Αλγόριθμοι «προβλέπουν» τη φοροδιαφυγή

Τη δυνατότητα πρόγνωσης της φοροδιαφυγής επιχειρήσεων ή κλάδων έχει πλέον η ΑΑΔΕ με την ευρεία μεταρρύθμιση των ηλεκτρονικών συστημάτων που διαθέτει στο πλαίσιο του έργου «Φορολογική Διοίκηση 3.0».

Με αλγόριθμους Τεχνητής Νοημοσύνης, που σαρώνουν σε δευτερόλεπτα δισεκατομμύρια δεδομένα και με διαρκώς άγρυπνα ψηφιακά «μάτια» που βλέπουν τι γίνεται στα ταμεία και στα λογιστήρια των επιχειρήσεων, στις βάσεις δεδομένων του κράτους, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στους τραπεζικούς λογαριασμούς των φορολογουμένων, ακόμη δε και στις συναλλαγές με κρυπτονομίσματα, η ΑΑΔΕ έχει αποκτήσει πλέον ένα πανίσχυρο οπλοστάσιο κατά της φοροδιαφυγής.

Η ΑΑΔΕ, υλοποιώντας το αναθεωρημένο μεσομακροπρόθεσμο στρατηγικό της σχέδιο, έχει θέσει σε πλήρη εφαρμογή μια ευρεία μεταρρύθμιση ψηφιακού μετασχηματισμού, που φέρει τον τίτλο «Φορολογική Διοίκηση 3.0». Στο επίκεντρο αυτής της ψηφιακής επανάστασης βρίσκεται η Τεχνητή Νοημοσύνη (Τ.Ν.), η οποία, με τη χρηματοδοτική στήριξη του ΤΑΑ, μετατρέπει τον ελεγκτικό μηχανισμό σε μια σύγχρονη, προγνωστική μηχανή. Πλέον, το σύστημα είναι σχεδιασμένο να εντοπίζει τη φοροδιαφυγή πριν καν προλάβει να ολοκληρωθεί.

Το μέγεθος της ψηφιακής επίθεσης κατά της φοροδιαφυγής αποτυπώνεται καθαρά στους επιχειρησιακούς στόχους. Οι φορολογικοί έλεγχοι δεν γίνονται πλέον στα τυφλά ή με βάση τυχαία δείγματα. Το σύστημα επιλογής έχει αλλάξει ριζικά. Η νεοσύστατη εξειδικευμένη ομάδα «ΔΕΟΣ» (Διεύθυνση Επιχειρησιακού Σχεδιασμού) βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της μάχης. Η ομάδα αυτή τροφοδοτεί ται με δεδομένα από εξελιγμένους αλγορίθμους ανάλυσης κινδύνου.

Η Τ.Ν. επεξεργάζεται τεράστιους όγκους πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο. Διασταυρώνει άμεσα τα στοιχεία από την πλατφόρμα myDATA. Συνδέει τις κινήσεις των τραπεζικών λογαριασμών και παρακολουθεί τις συναλλαγές των POS. Έτσι, το σύστημα συγκρίνει αυτόματα τα πραγματικά έσοδα με τις καταναλωτικές δαπάνες.

Οι βασικοί άξονες στους οποίους εστιάζουν οι αλγόριθμοι της Τεχνητής Νοημοσύνης αφορούν:

• Τον εντοπισμό αδήλωτων εσόδων και εισοδημάτων από επιχειρηματικές δραστηριότητες, βραχυχρόνιες και μακροχρόνιες μισθώσεις ακινήτων.
• Τη διασταύρωση στοιχείων για φορολογούμενους με υψηλές καταναλωτικές δαπάνες αλλά εξαιρετικά χαμηλά δηλωθέντα εισοδήματα.
• Την παρακολούθηση των συναλλαγών σε κρυπτονομίσματα και ψηφιακά πορτοφόλια.
• Την άμεση διασταύρωση για ανασφάλιστα οχήματα και την αυτοματοποιημένη διαχείριση των σχετικών ενστάσεων.

Η χρήση της Τ.Ν. αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η ΑΑΔΕ αντιλαμβάνεται τη συμμόρφωση των φορολογουμένων. Στο παρελθόν, ένας έλεγχος απαιτούσε μήνες χειροκίνητης αναζήτησης εγγράφων και τραπεζικών παραστατικών. Σήμερα, το machine learning κάνει το λεγόμενο «ματσάρισμα» (matching) εκατομμυρίων δεδομένων μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.

