Δέκα χρόνια μετά το σοκ που προκάλεσε το δημοψήφισμα για την αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, μεγάλο μέρος της έντασης και της αντιπαράθεσης μεταξύ Λονδίνου και Βρυξελλών έχει υποχωρήσει. Ωστόσο, οι αιτίες που οδήγησαν στο ιστορικό διαζύγιο -κυρίως η μετανάστευση και οι ιδεολογικές διαφορές- εξακολουθούν να υφίστανται.
Την ίδια στιγμή, οι δύο πλευρές έχουν περιορισμένα περιθώρια να προχωρήσουν σε ουσιαστική επαναπροσέγγιση, καθώς τα λαϊκιστικά και ακροδεξιά κόμματα ενισχύονται σε χώρες όπως η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία, παρά το πολύ πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον που αντιμετωπίζουν σήμερα.
Η Βρετανία αποχώρησε οριστικά από τη μεγαλύτερη εμπορική ένωση του κόσμου μία ώρα πριν από τα μεσάνυχτα της 31ης Δεκεμβρίου 2020, τερματίζοντας μια συχνά ταραχώδη συμμετοχή διάρκειας 47 ετών.
Από τότε, είναι ευρέως αποδεκτό ότι η βρετανική οικονομία έχει υποστεί ζημιά, ενώ η χώρα έχει γνωρίσει τη μεγαλύτερη εναλλαγή πρωθυπουργών εδώ και σχεδόν δύο αιώνες. Παράλληλα, τα λίγα οφέλη που αποδίδονται στο Brexit — όπως οι ανεξάρτητες εμπορικές συμφωνίες και η μεγαλύτερη ευελιξία στη ρύθμιση τομέων όπως οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και η τεχνητή νοημοσύνη — δεν έχουν γίνει αισθητά από μεγάλο μέρος της κοινωνίας.
Ο Michel Barnier, ο οποίος είχε ηγηθεί των διαπραγματεύσεων της ΕΕ για το Brexit και διετέλεσε πρωθυπουργός της Γαλλίας, δήλωσε στο Reuters ότι δεν οφείλονται όλα τα προβλήματα της Βρετανίας στην αποχώρησή της από την ΕΕ.
“Πιστεύω όμως ότι κάθε δυσκολία που αντιμετωπίζει το Ηνωμένο Βασίλειο είναι πιο σοβαρή εξαιτίας του Brexit”, τόνισε.
Από την άλλη πλευρά, οι πολιτικοί και οι υποστηρικτές της εκστρατείας υπέρ της εξόδου υποστηρίζουν ότι το Brexit υπήρξε επιτυχημένο.
Ο Matthew Elliott, επικεφαλής της επίσημης εκστρατείας Vote Leave, δήλωσε ότι η ανεξαρτησία της χώρας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο εχθρικός, με τις ΗΠΑ πιο απρόβλεπτες, την Κίνα πιο διεκδικητική και τη Ρωσία να συνεχίζει τον πόλεμο στην Ευρώπη.
“Σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα, είναι χρήσιμο να έχεις την ανεξαρτησία σου, ώστε να μπορείς να συνάπτεις τις κατάλληλες συμφωνίες για τη χώρα σου και να επιλέγεις τις σωστές συμμαχίες κάθε στιγμή”, ανέφερε.
Σταδιακή βελτίωση των σχέσεων
Οι προσπάθειες αποκατάστασης των σχέσεων μεταξύ Λονδίνου και Βρυξελλών ξεκίνησαν επί κυβέρνησης του πρώην πρωθυπουργού Ρίσι Σούνακ το 2022 και εντάθηκαν μετά την εκλογή της πιο φιλοευρωπαϊκής κυβέρνησης των Εργατικών υπό τον Κιρ Στάρμερ το 2024, συμβάλλοντας στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης.
Ωστόσο, τα απτά οφέλη παραμένουν περιορισμένα.
