Επτά μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με τις ΗΠΑ, η ηγεσία του Ιράν αρχίζει να αισθάνεται αφόρητη πίεση. Ο πληθωρισμός στη χώρα προσεγγίζει το 90%, οι ροές πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ ανακάμπτουν παρά τις συνεχιζόμενες ιρανικές επιθέσεις, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ στέλνει στην περιοχή ακόμη ένα αεροπλανοφόρο μαζί με 10.000 ναύτες και πεζοναύτες. Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός στραγγαλίζει τις εξαγωγές αργού του Ιράν, την ίδια στιγμή που η διπλωματία παραμένει σε απόλυτο αδιέξοδο.
Όπως σχολιάζει το Bloomberg, ακόμη και για ένα καθεστώς συνηθισμένο σε κυρώσεις και οικονομικές δυσκολίες, πρόκειται για έναν εξοντωτικό συνδυασμό.
Η πίεση αυτή έχει τεράστια σημασία επειδή ενδέχεται να αναγκάσει το Ιράν να σε μια δύσκολη επιλογή: είτε να προχωρήσει σε παραχωρήσεις για να επιχειρήσει την αναβίωση των ειρηνευτικών συνομιλιών είτε να κλιμακώσει μια σύγκρουση που πλήττει ήδη σοβαρά την οικονομία του.
Η εσωτερική πολιτική κατάσταση στις ΗΠΑ του Τραμπ είναι επίσης πιθανό να επηρεάσει τους υπολογισμούς της Τεχεράνης. Ο Αμερικανός πρόεδρος βρίσκεται επίσης σε δύσκολη θέση, καθώς η τιμή του πετρελαίου κινείται γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι και οι υψηλές τιμές καυσίμων βαραίνουν τους Αμερικανούς καταναλωτές ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
“Ο καθένας έχει ένα όριο αντοχής και το Ιράν δεν αποτελεί εξαίρεση”, δήλωσε ο Μπαντέρ Αλ-Σάιφ, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κουβέιτ. Αναφέρθηκε στην πρόσφατη ιρανική πρόταση, καθώς και σε δημοσίευμα του Bloomberg σύμφωνα με το οποίο ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί πρότεινε την αποκατάσταση της πρόσβασης των επιθεωρητών πυρηνικής ενέργειας του ΟΗΕ –σε αντάλλαγμα για άρση των κυρώσεων– ως απόδειξη του αυξανόμενου βάρους που δέχεται η χώρα.
“Η ειρωνεία είναι ότι μια τέτοια πίεση μπορεί να προκαλέσει αντίθετες αντιδράσεις: είτε παραχωρήσεις είτε ένα προληπτικό χτύπημα“, πρόσθεσε.
Η οικονομική κατάσταση στο Ιράν είναι εξαιρετικά οδυνηρή, ωστόσο η χώρα προσαρμόζεται, σύμφωνα με αξιωματούχο της Τεχεράνης που ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του. Η Ισλαμική Δημοκρατία προετοιμάζεται για ένα νέο κύμα αμερικανικών βομβαρδισμών, πιθανότατα ευρύτερο από το προηγούμενο, αλλά διαθέτει τη δυνατότητα να απαντήσει, ανέφερε ο αξιωματούχος.
Νέα πραγματικότητα
Το μεγαλύτερο “χαρτί” του Ιράν καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου –ο οποίος ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου με μια εκστρατεία βομβαρδισμών από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας– υπήρξε η ικανότητά του να κλείνει ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ. Η διατάραξη της ροής εκτόξευσε τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου και πυροδότησε τον παγκόσμιο πληθωρισμό, επιφέροντας πολιτικό κόστος στον Τραμπ στο εσωτερικό της χώρας.
Ωστόσο, ο έλεγχος του Ιράν επί της θαλάσσιας οδού –και η ικανότητά του να περιορίζει τις εξαγωγές πετρελαίου των αραβικών χωρών του Κόλπου– εξασθενεί. Οι εξαγωγές αργού της Σαουδικής Αραβίας εκτινάχθηκαν σε περίπου 6,1 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Σεπτέμβριο, από 3,4 εκατομμύρια τον Αύγουστο, σύμφωνα με τα στοιχεία παρακολούθησης δεξαμενόπλοιων που συγκέντρωσε το Bloomberg. Η JPMorgan εκτιμά ότι οι αποστολές αργού από τη Μέση Ανατολή έχουν ανακάμψει στα 17,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, φτάνοντας στο 98% των προπολεμικών επιπέδων.
Παρά ταύτα, υπάρχει διάσταση απόψεων σχετικά με το εάν το Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί τον έλεγχο στο κρίσιμο αυτό θαλάσσιο πέρασμα. Ένας ανώτερος αξιωματούχος του αμυντικού τομέα της περιοχής δήλωσε ότι το Ιράν διατηρεί μεγάλο βαθμό ελέγχου στα στενά. Αντίθετα, ένας άλλος ανώτερος αξιωματούχος αρμόδιος για θέματα ενέργειας τόνισε ότι ο έλεγχος της Τεχεράνης χαλαρώνει, παρά τα συχνά πλήγματα σε πλοία.
