Η πιθανή διευθέτηση του ζητήματος των S-400 εκ μέρους της Άγκυρας ενδέχεται να ξεκλειδώσει την παράδοση των έξι καθηλωμένων τουρκικών F-35. Ωστόσο, η πλήρης ανασύνταξη της τουρκικής Αεροπορίας απαιτεί πολυετείς νέες διαδικασίες FMS, την ίδια ώρα που η Ελλάδα εξασφαλίζει την ανώτερη έκδοση Block 4 με καθοριστικά επιχειρησιακά πλεονεκτήματα.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Η συζήτηση γύρω από την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα του μαχητικού αεροσκάφους πέμπτης γενιάς F-35 Joint Strike Fighter παραμένει ένα από τα πιο σύνθετα διπλωματικά και στρατιωτικά θρίλερ της περιοχής. Η βασική προϋπόθεση που θέτει σταθερά η Ουάσινγκτον, βάσει και της αμερικανικής νομοθεσίας CAATSA αλλά και του νόμου NDAA, είναι η πλήρης και επαληθεύσιμη απομάκρυνση του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 από το τουρκικό έδαφος. Εφόσον η Άγκυρα καταφέρει να βρει μια φόρμουλα αδρανοποίησης, μεταφοράς ή επιστροφής των S-400 με τη σύμφωνη γνώμη της Μόσχας, ο πολιτικός δρόμος στις ΗΠΑ θα αρχίσει σταδιακά να ανοίγει.
Σε αυτή την περίπτωση, το πρώτο άμεσο όφελος για την τουρκική Πολεμική Αεροπορία θα είναι η αποδέσμευση των έξι αεροσκαφών F-35A. Πρόκειται για τα μαχητικά που είχαν κατασκευαστεί, έφεραν τουρκικά εμβλήματα και είχαν χρησιμοποιηθεί για την εκπαίδευση των Τούρκων ιπταμένων στη βάση Luke των ΗΠΑ πριν από την αποπομπή της χώρας από το πρόγραμμα το 2019. Σήμερα, τα έξι αυτά αεροσκάφη βρίσκονται υπό καθεστώς μακράς αποθήκευσης και συντήρησης σε εγκαταστάσεις της Αμερικανικής Αεροπορίας.
Η αποδέσμευσή τους δεν θα είναι αυτόματη, αλλά θα αποτελέσει το πρώτο απτό βήμα. Παρά ταύτα, η παραλαβή μόλις έξι αεροσκαφών δεν λύνει το ευρύτερο επιχειρησιακό πρόβλημα της Άγκυρας. Αυτά τα 6 αεροσκάφη αντιπροσωπεύουν μια ελάχιστη ποσότητα που δεν επαρκεί για τη δημιουργία μιας πλήρως επιχειρησιακής μοίρας, ενώ παράλληλα φέρουν τεχνολογικές προδιαγραφές παλαιότερης γενιάς, οι οποίες απαιτούν εκτεταμένες και δαπανηρές αναβαθμίσεις για να ανταποκριθούν στις σύγχρονες απαιτήσεις της αεροπορικής υπεροχής.
Η νέα γραφειοκρατική διαδρομή: Από το LOR στο LOA
Ένα συχνό σημείο σύγχυσης είναι η υπόθεση ότι η Τουρκία μπορεί απλώς να «ξεπαγώσει» την παλιά της παραγγελία. Η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική. Η αρχική συμφωνία για την προμήθεια έως και 100 μαχητικών F-35, στην οποία η Τουρκία συμμετείχε ως συμπαραγωγός εταίρος, έχει ακυρωθεί οριστικά και αμετάκλητα. Η τουρκική αμυντική βιομηχανία αποσυνδέθηκε από την εφοδιαστική αλυσίδα της Lockheed Martin, ενώ οι θέσεις παραγωγής που της αναλογούσαν επαναδιανεμήθηκαν σε άλλες σύμμαχες χώρες.
Εάν η Τουρκία επιθυμεί να αποκτήσει επιπλέον αεροσκάφη πέραν των έξι αρχικών, δεν επιστρέφει στο πρόγραμμα ως βιομηχανικός εταίρος, αλλά πρέπει να ακολουθήσει τη συνήθη διαδικασία Διακρατικών Στρατιωτικών Πωλήσεων των ΗΠΑ (Foreign Military Sales). Αυτό σημαίνει ότι η Άγκυρα υποχρεούται να ξεκινήσει τη διαδικασία εντελώς από την αρχή.