Τον Μάιο του περασμένου έτους, ο Στάρμερ μίλησε για μια “νέα εποχή” στις σχέσεις Βρετανίας–ΕΕ, όταν οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε μια συμφωνία που επιτρέπει στο Λονδίνο να διαπραγματευθεί την πρόσβαση της ισχυρής αμυντικής βιομηχανίας του σε ευρωπαϊκό ταμείο ύψους 150 δισ. ευρώ για τον επανεξοπλισμό της Ευρώπης.
Παράλληλα, η Βρετανία συμφώνησε να ευθυγραμμιστεί με ορισμένους ευρωπαϊκούς κανόνες προκειμένου να διευκολυνθεί το εμπόριο τροφίμων και αγροτικών προϊόντων, η συνεργασία στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και η πολιτική για τις εκπομπές ρύπων.
Οι δύο πλευρές συνεχίζουν επίσης τις διαπραγματεύσεις για ένα αμοιβαίο πρόγραμμα θεωρήσεων (βίζας) για νέους, το οποίο θα διευκολύνει την κινητικότητα μεταξύ Βρετανίας και ΕΕ.
Ο Charles Grant, επικεφαλής του think tank Centre for European Reform στο Λονδίνο, δήλωσε ότι η πρόοδος στην αποκατάσταση των σχέσεων ήταν “αργή και επώδυνη”, αντανακλώντας τη βαθύτερη δυσπιστία που εξακολουθεί να υπάρχει μεταξύ των δύο πλευρών.
Παράλληλα, η Βρετανία δεν κατάφερε να ενταχθεί στο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE, μετά από αντιρρήσεις της Γαλλίας, εξέλιξη που προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στο Λονδίνο αλλά και σε συμμάχους του εντός της ΕΕ, όπως η Πολωνία.
Ο Kevin Craven, επικεφαλής της βρετανικής αμυντικής ένωσης ADS Group, δήλωσε “Η άμυνα και η εθνική ασφάλεια είναι οι τομείς στους οποίους σπάνια διαφωνούμε. Είμαστε ενωμένοι όσον αφορά την Ουκρανία και τη ρωσική απειλή, αλλά διχασμένοι ως προς τα μέσα αντιμετώπισής της, και αυτό είναι πραγματικά προβληματικό.”
Πού μπορεί να οδηγηθεί η σχέση Βρετανίας – ΕΕ;
Η επέτειος του Brexit επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση για το ποια μορφή θα μπορούσε να λάβει τελικά η σχέση της Βρετανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μεταξύ των σεναρίων που συζητούνται είναι:
-η ένταξη της Βρετανίας στην ενιαία αγορά της ΕΕ,
-η συμμετοχή της σε τελωνειακή ένωση,
-ή ακόμη και η πλήρης επανένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση στο μέλλον.
Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι το μοντέλο συνεργασίας της ΕΕ με την Ελβετία θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για το Λονδίνο, καθώς προσφέρει σημαντική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, ενώ παράλληλα επιτρέπει μεγαλύτερο έλεγχο στη μετακίνηση προσώπων.
Ο Grant σημείωσε ότι σήμερα οι Βρυξέλλες αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα αυτή την ιδέα, αν και αυτό θα μπορούσε να αλλάξει στο μέλλον εάν ενταθούν οι γεωπολιτικές προκλήσεις.
Ωστόσο, όπως υποστήριξε, η ΕΕ θα βρεθεί αντιμέτωπη με πολιτικούς περιορισμούς εξαιτίας της ανόδου της Μαρίν Λεπέν και του κόμματός της, Εθνικός Συναγερμός, στη Γαλλία, καθώς και του γερμανικού AfD.
Αν τα κόμματα αυτά αποκτήσουν κυβερνητική εξουσία, θα μπορούσαν να απαιτήσουν αντίστοιχες εξαιρέσεις ή ειδικές ρυθμίσεις για τις δικές τους χώρες.
