Οδικός χάρτης για 10 δισ. επενδύσεις στις κρίσιμες πρώτες ύλες

Στα 2 δισ. ευρώ ετησίως, σε βάθος 5ετίας, θα πρέπει να αυξήσει η Ευρώπη τις δαπάνες για κοιτασματολογική έρευνα για Κρίσιμες Ορυκτές Πρώτες Ύλες από 0,2 δισ. ευρώ που ανέρχονται αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με νέα μελέτη (Ιούλιος 2026) που ανατέθηκε από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και εκπονήθηκε με τη βοήθεια της Aurum Exploration Limited.

Μόνο με αυτό τον τρόπο η Ευρώπη θα καταφέρει να φτάσει το στόχο τουλάχιστον το 10% της ετήσιας κατανάλωσης των στρατηγικών πρώτων υλών της να προέρχεται από εγχώρια εξόρυξη έως το 2030, με βάση το Νόμο CRM Act και να πάψει να είναι εξαρτώμενη από άλλες χώρες. Η Ε.Ε. προσελκύει επί του παρόντος μόνο ένα μικρό μερίδιο των παγκόσμιων επενδύσεων σε κοιτασματολογική έρευνα. Το 2024 ο Καναδάς αντιπροσώπευε το 20% του παγκόσμιου προϋπολογισμού εξερεύνησης ορυκτών πόρων και η Αυστραλία το 16%, ενώ η Ε.Ε. αντιπροσώπευε το 3%.

Ωστόσο υπάρχουν ενθαρρυντικά παραδείγματα εντός της ΕΕ, με χώρες όπως η Φινλανδία και η Σουηδία να δείχνουν ότι είναι δυνατή μια ισχυρή εξορυκτική δραστηριότητα στην Ευρώπη. Να σημειωθεί ότι στον ευρωπαϊκό χάρτη των Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών λανσάρεται με αξιώσεις και η Ελλάδα, συμμετέχοντας ήδη με 2 έργα στρατηγικής σημασίας σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025, ενώ υπάρχουν άλλες 5 ελληνικές προτάσεις που περιμένουν το πράσινο φως το 2026. Οι 5 νέες ελληνικές προτάσεις αφορούν υφιστάμενα κοιτάσματα και αναπτυξιακές δυνατότητες σε επιλεγμένους Δημόσιους Μεταλλευτικούς Χώρους, καλύπτοντας διαφορετικές κατηγορίες Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών που περιλαμβάνουν  το χαλκό, το γερμάνιο καθώς και την ανακύκλωση πρώτων υλών.  Η αναγνώριση των νέων ελληνικών έργων ως Στρατηγικών θα αποτελέσει σημαντικό πλεονέκτημα για την προσέλκυση χρηματοδότησης από ευρωπαϊκά ταμεία (ΕΣΠΑ, InvestEU, RePowerEU) και την ΕΤΕπ.

Χρηματοδοτικοί μηχανισμοί για τις Κρίσιμες Ορυκτές Πρώτες Ύλες

Η νέα μελέτη της ΕΤΕπ έρχεται σε μια περίοδο που η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων εντείνει την υποστήριξή της στον τομέα των Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών και τη Στρατηγική Αυτονομία της Ευρώπης, ανοίγοντας το δρόμο για τη χρηματοδότηση και την υλοποίηση έργων εξόρυξης στα κράτη μέλη της Ε.Ε. Τον Μάρτιο του 2025 ενέκρινε μια νέα Στρατηγική Πρωτοβουλία για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες, ανεβάζοντας τον πήχυ της χρηματοδότησης σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών, δημιουργώντας μια ενιαία υπηρεσία και μια ειδική ομάδα εργασίας για την υποστήριξη της ανάπτυξης έργων.