Το πρώτο επίσημο βήμα είναι η σύνταξη και αποστολή μιας Επίσημης Επιστολής Αιτήματος (Letter of Request), μέσω της οποίας η τουρκική κυβέρνηση θα προσδιορίζει τον ακριβή αριθμό αεροσκαφών, τον εξοπλισμό, τα όπλα, την υποστήριξη και τις υποδομές που επιθυμεί να αγοράσει. Στη συνέχεια, το αίτημα εξετάζεται από το Πεντάγωνο, το Υπουργείο Εξωτερικών και την Αρμόδια Υπηρεσία Αμυντικής Συνεργασίας (DSCA).
Αφού ολοκληρωθεί η τεχνική και στρατηγική αξιολόγηση, η αμερικανική κυβέρνηση πρέπει να κοινοποιήσει επίσημα την προτεινόμενη πώληση στο Αμερικανικό Κογκρέσο. Εκεί, το τουρκικό αίτημα θα βρεθεί αντιμέτωπο με αυστηρό νομοθετικό έλεγχο. Ακόμη και αν η διακυβέρνηση των ΗΠΑ πιέσει για την έγκριση, οι επιτροπές Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής και της Γερουσίας διατηρούν το δικαίωμα ενστάσεων και καθυστερήσεων.
Εφόσον το Κογκρέσο δεν προβάλει βέτο, συντάσσεται η Επίσημη Επιστολή Προσφοράς και Αποδοχής (Letter of Offer and Acceptance). Το LOA αποτελεί το διακρατικό συμβόλαιο που περιγράφει αναλυτικά το κόστος, το χρονοδιάγραμμα, τις τεχνικές προδιαγραφές και τους όρους αποπληρωμής. Η υπογραφή του LOA από την τουρκική πλευρά σηματοδοτεί την επίσημη καταβολή της προκαταβολής και την ενεργοποίηση της παραγγελίας στη γραμμή παραγωγής.
Χρονοδιάγραμμα παραδόσεων: Πότε θα έβλεπε η Άγκυρα νέα αεροσκάφη
Η χρονική διάρκεια αυτού του γραφειοκρατικού μαραθωνίου είναι καθοριστικός παράγοντας για τις ισορροπίες δυνάμεων. Η διαπραγμάτευση από την υποβολή του LOR μέχρι την τελική υπογραφή του LOA διαρκεί συνήθως από 18 έως 36 μήνες, ανάλογα με την πολιτική βούληση και την πολυπλοκότητα των διακρατικών συνομιλιών.
Ακόμη όμως και μετά την υπογραφή του συμβολαίου, η είσοδος στη γραμμή παραγωγής της Lockheed Martin στο Fort Worth του Τέξας αποτελεί μια μακρά διαδικασία. Η γραμμή παραγωγής του F-35 είναι δεσμευμένη για τα επόμενα χρόνια από παραγγελίες της Αμερικανικής Αεροπορίας, του Ναυτικού, των Πεζοναυτών, καθώς και πλήθους διεθνών αγοραστών που προηγούνται χρονικά, όπως η Ελλάδα, η Πολωνία, η Φινλανδία, η Ελβετία, η Γερμανία και η Τσεχία.
Για να παραδοθεί το πρώτο νέο τουρκικό F-35 από μια μελλοντική νέα παραγγελία, απαιτούνται τουλάχιστον τέσσερα έως πέντε χρόνια από τη στιγμή της υπογραφής της συμφωνίας. Συνεπώς, εάν υποτεθεί ότι η Τουρκία υπέγραφε ένα νέο LOA εντός των επομένων ετών, τα πρώτα νέα αεροσκάφη δεν θα παραδίδονταν πριν από την περίοδο 2033-2034. Ακόμη και τότε, τα αεροσκάφη αυτά θα παρέμεναν αρχικά στις ΗΠΑ για την εκπαίδευση των Τούρκων πιλότων και τεχνικών, καθυστερώντας περαιτέρω την επιχειρησιακή αξιοποίησή τους επί τουρκικού εδάφους.
Στο μεταξύ η Ελλάδα, εάν έχει κάνει χρήση του δικαιώματος προαίρεσης, τότε θα έχει 40 F-35.