Ταυτόχρονα, στη Βρετανία, ο βετεράνος υποστηρικτής του Brexit, Νάιτζελ Φάρατζ, προηγείται στις δημοσκοπήσεις εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο και έχει απειλήσει να ακυρώσει οποιαδήποτε συμφωνία που θα φέρει τη χώρα πιο κοντά στην ΕΕ.
Η στήριξη για επιστροφή στην ΕΕ δεν είναι δεδομένη
Οι περισσότερες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των Βρετανών θεωρεί πλέον το Brexit λανθασμένη επιλογή και επιθυμεί την επιστροφή της χώρας στην ΕΕ.
Ωστόσο, δημοσκόπηση της YouGov αυτόν τον μήνα έδειξε ότι η υποστήριξη μειώνεται όταν οι πολίτες ενημερώνονται για τις πιθανές συνέπειες ή το κόστος μιας επανένταξης, ιδιαίτερα σε ζητήματα όπως:
-η μετανάστευση,
-το μέλλον της στερλίνας,
-η οικονομική συνεισφορά στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Αυτό περιορίζει τα περιθώρια ελιγμών στελεχών των Εργατικών που φιλοδοξούν να διαδεχθούν τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ.
Μεταξύ αυτών είναι και ο Andy Burnham, ο οποίος αποφεύγει να διατυπώσει πιο φιλόδοξες προτάσεις για τις σχέσεις με την ΕΕ.
“Το Brexit ήταν ήττα και για τις δύο πλευρές”
Ο Γάλλος πρώην πρωθυπουργός και διαπραγματευτής του Brexit, Michel Barnier, χαρακτήρισε το Brexit “χαμένη υπόθεση και για τις δύο πλευρές”.
Όπως είπε, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχασε ένα ισχυρό κράτος-μέλος που μπορούσε να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διπλωματία, την άμυνα και το διεθνές εμπόριο.
Ο Barnier υποστήριξε ότι οι δύο πλευρές πρέπει να επαναπροσδιορίσουν τη συνεργασία τους με βάση τις σημερινές γεωπολιτικές συνθήκες και όχι εκείνες που επικρατούσαν πριν από δέκα χρόνια.
“Εξαιτίας του κ. Τραμπ από τη μία πλευρά, του κ. Πούτιν από την άλλη και της Κίνας”, σημείωσε.
Παρ’ όλα αυτά, πολλές από τις εντάσεις που χαρακτήριζαν τη σχέση Βρετανίας–ΕΕ κατά τη διάρκεια της συμμετοχής της χώρας στην Ένωση εξακολουθούν να υπάρχουν.
Ακόμη και φιλοευρωπαίοι Βρετανοί αξιωματούχοι θεωρούν συχνά την ΕΕ μια άκαμπτη και υπερβολικά γραφειοκρατική δομή, ενώ στις Βρυξέλλες δεν έχουν ξεχάσει τις συχνές επιθέσεις και επικρίσεις του Farage προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς κατά τη διάρκεια των 20 ετών παρουσίας του εκεί.
Σύμφωνα με ανώτερο βουλευτή των Εργατικών, η κυβέρνηση επεξεργάζεται νομοθεσία που θα δίνει στους υπουργούς τη δυνατότητα να υιοθετούν ή να ευθυγραμμίζουν βρετανικούς κανόνες με ευρωπαϊκές ρυθμίσεις, διατηρώντας στενότερη σύνδεση μεταξύ των δύο πλευρών.
Ωστόσο, όπως τόνισε, η κυβέρνηση χρειάζεται απτά αποτελέσματα από τις Βρυξέλλες, αρχής γενομένης από την κοινή σύνοδο κορυφής του Ιουλίου.
“Τέρμα τα παιχνίδια. Χρειαζόμαστε συγκεκριμένες επιτυχίες που να μπορούμε να παρουσιάσουμε στους πολίτες. Μόνο έτσι θα αποκτήσουμε την απαραίτητη δυναμική για να προχωρήσουμε στο επόμενο στάδιο.”