Πέραν της ΕΤΕπ, με βάση τα στοιχεία της Γενικής Διεύθυνσης Ορυκτών Πρώτων Υλών του ΥΠΕΝ, μέχρι στιγμής το κεντρικό πλαίσιο για τη χρηματοδότηση της αυτάρκειας της Ευρώπης σε Κρίσιμες Ορυκτές Πρώτες Ύλες αποτυπώνεται στο σχέδιο δράσης RESourceEU, το οποίο ενοποιεί διάφορες πηγές για την παροχή στήριξης στα Στρατηγικά Έργα του κλάδου. Μέσω αυτού η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένει να κινητοποιήσει περίπου 2 δισ. ευρώ από το InvestEU κατά την περίοδο 2026-2027, ενώ 1 δισ. ευρώ θα διατεθεί από το Ταμείο Καινοτομίας για τη στήριξη καινοτόμων έργων. Επιπρόσθετοι πόροι αναμένονται από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, ενώ η Επιτροπή συνεργάζεται με τα κράτη μέλη για την ενσωμάτωση των κρίσιμων ορυκτών ως τομέα προτεραιότητας και για τις ανάγκες της αμυντικής βιομηχανίας. Πέραν αυτών, ενθαρρύνεται η διοχέτευση έως και 1 δισ. ευρώ από τα προγράμματα της πολιτικής συνοχής μέσω της πλατφόρμας STEP. Ταυτόχρονα, το European Competitiveness Fund Architecture προωθεί πλέον εξορυκτικά έργα, ενώ γίνεται προσπάθεια ενσωμάτωσης δραστηριοτήτων όπως η ανακύκλωση κρίσιμων ορυκτών για εξοικονόμηση ενέργειας και στο Modernization Fund (Ταμείο Εκσυγχρονισμού). Παράλληλα τα επόμενα projects για τις Κρίσιμες Ορυκτές Πρώτες Ύλες συζητούνται στο πλαίσιο του IPCEI ( Important Project of Common European Interest). Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δώδεκα κράτη-μέλη διερευνούν επί του παρόντος τη συνεργασία στο πλαίσιο ενός IPCEI (σημαντικό έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος) για τις Κρίσιμες Ορυκτές Πρώτες Ύλες.

Ο στόχος για το 2026 στο πλαίσιο του CRM Act για την ανθεκτικότητα και την ασφάλεια εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών της Ευρώπης περιλαμβάνει την εντατικοποίηση της προσπάθειας στην επεξεργασία και ανακύκλωση ορυκτών στην Ευρώπη και στις χώρες εταίρους, το συντομότερο δυνατό. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το 2025 πήραν το πράσινο φως για χρηματοδότηση 47 έργα CRM Act, εκ των οποίων 2 από Ελλάδα (ΜETLEN και Eυρωπαϊκοί Βωξίτες). Τα 6 εξ αυτών Στρατηγικά Έργα έλαβαν 680 εκατομμύρια ευρώ στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας, τα κράτη-μέλη παρείχαν κρατική βοήθεια ύψους 1,068 δις. ευρώ για 6 έργα, ενώ η ΕΤΕπ έχει κινητοποιήσει 660 εκατομμύρια ευρώ για 8 έργα.

ΕΤΕπ: Πώς η Ευρώπη και τα κράτη-μέλη θα ξεκλειδώσουν τη δυναμική τους στις Κρίσιμες Ορυκτές Πρώτες Ύλες

Η ΕΤΕπ επισημαίνει πως η Ευρώπη διαθέτει σημαντικό ανεκμετάλλευτο μεταλλευτικό δυναμικό, αλλά δεκαετίες υποεπένδυσης έχουν αφήσει πολύ λίγα έργα έρευνας κοιτασμάτων έτοιμα να προχωρήσουν προς την εξόρυξη. Χρειάζεται ταχύτερη και καλύτερα στοχευμένη δράση για να μετατρέψει η Ευρώπη αυτό το δυναμικό σε πραγματικά έργα. Eστιάζει σε πέντε βασικούς πυλώνες: (α) τη στρατηγική ευθυγράμμιση με το CRM Act, (β) τη χρηματοοικονομική βιωσιμότητα μέσω πλήρους χρηματοοικονομικού μοντέλου, (γ) την τεχνική ετοιμότητα που αποδεικνύεται με μελέτες σκοπιμότητας βιομηχανικής κλίμακας, (δ) τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές εγγυήσεις σε πλήρη συμμόρφωση με την Πράσινη Ταξινομία, και (ε) τη δυνατότητα συν-χρηματοδότησης, καθώς η ΕΤΕπ καλύπτει το πολύ το 50% του κόστους. Σε αυτό το πλαίσιο προχώρησε στις αρχές του 2026 στην έγκριση 90 εκατ. ευρώ στην ελληνική METLEN για την πρώτη μονάδα παραγωγής γαλλίου στην Ευρώπη.

Η νέα μελέτη της ΕΤΕπ τονίζει τι πρέπει να γίνει προς αυτή την κατεύθυνση, μιας και μόνο περίπου ένα στα 10.000 πρώιμα έργα εξερεύνησης νέων κοιτασμάτων και ένα στα 1.000 πιο προηγμένα έργα εξερεύνησης τελικά γίνονται λειτουργικά ορυχεία. Ειδικότερα καθορίζει τα πρακτικά βήματα για τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε., τα κράτη-μέλη  και τον ιδιωτικό τομέα: απλούστερη και πιο προβλέψιμη αδειοδότηση, καλύτερα γεωλογικά δεδομένα, ισχυρότερη ευαισθητοποίηση του κοινού, στοχευμένα οικονομικά κίνητρα και μεγαλύτερη υποστήριξη για την καινοτομία.