Την Παρασκευή το βράδυ, η βρετανική UKMTO έλαβε πληροφορία για δεξαμενόπλοιο αργού πετρελαίου που επλήγη από άγνωστο βλήμα περίπου τέσσερα μίλια ανοικτά των ακτών του Ομάν. Όλα τα μέλη του πληρώματος είναι ασφαλή.
“Η επιρροή του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ έχει αλλάξει”, δήλωσε ο Αρμάν Μαχμουντιάν, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Φλόριντα. “Η σταδιακή αύξηση των αποστολών πετρελαίου δείχνει ότι οι ΗΠΑ βρίσκουν τρόπους να καθησυχάσουν τους διαχειριστές δεξαμενόπλοιων όσον αφορά την ασφάλεια της διέλευσης. Παράλληλα, θεωρώ ότι οι ναυτιλιακές εταιρείες ξεπερνούν σταδιακά το αρχικό στάδιο πανικού και αρχίζουν να αποδέχονται την αστάθεια στα Στενά του Ορμούζ ως μέρος της νέας πραγματικότητας“.
Εκεχειρία ή κλιμάκωση;
Ιρανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι οι προοπτικές για μια ειρηνευτική συμφωνία πριν από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου είναι ελάχιστες, ενώ θεωρούν υψηλή την πιθανότητα κλιμάκωσης μετά από αυτές, όπως μετέδωσε νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα το Bloomberg. Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης δήλωσε την Παρασκευή ότι είναι έτοιμο να δώσει “μια άμεση, οδυνηρή και επίπονη απάντηση” σε οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια από τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ.
“Και οι δύο πλευρές θέλουν γενικά μια συμφωνία, αλλά απομακρύνονται η μία από την άλλη αντί να συγκλίνουν”, δήλωσε στο Bloomberg η Ανισέχ Μπασιρί Ταμπριζί, ερευνήτρια στο Chatham House. Με τις εξαγωγές πετρελαίου των αραβικών κρατών του Κόλπου να αυξάνονται, πρόσθεσε, “οι ΗΠΑ αισθάνονται ισχυρότερες στα Στενά του Ορμούζ σε σύγκριση με λίγες εβδομάδες πριν”.
Ιράν: Αυξάνεται η οικονομική πίεση
Η φθίνουσα επιρροή του Ιράν στα στενά έρχεται να προστεθεί σε μια ζοφερή οικονομική κατάσταση στο εσωτερικό της χώρας. Ο πληθωρισμός ροκανίζει την αγοραστική δύναμη των απλών πολιτών, και το ριάλ έχει χάσει περίπου το 25% της αξίας του έναντι του δολαρίου τους τελευταίους δύο μήνες, καθιστώντας τα εισαγόμενα αγαθά ακριβότερα.
Τον Σεπτέμβριο, το Ιράν δεν εξήγαγε καθόλου αργό πετρέλαιο μέσω δεξαμενόπλοιων, σύμφωνα με προκαταρκτικές εκτιμήσεις του Bloomberg. Ήταν η πρώτη φορά που συνέβη κάτι τέτοιο από την έναρξη του πολέμου, υπογραμμίζοντας την αυξανόμενη αποτελεσματικότητα του αμερικανικού αποκλεισμού στα λιμάνια του.
“Για πρώτη φορά στην ιστορία, από τότε που ξεκίνησαν την άντληση πετρελαίου, δεν θα έχουν ούτε ένα βαρέλι πετρελαίου στη θάλασσα αυτή την εβδομάδα”, δήλωσε την Παρασκευή ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, σε συνέντευξή του στο Axios. “Δεν θα έχουν καθόλου έσοδα”.
Το Ιράν εξακολουθεί να τροφοδοτεί ορισμένα κινεζικά διυλιστήρια από αποθέματα πετρελαίου που είχαν αποσταλεί νωρίτερα και βρίσκονται στην Ασία. Ωστόσο, τα αποθέματα αυτά ενδέχεται σύντομα να εξαντληθούν, αποκόπτοντας περαιτέρω την κυβέρνηση από την πλέον σημαντική πηγή εσόδων της.
Η Τεχεράνη έχει ανακατευθύνει μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου της μέσω χερσαίων συνόρων και της Κασπίας Θάλασσας, αλλά αυτές οι οδοί δεν μπορούν να αντισταθμίσουν πλήρως τον στραγγαλισμό. Κρατικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν αυξημένη κυκλοφορία φορτηγών και καθυστερήσεις στα συνοριακά περάσματα με την Τουρκία και το Πακιστάν τον Σεπτέμβριο, ενώ η Κασπία παρέχει στην Τεχεράνη μια θαλάσσια σύνδεση με τη σύμμαχό της, τη Ρωσία.
