Του Κώστα Ράπτη
Ποιο ήταν το κρισιμότερο πρόσωπο στην ιρανική αντιπροσωπεία κατά τις συνομιλίες του Ισλαμαμπάντ, οι οποίες έληξαν άκαρπες μετά από 21 ώρες διαπραγματεύσεων; Μάλλον ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας του Ιράν, η παρουσία του οποίου σηματοδοτεί και την κεντρική στόχευση της Τεχεράνης: το να μεταφρασθούν τα δεδομένα που δημιουργήθηκαν επί του πεδίου των μαχών σε απόσπαση συγκεκριμένου υλικού ανταλλάγματος. Με άλλα λόγια, η ιρανική αντιπροσωπεία ήταν έτοιμη να συζητήσει με τεχνικές λεπτομέρειες μηχανισμούς αποδέσμευσης των παγωμένων σε τράπεζες του Κατάρ και τρίτων χωρών περιουσιακών στοιχείων του Ιράν, καθώς και τρόπους αναίρεσης των εις βάρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας κυρώσεων.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι το θέμα αυτό απασχόλησε τις συνομιλίες περισσότερο και από το έτερο ακανθώδες ζήτημα της εκεχειρίας στον Λίβανο, την οποία η μεν ιρανική πλευρά έθετε ως “κόκκινη γραμμή”, προκειμένου να υπάρξει οποιαδήποτε συνέχεια, η δε αμερικανική πλευρά επιχειρούσε, με το βλέμμα στραμμένο στην δική της περίπλοκη σχέση με το Ισραήλ, να παρακάμψει με προτάσεις για τμηματική, σταδιακή κατάπαυση του πυρός πρώτα στην Βηρυτό κ.ο.κ.
Αναχωρώντας από το Ισλαμαμπάντ, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς επικαλέστηκε ως αιτία της αποτυχίας των συνομιλιών την άρνηση των Ιρανών να δεσμευθούν ότι δεν θα επιδιώξουν την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Πρόκειται για κομψή διπλωματική επιλογή να προταχθεί ένα σχετικά “εύκολο” ζήτημα, ώστε να μην αποκαλυφθεί ότι το κύριο πρόβλημα των ΗΠΑ είναι η αδυναμία τους να χαλιναγωγήσουν τον ισραηλινό σύμμαχό τους, αλλά και η θέση ισχύος από την οποία τώρα πλέον το Ιράν θέτει πρωτοφανείς απαιτήσεις.
Και είναι “εύκολο” το ζήτημα του πυρηνικού φακέλου, διότι ήδη από το μακρινό 2015 το Ιράν έχει αποδείξει ότι δύναται να υπογράψει διεθνή συμφωνία με συγκεκριμένες δεσμεύσεις για επιτήρηση των εγκαταστάσεών του και περιορισμό του εμπλουτισμού ουρανίου σε χαμηλά επίπεδα. (Το ότι πριν το ξέσπασμα του τελευταίου πολέμου η αμερικανική πλευρά απαιτούσε διακοπή κάθε ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, ακόμη και ειρηνικού, ενώ τώρα προτάσσει το ζήτημα της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων είναι ήδη δείκτης σημαντικής υποχώρησης).
Αλλά, όπως παρατήρησε ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας Ντμίτρι Μεντβέντεφ, το Ιράν έχει ήδη δοκιμάσει το δικό του “πυρηνικό όπλο”, το οποίο ονομάζεται “αποκλεισμός του Στενού του Χορμούζ”. Είναι αυτό το πλεονέκτημα, το οποίο δίνει στην ιρανική αντιπροσωπεία την πολυτέλεια να κινείται αδιάλλακτα. Πληροφορίες θέλουν τις αραβικές μοναρχίες να είναι αυτές που παρότρυναν τους Αμερικανούς διαπραγματευτές να μην υποχωρήσουν ειδικά σε αυτό το ζήτημα, από το οποίο κρίνεται και το δικό τους γεωο-οικονομικό status. Ωστόσο οι εξαγγελίες του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν σε ενέργειες ναυτικού αποκλεισμού του Ιράν συνιστούν λογικό παράδοξο: οι αποκλείοντες είναι οι Ιρανοί.
Το ότι ο Βανς έδωσε αναχωρώντας κάποιον χρόνο στην ιρανική πλευρά να μελετήσει την αμερικανική “τελική πρόταση”, αλλά και οι ισχυρισμοί των Ιρανών ότι δεν ανέμεναν συμφωνία από την πρώτη συνάντηση, υποδηλώνει ότι η οδός της διπλωματίας δεν έχει κλείσει. Βρισκόμαστε άλλωστε στις πρώτες ημέρες της 14ήμερης κατάπαυσης του πυρός και το Πακιστάν συνεχίζει τις μεσολαβητικές του επαφές, έστω και σε τεχνικό επίπεδο. Ο “ειρηνοπόλεμος” ενδέχεται να παραταθεί σε μία “γκρίζα κατάσταση” αδιευκρίνιστης διάρκειας.
