Το 27% των ελληνικών νοικοκυριών δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στεγαστικές ανάγκες, έναντι περίπου 18% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται σε μελέτη του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ. Παράλληλα, οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά 35,4% την περίοδο 2018-2023, όταν τα διαθέσιμα εισοδήματα αυξήθηκαν μόλις κατά 8%.
«To στεγαστικό ζήτημα στην Ελλάδα δεν μπορεί να θεωρείται ”νέα κρίση” αλλά παράγωγη, καθώς ήδη εξελίσσεται για μια δεκαπενταετία, από την περίοδο δηλαδή της αυστηρής δημοσιονομικής λιτότητας το 2010, και διογκώνεται εφεξής. Οι αιτίες της εντοπίζονται τόσο στην καταστροφή του κεφαλαίου της χώρας (δημοσίου και ιδιωτικού) όσο και στην υιοθέτηση πρακτικών οικονομικής ανάπτυξης που βασίζονται και επεκτείνουν ταυτόχρονα τον οικονομικό συγκεντρωτισμό», αναφέρεται στη μελέτη που καταλήγει πως το στεγαστικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με επιδοματικές παρεμβάσεις.
Όπως σημειώνεται, η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης αλλά και πολλών από τις διαχρονικές ή σύγχρονες παθογένειες της ελληνικής οικονομίας είναι ζήτημα οργάνωσης συνολικά της χώρας. «Η ορθολογική οργάνωση και η μέγιστη δυνατή βελτίωση κοινωνικών και οικονομικών δεικτών μπορεί να προκύψει από την κατάλληλη αξιοποίηση όλων των δυνατοτήτων και όλων των περιοχών της χώρας, χωρίς όμως να διακυβεύεται ένα από τα κύρια πλεονεκτήματα της Ελλάδας, το φυσικό της περιβάλλον. Η αντιμετώπιση απλώς των εκφάνσεων κάθε κρίσης, έχει ως αποτέλεσμα την μερική άμβλυνση της έντασης και την μεταφορά των προβλημάτων προς επίλυση στο μέλλον», τονίζεται.
Οι παράγοντες που οξύνουν το πρόβλημα
Η μελέτη επισημαίνει ότι η εκρηκτική αύξηση του κόστους στέγασης, σε συνδυασμό με τη χαμηλότερη αύξηση των εισοδημάτων, έχει οδηγήσει ολοένα και περισσότερα νοικοκυριά σε στεγαστική και ενεργειακή επιβάρυνση.
Η μελέτη αποδίδει την όξυνση του προβλήματος σε ένα σύνολο παραγόντων, μεταξύ των οποίων:
- τη μεγάλη ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης κατοικιών,
- τη συγκέντρωση πληθυσμού και οικονομικής δραστηριότητας κυρίως στην Αττική,
- τη γήρανση του κτιριακού αποθέματος και το υψηλό κόστος ανακαίνισης,
- την αύξηση του ενεργειακού κόστους στέγασης,
- την υψηλή φορολογική επιβάρυνση της ακίνητης περιουσίας,
- τις δυσκολίες πρόσβασης σε στεγαστική πίστη,
- την εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων,
- τις επιπτώσεις του προγράμματος Golden Visa στη διαθεσιμότητα κατοικιών,
- τις καθυστερήσεις στην αξιοποίηση κενών ακινήτων, λόγω πολεοδομικών και κληρονομικών εκκρεμοτήτων.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας, η οποία, σύμφωνα με την ΓΣΕΒΕΕ, αποδυνάμωσε τη δυνατότητα άσκησης κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής, ενώ επισημαίνεται ότι η ιδιοκατοίκηση έχει υποχωρήσει σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
«Η όξυνση του προβλήματος ανάγεται σε μεγάλο βαθμό στις πολιτικές αντιμετώπισης της δημοσιονομικής κατάρρευσης των προηγούμενων ετών με την ακραία συρρίκνωση της ιδιωτικής περιουσίας του πληθυσμού. Αρνητική επίπτωση στο κόστος στέγασης είχαν επίσης οι διαδοχικές επόμενες κρίσεις, λιγότερο η πανδημία και περισσότερο η εκτίναξη των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και η μακροχρόνια πλέον ακρίβεια», αναφέρεται.
«Οι βαθύτερες όμως αιτίες του προβλήματος ανάγονται στις παθογένειες οργάνωσης της κοινωνίας και της οικονομίας. Οι πολιτικές συγκεντρωτισμού προηγήθηκαν της χρεοκοπίας, εντάθηκαν, διευκολύνθηκαν και επιταχύνθηκαν από το 2010 και εξής προκαλώντας την υπέρμετρη πλέον συγκέντρωση δραστηριοτήτων στα μεγάλα αστικά κέντρα υπό τον έλεγχο μάλιστα όλο και λιγότερων πρωταγωνιστών. Δυναμικά τμήματα της ελληνικής κοινωνίας με υψηλή εκπαίδευση και πολλές δημιουργικές ικανότητες εγκατέλειψαν αρχικά την ελληνική περιφέρεια και ακολούθως τη χώρα στερώντας πολύτιμο ανθρώπινο κεφάλαιο», σημειώνεται επίσης.
