρεσίες που παρέχει.
Το Ιράν θεωρεί ότι διαθέτει μια ιστορική ευκαιρία
Ο ίδιος αξιωματούχος πρόσθεσε ότι το Ιράν είναι έτοιμο να επιβάλει τις απαιτήσεις του σχετικά με τα Στενά ακόμη και διά της στρατιωτικής ισχύος, εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία από τις άλλες χώρες για την αποδοχή των όρων του.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τεχεράνη δεν πρόκειται να υποχωρήσει, ακόμη κι αν αυτό οδηγήσει σε νέα — και εντονότερη — αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο δεύτερος ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι, έχοντας επιβιώσει από αυτό που η Τεχεράνη θεωρούσε τη μεγαλύτερη δυνητική απειλή της — έναν πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ —, το Ιράν πιστεύει ότι διαθέτει πλέον μια “ιστορική ευκαιρία” να εξασφαλίσει ένα μακροπρόθεσμο στρατηγικό πλεονέκτημα.
Κατά την εκτίμησή του, οι χώρες που διαθέτουν εμπορικούς στόλους θα αποδεχθούν τελικά τη διαχείριση των Στενών από το Ιράν, καθώς το κόστος της αντιπαράθεσης θα αυξάνεται συνεχώς, ενώ και η Ουάσιγκτον θα συμβιβαστεί με αυτή την πραγματικότητα προκειμένου να διασφαλιστεί η αδιάλειπτη τροφοδοσία της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας.
“Καμία από τις δύο πλευρές δεν θεωρεί ότι έχει ηττηθεί”
Ωστόσο, το Ιράν ενδέχεται να υπερεκτιμά τη διαπραγματευτική του ισχύ και να υπολογίζει λανθασμένα μέχρι ποιο σημείο η Ουάσιγκτον θα ήταν διατεθειμένη να αποδεχθεί αυτό που θα θεωρούνταν μια εξαιρετικά μεγάλη παραχώρηση, εκτιμά ο Άλι Ανσάρι, καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Σεντ Άντριους.
“Η πιθανότητα να αναζωπυρωθεί αυτή η σύγκρουση είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο πιστεύουν οι περισσότεροι, επειδή καμία από τις δύο πλευρές δεν θεωρεί ότι έχει χάσει”, δήλωσε.
Ούτε το Ιράν ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν υπογράψει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία χαρακτηρίζει τα Στενά του Ορμούζ ως διεθνή θαλάσσια οδό. Αντίθετα, το Ομάν, που εκτείνεται κατά μήκος της νότιας ακτής των Στενών, είναι συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης.
Παρότι η θαλάσσια οδός χωρίζεται μεταξύ των χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν, ο χαρακτηρισμός της ως διεθνούς στενού, βάσει της Σύμβασης, επιβάλλει την ελεύθερη διέλευση των πλοίων.
Η Σύμβαση θεωρείται ευρέως — ακόμη και από τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες — ότι αποτελεί μέρος του εθιμικού διεθνούς δικαίου.
Παράλληλα, σύμφωνα με τον Κρις Ο’Φλάερτι, πρώην πλοίαρχο του βρετανικού Πολεμικού Ναυτικού και ειδικό σε θέματα ναυτικού πολέμου και ναυτικού δικαίου, η ίδια Σύμβαση αποτελεί και τη νομική βάση πάνω στην οποία το Ιράν θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι τα χωρικά του ύδατα εκτείνονται σε 12 ναυτικά μίλια, αντί για τα μόλις 3 ναυτικά μίλια που προβλέπονται από άλλες διεθνείς ναυτικές συμβάσεις.
Τα Στενά του Ορμούζ έχουν πλάτος λίγο μεγαλύτερο από 20 ναυτικά μίλια στο στενότερο σημείο τους.
“Πρόκειται για ένα εξαιρετικά πολιτικοποιημένο ζήτημα, στο οποίο οι περισσότεροι θεωρούν ότι το διεθνές δίκαιο είναι ξεκάθαρο και έχει παγιωθεί. Ωστόσο, το Ιράν αποφάσισε να αμφισβητήσει αυτή την αντίληψη”, δήλωσε ο Ο’Φλάερτι.