Η Ουάσινγκτον διευρύνει την οικονομική της πίεση. Στις 1 Οκτωβρίου, επέβαλε κυρώσεις στις μεγαλύτερες αυτοκινητοβιομηχανίες του Ιράν και σε διάφορες σιδηροδρομικές εταιρείες. Προηγούμενα μέτρα στον τομέα των αερομεταφορών αρχίζουν επίσης να αποδίδουν καρπούς. Οι ιρανικές πτήσεις προς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανεστάλησαν στα τέλη Σεπτεμβρίου, καθώς κυβερνήσεις και διαχειριστές αεροδρομίων αντέδρασαν στην απειλή δευτερογενών κυρώσεων, ενώ διαταραχές έχουν σημειωθεί και στις πτήσεις προς το Ιράκ, την Τουρκία και το Ομάν.
Το οικονομικό βάρος είναι ιδιαίτερα “επικίνδυνο” για το Ιράν, σχολιάζει το Bloomberg, επειδή ο πόλεμος ξέσπασε μόλις λίγες εβδομάδες αφότου οι δυνάμεις ασφαλείας είχαν καταστείλει διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα κατά την αύξησης των τιμών και της κατάρρευσης του νομίσματος, σκοτώνοντας χιλιάδες διαδηλωτές. Η κυβέρνηση προσπαθεί τώρα να μετριάσει την πίεση, χωρίς να πυροδοτήσει νέες αναταραχές.
Τον Σεπτέμβριο, οι αρχές μείωσαν ορισμένες επιδοτήσεις στη βενζίνη – ένα μέτρο που είχε προκαλέσει φονικές διαμαρτυρίες το 2019. Αυτή την εβδομάδα, ο δήμος της Τεχεράνης “πάγωσε” τις τιμές 12 βασικών ειδών διατροφής για έξι μήνες μέσω του δικτύου δημοτικών αγορών του.
Οι ΗΠΑ στέλνουν νέο αεροπλανοφόρο στη Μέση Ανατολή
Ο Τραμπ έχει επιδείξει ανανεωμένη διάθεση για στρατιωτική κλιμάκωση ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι ισχυρότερα πλήγματα στο Ιράν είναι “πιθανά” μετά την κάλπη της 3ης Νοεμβρίου, την ώρα που το Πεντάγωνο στέλνει το αεροπλανοφόρο USS Theodore Roosevelt και επιπλέον δυνάμεις προς τη Μέση Ανατολή.
Η άφιξη του πλοίου ενδέχεται να δώσει στις ΗΠΑ τρεις ομάδες κρούσης αεροπλανοφόρων στην περιοχή, μια συγκέντρωση δυνάμεων που είχε να παρατηρηθεί από την αρχική φάση του πολέμου στο Ιράκ το 2003. Ωστόσο, παραμένει ασαφές εάν κάποιο από τα άλλα αεροπλανοφόρα θα αποχωρήσει μόλις φτάσει το Roosevelt τις προσεχείς εβδομάδες.
“Οι ΗΠΑ ακολουθούν την τακτική του Ιράν, δείχνοντας πρόθυμες είτε να κλείσουν μια συμφωνία είτε να επιστρέψουν σε ενεργή μάχη”, δήλωσε ο Μπαντέρ Αλ-Σάιφ από το Πανεπιστήμιο του Κουβέιτ. “Αλλά αν καμία πλευρά δεν κάνει πίσω και δεν συμφωνήσει σε χρονοδιαγράμματα και σαφείς παραχωρήσεις, η επιστροφή στον πόλεμο είναι αναπόφευκτη”.
Ο Τραμπ έχει απειλήσει επανειλημμένα με επιθέσεις τις οποίες τελικά δεν πραγματοποίησε. Τον Ιούλιο, είχε δεσμευτεί να πλήξει γέφυρες και σταθμούς παραγωγής ενέργειας ως απάντηση σε επιθέσεις κατά της ναυσιπλοΐας, για να κάνει τελικά πίσω την τελευταία στιγμή. Παρά ταύτα, οι επικείμενες ενδιάμεσες εκλογές και η δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων για τους χειρισμούς του στον πόλεμο του δίνουν κίνητρο να σπάσει το αδιέξοδο.
Το Ιράν ίσως πιστεύει ότι μπορεί να αντέξει την πίεση μέχρι να υποχωρήσει ο Τραμπ.
“Εξακολουθούν να υπάρχουν ερωτηματικά σχετικά με τη βούληση των ΗΠΑ να συνεχίσουν αυτή τη στρατηγική και την προσπάθεια μακροπρόθεσμα, δεδομένης της πραγματικής πίεσης που ασκεί στις αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις”, δήλωσε ο Τζόναθαν Πανικοφ, πρώην αναπληρωτής αξιωματικός πληροφοριών για τη Μέση Ανατολή στο Εθνικό Συμβούλιο Πληροφοριών των ΗΠΑ.
Οι σκληροπυρηνικοί του Ιράν “ποντάρουν στο ότι μπορούν να απορροφήσουν μεγαλύτερη εσωτερική πίεση και να αντέξουν μέχρι να λήξει η εμπλοκή των ΗΠΑ στην περιοχή”, κατέληξε.