Συγκριτική ανατομία: Τα ελληνικά F-35 Block 4 απέναντι στα τουρκικά πρώτης γενιάς
Η πιο ουσιαστική πτυχή της σύγκρισης εντοπίζεται στη διαφορά των τεχνολογικών διαμορφώσεων. Τα έξι τουρκικά αεροσκάφη που βρίσκονται σε αποθήκευση κατασκευάστηκαν με την αρχική διαμόρφωση Block 3F, φέροντας το παλαιότερο υλικό (hardware) Technology Refresh 2 (TR-2). Αντίθετα, η Ελλάδα αποκτά εξ αρχής αεροσκάφη της πλέον προηγμένης διαμόρφωσης Block 4, τα οποία ενσωματώνουν την αρχιτεκτονική Technology Refresh 3 (TR-3).
Η διαφορά μεταξύ Block 3F και Block 4 δεν είναι μια απλή αναβάθμιση λογισμικού, αλλά μια δομική τεχνολογική εξέλιξη που μεταμορφώνει το μαχητικό σε ένα εντελώς διαφορετικό όπλο αεροπορικής κυριαρχίας. Η ελληνική Πολεμική Αεροπορία θα παραλάβει αεροσκάφη που βγαίνουν απευθείας από τη γραμμή παραγωγής με τις πληρέστερες δυνατότητες που έχει σχεδιάσει η κατασκευάστρια εταιρεία, ενώ η Τουρκία, ακόμη κι αν παραλάβει τα έξι παλαιά αεροσκάφη, θα κατέχει πλατφόρμες με σημαντικούς επιχειρησιακούς περιορισμούς.
Τεχνολογική υπεροχή: Ραντάρ, ηλεκτρονικός πόλεμος και επεξεργαστική ισχύς
Η καρδιά της διαφοράς μεταξύ των δύο εκδόσεων βρίσκεται στην επεξεργαστική ισχύ και στα συστήματα αισθητήρων. Η διαμόρφωση TR-3/Block 4 που θα φέρουν τα ελληνικά F-35 διαθέτει έναν ολοκαίνουργιο κεντρικό επεξεργαστή με εικοσαπλάσια υπολογιστική ισχύ, εικοσιπενταπλάσια μνήμη και σημαντικά ταχύτερη μεταφορά δεδομένων σε σύγκριση με το σύστημα TR-2 των παλαιών τουρκικών αεροσκαφών.
Αυτή η τεράστια υπολογιστική ισχύς επιτρέπει στα ελληνικά αεροσκάφη να αξιοποιούν το αναβαθμισμένο ραντάρ ενεργής ηλεκτρονικής σάρωσης AN/APG-85, το οποίο προσφέρει σημαντικά μεγαλύτερη εμβέλεια εντοπισμού, υψηλότερη ευκρίνεια αποτύπωσης στόχων και ανώτερη αντοχή σε εχθρικές παρεμβολές σε σχέση με το παλαιότερο AN/APG-81 των τουρκικών Block 3F.
Επιπλέον, το σύστημα Ηλεκτρονικού Πολέμου (EW) του Block 4 είναι πλήρως ανασχεδιασμένο. Παρέχει δυνατότητες ταυτόχρονης εντοπισμένης παρεμβολής σε πολλαπλές εχθρικές απειλές, αυτόματη αναγνώριση σημάτων χαμηλής πιθανότητας υποκλοπής και πολύ αυξημένη επίγνωση της τακτικής κατάστασης. Τα τουρκικά Block 3F διαθέτουν την παλαιότερη σουίτα ηλεκτρονικού πολέμου, η οποία υστερεί σημαντικά στην αντιμετώπιση σύγχρονων πυραυλικών συστημάτων και προηγμένων ραντάρ.
Οπλικό οπλοστάσιο και εσωτερική διαμόρφωση
Στον τομέα της φονικότητας και της μεταφοράς όπλων, η υπεροχή της ελληνικής διαμόρφωσης Block 4 είναι συντριπτική. Τα τουρκικά Block 3F είναι περιορισμένα στη χρήση των βασικών αμερικανικών όπλων της προηγούμενης δεκαετίας, όπως ο πύραυλος αέρος-αέρος AMRAAM AIM-120C/D και οι κατευθυνόμενες βόμβες JDAM.