Εντοπίζει διάφορα εμπόδια που περιορίζουν την έρευνα κοιτασμάτων στην ΕΕ. Αυτά περιλαμβάνουν πολύπλοκα και κατακερματισμένα συστήματα αδειοδότησης, μεγάλους χρόνους έγκρισης, περιορισμένη δημόσια κατανόηση της σημασίας των πρώτων υλών, ελλιπή ή ξεπερασμένη γεωλογική χαρτογράφηση, πολύ λίγες μικρές εταιρείες εξερεύνησης που είναι σε θέση να αναλάβουν κινδύνους σε πρώιμο στάδιο και ανεπαρκή οικονομικά κίνητρα για έργα σε πρώιμο στάδιο.

Παρέχει επίσης συστάσεις για το πώς να καταστεί δυνατή η υπεύθυνη εξόρυξη, να εφαρμοστεί και να προωθηθεί ο Νόμος για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες CRM Act, να ενισχυθεί η δημόσια γεωεπιστήμη, να κινητοποιηθεί το κεφάλαιο εξερεύνησης και να δημιουργηθεί ένα ισχυρότερο οικοσύστημα καινοτομίας στον τομέα της εξόρυξης. Υπογραμμίζει επίσης τις δυνατότητες των σύγχρονων τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένης της τηλεπισκόπησης, της τεχνητής νοημοσύνης και της προηγμένης γεωλογικής μοντελοποίησης, καθώς και τη δυνατότητα ανάκτησης κρίσιμων πρώτων υλών από ιστορικά απόβλητα ορυχείων.

Πρόταση για Ελληνικό Ταμείο Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών

Στην ανάδειξη του μείζονος θέματος της κινητοποίησης κεφαλαίων για την αξιοποίηση των εγχώριων κοιτασμάτων Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών εστιάζει από την πλευρά της Ελλάδας η Γενική Διεύθυνση Ορυκτών Πρώτων Υλών (ΓΔΟΠΥ) του Υπουργείου Ενέργειας – Περιβάλλοντος και ειδικότερα  η Διεύθυνση Ανάπτυξης και Πολιτικής, προχωρώντας στην πρόσκληση υποβολής προσφορών για την εκπόνηση μελέτης με αντικείμενο τη χαρτογράφηση και αντιστοίχιση των χρηματοδοτικών εργαλείων για έργα εξορυκτικής δραστηριότητας. Η μελέτη θα εστιάσει αυστηρά στα έργα κρίσιμων και στρατηγικών πρώτων υλών βάσει του Κανονισμού 2024/1252 (CRM Act), με στόχο τη σύνταξη ενός οδικού χάρτη που θα εξετάζει ακόμα και τη δημιουργία νέων εθνικών μηχανισμών. Σύμφωνα με Γενική Διεύθυνση Ορυκτών Πρώτων Υλών αυτή η συστηματική χαρτογράφηση αποτελεί το αναγκαίο πρώτο βήμα, καθώς η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικό γεωλογικό δυναμικό και τεχνογνωσία σε αλυσίδες αξίας όπως ο βωξίτης–αλουμίνιο, το νικέλιο, οι σπάνιες γαίες κ.λπ. Ωστόσο ακόμη και τα ώριμα ελληνικά έργα αντιμετωπίζουν εμπόδια στην άντληση κεφαλαίων.

Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας η πρόταση για τη νομοθετική σύσταση ενός Ελληνικού Ταμείου Κρίσιμων Πρώτων Υλών αρχίζει πλέον και ωριμάζει. Όσον αφορά τη μορφή αυτού του ταμείου, οι γνώστες του κλάδου επισημαίνουν πως θα πρέπει να στηρίζεται σε μια επιχειρησιακή εθνική στρατηγική που θα ιεραρχεί τις κρίσιμες αλυσίδες αξίας με συγκεκριμένους στόχους παραγωγής. Οι πόροι του θα μπορούσαν να αντληθούν από το Ταμείο Εκσυγχρονισμού, το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας της Ε.Ε. και τον κρατικό προϋπολογισμό, απαιτώντας πάντα τη συγχρηματοδότηση από τους επενδυτές. Κρίσιμη παράμετρος για την επιτυχία του θα είναι η απλουστευμένη διαδικασία επιλογής, η οποία θα δίνει απόλυτη προτεραιότητα σε στρατηγικά έργα που εναρμονίζονται με το CRM Act ή φέρουν την ευρωπαϊκή Σφραγίδα STEP (STEP Seal), μειώνοντας δραστικά τη γραφειοκρατία και εγγυώμενη την ταχεία υλοποίηση των επενδύσεων στην Ελλάδα.