Το Ομάν, ένα σουλτανάτο της Μέσης Ανατολής που σπάνια βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς επικαιρότητας, εξελίσσεται σε έναν από τους μεγάλους οικονομικούς κερδισμένους του πολέμου με το Ιράν, καταγράφοντας ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης και διεκδικώντας αναβαθμισμένο ρόλο στον γεωπολιτικό χάρτη της περιοχής.
Καθώς η πολεμική σύγκρουση εξακολουθεί να προκαλεί αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, ο συνδυασμός της γεωγραφικής θέσης, της διπλωματικής στρατηγικής και των οικονομικών επιλογών του έχει επιτρέψει στο Ομάν να αποφύγει τις βαρύτερες συνέπειες του πολέμου και, ταυτόχρονα, να ενισχύσει τη θέση του στην ευρύτερη περιοχή, όπως αναφέρει το Bloomberg. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) προβλέπει ότι η οικονομία του σουλτανάτου θα αναπτυχθεί κατά 4,1% φέτος, σε πραγματικούς όρους, την ώρα που οι υπόλοιπες οικονομίες των έξι κρατών-μελών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) αναμένεται να συρρικνωθούν.
Η χώρα των 5,4 εκατομμυρίων κατοίκων, η οποία έχει αποφύγει σε μεγάλο βαθμό τις ιρανικές επιθέσεις που έχουν ανατρέψει τις ισορροπίες σε άλλα σημεία της περιοχής, επιχειρεί πλέον να μετατρέψει τα συγκυριακά οφέλη σε μακροπρόθεσμο οικονομικό πλεονέκτημα. Η Μουσκάτ επιδιώκει να προσελκύσει διεθνείς επενδύσεις στα λιμάνια της, σχεδιάζει τη δημιουργία διεθνούς χρηματοοικονομικού κέντρου και διεκδικεί μερίδιο από την εκρηκτική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, σύμφωνα με το Bloomberg. Την ίδια στιγμή, πολυτελή τουριστικά θέρετρα και παραθαλάσσια κλαμπ συνεχίζουν να αναπτύσσονται κατά μήκος των ακτών της.
Διπλωματική κινητικότητα και αναβαθμισμένος γεωπολιτικός ρόλος
Τους τελευταίους μήνες, το Ομάν έχει πραγματοποιήσει συνομιλίες με το Ιράν για τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ. Παράλληλα, ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, υποδέχθηκε τις τελευταίες ημέρες στο Πεκίνο τον σουλτάνο του Ομάν, Χαϊθάμ μπιν Ταρίκ, σε μια συνάντηση που αναδεικνύει την αυξανόμενη διεθνή και γεωπολιτική σημασία της χώρας.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και η γεωγραφική της θέση. Τα σημαντικότερα λιμάνια της βρίσκονται εκτός των Στενών του Ορμούζ, με άμεση πρόσβαση στον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα. Το πλεονέκτημα αυτό έχει ενισχύσει την ελκυστικότητα της χώρας για το διεθνές εμπόριο, αποτυπώνοντας παράλληλα τη δυναμική της χρηματιστηριακής αγοράς της. Ο βασικός χρηματιστηριακός δείκτης του Ομάν έχει ενισχυθεί κατά περίπου 24% από την αρχή του έτους, την ώρα που οι αντίστοιχοι δείκτες στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σαουδική Αραβία καταγράφουν απώλειες.
Το Ομάν προσφέρει ένα ορισμένο επίπεδο προστασίας απέναντι στους γεωπολιτικούς κινδύνους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελεί ένα απολύτως ασφαλές επενδυτικό περιβάλλον. Η σχετική αυτή ασφάλεια μπορεί, ωστόσο, να καταστήσει πιο ελκυστικές τις επενδύσεις στη βαριά βιομηχανία, εκτιμά ο Στέφεν Χέρτογκ, καθηγητής στη London School of Economics and Political Science.
Ο ίδιος, πάντως, προειδοποιεί ότι οι δυνατότητες του Ομάν να εξελιχθεί σε σημαντικό περιφερειακό και διεθνή κόμβο logistics μετά το τέλος του πολέμου δεν είναι απεριόριστες.
“Τα νότια λιμάνια του Ομάν βρίσκονται μακριά από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ και θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ενδιάμεσοι σταθμοί σε μεγαλύτερες εμπορικές διαδρομές μεταξύ Ασίας, Αφρικής και Ευρώπης. Ωστόσο, δεν συνδέονται επαρκώς με την υπόλοιπη περιοχή του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου και θα δυσκολευτούν να εξελιχθούν σε παγκόσμιους κόμβους, καθώς κάτι τέτοιο απαιτεί υποδομές και κλίμακα πολύ μεγαλύτερου μεγέθους”, σημειώνει.