Για παράδειγμα, αν μια επιχείρηση εκδίδει αποδείξεις λιανικής οι οποίες δεν διαβιβάζονται σε πραγματικό χρόνο στο σύστημα myDATA, ο αλγόριθμος χτυπά άμεσα «κόκκινο συναγερμό». Το ίδιο συμβαίνει όταν παρατηρούνται αποκλίσεις ανάμεσα στα έσοδα που δηλώνει μια εταιρεία και στα έξοδα που εμφανίζουν οι προμηθευτές της. Τα αποτελέσματα των πρώτων συντονισμένων ψηφιακών δια σταυρώσεων είναι ήδη ορατά. Μόνο κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026, οι στοχευμένοι επιτόπιοι έλεγχοι που σχεδιάστηκαν με τη χρήση των νέων ψηφιακών εργαλείων (όπως η ανάλυση δεδομένων του myDATA, του Ψηφιακού Πελατολογίου και της εφαρμογής Appodixi) αποκάλυψαν εκατομμύρια ευρώ αδήλωτων συναλλαγών και χιλιάδες παραβάσεις.

Οι «υπερδυνάμεις» της ΑΙ

Η νέα γενιά εφαρμογών Τ.Ν. που ενσωματώνει η ΑΑΔΕ διαθέτει δυνατότητες, που αλλάζουν πλήρως τους κανόνες του παιχνιδιού:

• Αναγνώριση Προτύπων (Pattern Recognition): Οι αλγόριθμοι μελετούν τη συμπεριφορά χιλιάδων επιχειρήσεων του ίδιου κλάδου. Αν μια εταιρεία παρουσιάζει ξαφνικά ασυνήθιστα υψηλά έξοδα ή πολύ χαμηλό περιθώριο κέρδους σε σχέση με τους ανταγωνιστές της, το σύστημα την «κοκκινίζει» αυτόματα ως ύποπτη για εικονικά τιμολόγια.
• Προγνωστική Ανάλυση (Predictive Analytics): Η Τ.Ν. μπορεί να προβλέψει ποιοι φορολογούμενοι έχουν τη μεγαλύτερη τάση να φοροδιαφύγουν στο άμεσο μέλλον, κατευθύνοντας τους ελεγκτές εκεί που η πιθανότητα εντοπισμού παράβασης είναι σχεδόν βέβαιη.
• Κοινωνική Νοημοσύνη (Social Media Intelligence): Ειδικά εργαλεία Web Scraping σκανάρουν αναρτήσεις, φωτογραφίες και check-ins σε πλατφόρμες όπως το Instagram και το TikTok. Μέ σα από τη σύγκριση αυτών των στοιχείων με τις φορολογικές δη λώσεις, εντοπίζονται influencers και ιδιώτες που επιδεικνύουν πολυτελή διαβίωση η οποία «απουσιάζει» από το Ε1.
• Ανάλυση δορυφορικών δεδομένων: Η Τ.Ν. χρησιμοποιείται για τη σύγκριση δορυφορικών φωτογραφιών με τα στοιχεία του Κτηματολογίου και του Ε9, εντοπίζοντας αδήλωτες πισίνες, αυθαίρετα κτίσματα ή ακίνητα που ενοικιάζονται κρυφά.

Κρυπτονομίσματα

Μία από τις σημαντικότερες και πιο σύνθετες αναβαθμίσεις του ελεγκτικού μηχανισμού αφορά τον εντοπισμό του «μαύρου» χρήματος που κινείται μέσω των ψηφιακών περιουσιακών στοιχεί ων. Τα κρυπτονομίσματα δεν αποτελούν πλέον ένα ασφαλές «καταφύγιο» για τη φοροδιαφυγή. Η Μονάδα Μαζικών Ψηφιακών Διασταυρώσεων της ΑΑΔΕ χρησιμοποιεί πλέον εξειδικευμένους αλγορίθμους AI για την ιχνηλάτηση (blockchain tracing) των ψηφιακών πορτοφολιών. Τα εργαλεία αυτά έχουν τη δυνατότητα να «σπάνε» την ψευδωνυμία των συναλλαγών. Συνδέουν τις κινήσεις σε ανταλλακτήρια κρυπτονομισμάτων με τις παραδοσιακές ροές χρήματος των ελληνικών τραπεζικών λογαριασμών. Με αυτόν τον τρόπο, ανιχνεύονται κέρδη από αγοραπωλησίες ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων που δεν έχουν δηλωθεί, καθώς και περιπτώσεις ξεπλύματος χρήματος.