Αντίθετα, η διαμόρφωση Block 4 ξεκλειδώνει την πλήρη ενσωμάτωση μιας ευρείας γκάμας νέων όπλων κρίσιμης σημασίας:
Πρώτον, επιτρέπει την ενσωμάτωση του κορυφαίου ευρωπαϊκού πυραύλου αέρος-αέρος μακράς εμβέλειας Meteor, ο οποίος διαθέτει κινητήρα ramjet και προσφέρει ασύγκριτα μεγαλύτερη φονική ζώνη μη διαφυγής (No-Escape Zone) σε σύγκριση με τους συμβατικούς πυραύλους.
Δεύτερον, το ελληνικό Block 4 ενσωματώνει προηγμένα όπλα προσβολής επιφανείας και εδάφους, όπως ο πύραυλος cruise JSM (Joint Strike Missile), οι έξυπνες βόμβες GBU-53/B StormBreaker που μπορούν να πλήξουν κινούμενους στόχους υπό οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες, καθώς και το σύστημα SPEAR 3.
Τρίτον, η διαμόρφωση Block 4 περιλαμβάνει τη δομική τροποποίηση Sidekick στις εσωτερικές αποθήκες οπλισμού. Η τροποποίηση αυτή επιτρέπει στο αεροσκάφος να μεταφέρει εσωτερικά έξι πυραύλους αέρος-αέρος κατηγορίας AMRAAM ή Meteor, αντί για τέσσερις που είναι το όριο της έκδοσης Block 3F. Αυτή η αύξηση κατά 50% στο εσωτερικό φορτίο όπλων επιτρέπει στο ελληνικό F-35 να διατηρεί την πλήρη διαμόρφωση stealth, μεταφέροντας ταυτόχρονα σημαντικά μεγαλύτερη ισχύ πυρός.
Συμπεράσματα και επιχειρησιακό αδιέξοδο για την Άγκυρα
Η ανάλυση των δεδομένων αποδεικνύει ότι η τουρκική Πολεμική Αεροπορία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σοβαρό επιχειρησιακό αδιέξοδο, ακόμη και στο ευνοϊκότερο γι’ αυτήν σενάριο. Εάν η Άγκυρα καταφέρει να ξεπεράσει το σκόπελο των S-400, η παραλαβή των έξι αποθηκευμένων F-35 θα προσφέρει κυρίως επικοινωνιακά και ψυχολογικά οφέλη παρά ουσιαστική αλλαγή της ισορροπίας στο Αιγαίο.
Τα 6 αυτά αεροσκάφη, όντας σε διαμόρφωση Block 3F, θα απαιτήσουν τεράστια κονδύλια και πολυετείς εργασίες αναβάθμισης στις ΗΠΑ για να φτάσουν στο επίπεδο Block 4. Η διαδικασία εκσυγχρονισμού αεροσκαφών από TR-2 σε TR-3 είναι εξαιρετικά σύνθετη τεχνικά, καθώς απαιτεί αντικατάσταση κρίσιμων δομικών στοιχείων, καλωδιώσεων, υπολογιστών και ραντάρ, γεγονός που καθιστά το εγχείρημα χρονοβόρο και δαπανηρό.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα, κινούμενη με σταθερά βήματα, εισέρχεται στην εποχή της πέμπτης γενιάς παραλαμβάνοντας απευθείας αεροσκάφη εργοστασιακής διαμόρφωσης Block 4. Η ελληνική Πολεμική Αεροπορία θα διαθέτει μια πλήρη μοίρα μαχητικών με κορυφαία υπολογιστική ισχύ, ανώτερο ραντάρ, προηγμένο ηλεκτρονικό πόλεμο και τη δυνατότητα μεταφοράς πυραύλων Meteor και JSM με αυξημένο εσωτερικό φορτίο.
Συνεπώς, η χρονική υστέρηση που έχει υποστεί η Τουρκία λόγω της επιλογής των S-400, σε συνδυασμό με τις μακρόχρονες διαδικασίες FMS για μια νέα παραγγελία, εξασφαλίζουν στην Ελλάδα ένα σαφές τεχνολογικό και επιχειρησιακό πλεονέκτημα στους αιθέρες της Ανατολικής Μεσογείου για την επόμενη δεκαετία.