Τι προτείνεται
Το στεγαστικό ζήτημα είναι σύνθετο και απαιτεί ένα συνολικό σχεδιασμό πολλών παραγόντων για να επιλυθεί, τονίζεται στη μελέτη που υποστηρίζει ότι απαιτείται ένας συνδυασμός άμεσων και μακροπρόθεσμων πολιτικών με βασικό στόχο την αύξηση της προσφοράς κατοικιών και την αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ εισοδημάτων και κόστους στέγασης.
Στις βραχυπρόθεσμες προτάσεις περιλαμβάνεται η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος όχι μόνο μέσω αυξήσεων μισθών και συντάξεων, αλλά και με φορολογικές ελαφρύνσεις, όπως η έκπτωση από το φορολογητέο εισόδημα των δαπανών για ενοίκιο, στεγαστικά δάνεια πρώτης κατοικίας και ενεργειακές δαπάνες.
Παράλληλα προτείνεται η ανακατεύθυνση των στεγαστικών επιδομάτων προς πολιτικές που αυξάνουν την προσφορά κατοικιών, η αποσύνδεση της Golden Visa από την αγορά κατοικίας, ώστε να επιστρέψει στην αγορά μέρος του διαθέσιμου αποθέματος, καθώς και η επιτάχυνση των δικαστικών, πολεοδομικών και αδειοδοτικών διαδικασιών που σήμερα καθυστερούν την αξιοποίηση χιλιάδων ακινήτων.
Σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η μελέτη θεωρεί ότι η αντιμετώπιση του στεγαστικού περνά μέσα από την αποκέντρωση της οικονομικής δραστηριότητας και του πληθυσμού. Προτείνεται η αναβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης στην περιφέρεια, η ενίσχυση των μεταφορικών, ψηφιακών και λοιπών υποδομών, καθώς και η δημιουργία κινήτρων για εγκατάσταση επιχειρήσεων και εργαζομένων εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων.
Παράλληλα εισηγείται την αξιοποίηση των ανενεργών κατοικιών, ακόμη και μέσω σχημάτων δημόσιας ή κοινωνικής αντιπαροχής, την εφαρμογή πολιτικής κατεδαφίσεων επικίνδυνων ή εγκαταλελειμμένων κτισμάτων ώστε να δημιουργηθεί νέο οικιστικό απόθεμα, καθώς και τη χορήγηση οικονομικών κινήτρων για τη μετεγκατάσταση επιχειρήσεων και νοικοκυριών στην περιφέρεια, με στόχο τη μείωση της πίεσης στις αγορές κατοικίας της Αθήνας και των άλλων μεγάλων πόλεων και την ταυτόχρονη τόνωση της περιφερειακής ανάπτυξης.
«Στα σημερινά δεδομένα προκρίνεται επομένως η αναδιοργάνωση συνολικά της χώρας με πολιτικές εξορθολογισμού της κατανομής του πληθυσμού και των οικονομικών δραστηριοτήτων. Η υιοθέτηση των προτεινόμενων κατευθύνσεων και ο εμπλουτισμός τους, απαιτεί βεβαίως μεγάλες δημόσιες επενδύσεις, οικονομικούς πόρους όπως επίσης και μεγάλο χρονικό διάστημα μετάβασης. Προϋποθέτει κατά συνέπεια τη συλλογική δέσμευση, τη διαμόρφωση ευέλικτου πλαισίου λειτουργίας των ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού, τη μεταβίβαση πόρων προς τις πιο υστερούσες οικονομικά και πληθυσμιακά περιοχές και την ελεγχόμενη μείωση των δημοσίων εσόδων για την προσφορά αναγκαίων κινήτρων για την εκκίνηση της διαδικασίας», σημειώνεται στη μελέτη.
«Η διεύρυνση του χώρου παραγωγής, η ευρύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πλουτοπαραγωγικών πηγών, η μείωση του κόστους στέγασης μέσω της διαφοροποίησης της υφιστάμενης σήμερα σχέσης προσφοράς και ζήτησης θα βελτιώσει τη θέση των νοικοκυριών αρχικά, θα ενισχύσει την ανθεκτικότητα της εθνικής οικονομίας εντάσσοντας νέους παραγωγικούς κύκλους δραστηριοτήτων, θα δημιουργήσει ένα σύνθετο χαρτοφυλάκιο οικονομικής ανάπτυξης προστατεύοντας τελικά πιο αποτελεσματικά τη χώρα και τον πληθυσμό της από εξωγενείς ή ενδογενείς παράγοντες κινδύνων και κρίσεων. Ταυτόχρονα, θα απελευθερώσει προοδευτικά χώρους σε κορεσμένες οικιστικά περιοχές, όπως η Αττική και η Θεσσαλονίκη δημιουργώντας προϋποθέσεις περαιτέρω ανάπτυξης του τουρισμού ή μεγάλων αστικών αναπλάσεων», αναφέρεται επίσης στη μελέτη που τονίζει ότι οι αναγκαίοι δημόσιοι πόροι θα επιστρέψουν πολλαπλάσιοι στο ελληνικό κράτος.
Δείτε εδώ ολόκληρη τη μελέτη
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. .