Δεν έχει μείνει αλώβητο από τις ιρανικές επιθέσεις
Παρά τη σχετική προστασία που απολαμβάνει, το Ομάν δεν έχει μείνει εντελώς έξω από το πεδίο των επιθέσεων. Τον Μάρτιο, μη επανδρωμένα αεροσκάφη έπληξαν δεξαμενές καυσίμων στο λιμάνι της Σαλαλάχ.
Την ίδια στιγμή, οι διπλωματικές πρωτοβουλίες της Μουσκάτ για τη διαπραγμάτευση με την Τεχεράνη αναφορικά με το καθεστώς διαχείρισης των Στενών του Ορμούζ προκάλεσαν την αντίδραση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Νωρίτερα φέτος, ο ίδιος είχε δηλώσει ότι “το Ομάν θα συμπεριφερθεί όπως όλοι οι υπόλοιποι”, προειδοποιώντας ότι, σε διαφορετική περίπτωση, “θα αναγκαστούμε να το ανατινάξουμε”.
Η αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή παραμένει υψηλή. Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θα επιδιώξει να δώσει τέλος στη σύγκρουση με το Ιράν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ενώ κατά διαστήματα έχει απειλήσει με επανέναρξη των στρατιωτικών πληγμάτων μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ. Τις τελευταίες ημέρες, πάντως, έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο διαπραγματεύσεων, κάνοντας λόγο για πρόοδο, χωρίς να παρουσιάσει συγκεκριμένα στοιχεία που να τεκμηριώνουν τους ισχυρισμούς του.
Σε αντίθεση με άλλες αραβικές χώρες του Κόλπου, οι ΗΠΑ δεν διατηρούν μόνιμα στρατεύματα ή στρατιωτικές βάσεις στο Ομάν, αν και οι δύο χώρες συνεργάζονται στενά στον τομέα της άμυνας. Βάσει αμυντικών συμφωνιών που ανάγονται αρκετές δεκαετίες πίσω, οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν ορισμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις του σουλτανάτου για συγκεκριμένες επιχειρήσεις.
Παράλληλα, η στάση του Ομάν έχει προκαλέσει αντιδράσεις και σε περιφερειακό επίπεδο. Τους τελευταίους μήνες, αρκετοί λογαριασμοί από τη Σαουδική Αραβία στην πλατφόρμα X έχουν εκφράσει τη δυσαρέσκειά τους για τον ρόλο της Μουσκάτ στην περιοχή, αποτυπώνοντας τις λεπτές διπλωματικές ισορροπίες που καλείται να διαχειριστεί η ηγεσία της χώρας.
Στοίχημα η προσέλκυση διεθνών κεφαλαίων
Η σχετική γεωπολιτική θωράκιση του Ομάν ενδέχεται να ενισχύσει τις φιλοδοξίες του και πέρα από τον τομέα των μεταφορών και των logistics. Η Μουσκάτ παρουσίασε πρόσφατα τα σχέδιά της για τη δημιουργία διεθνούς χρηματοοικονομικού κέντρου, ακολουθώντας το παράδειγμα άλλων πρωτευουσών του Κόλπου που επιχειρούν να προσελκύσουν μεγάλους χρηματοπιστωτικούς ομίλους και επενδυτικές εταιρείες από τη Wall Street.
Οι λεπτομέρειες του εγχειρήματος παραμένουν περιορισμένες. Ωστόσο, στόχος της κυβέρνησης είναι να ξεκινήσει η διαδικασία εγγραφής εταιρειών αργότερα μέσα στο έτος, με την πλήρη λειτουργία του κέντρου να τοποθετείται χρονικά στο 2027.
“Η οικονομία του Ομάν αναμένεται να καταγράψει καλύτερες επιδόσεις από τις υπόλοιπες οικονομίες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου βραχυπρόθεσμα, όσο η σύγκρουση με το Ιράν παραμένει άλυτη, η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα και ο κίνδυνος περαιτέρω κλιμάκωσης παραμένει”, εκτιμά ο Φαρούκ Σούσα, οικονομολόγος της Goldman Sachs για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.
Όπως επισημαίνει, ωστόσο, η ανάπτυξη της οικονομίας πέρα από τον πετρελαϊκό τομέα θα απαιτήσει χρόνο, ενώ τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που αποκτά σήμερα το σουλτανάτο ενδέχεται να περιοριστούν όταν τερματιστεί ο πόλεμος.
Από την πλευρά του, ο σεΐχης Χουμάιντ Αλ Μάανι, επικεφαλής της Διπλωματικής Ακαδημίας του υπουργείου Εξωτερικών, υπογραμμίζει τη σημασία των λιμανιών Ντουκμ, Σοχάρ και Σαλαλάχ για την αναβάθμιση της θέσης της χώρας.
Όπως αναφέρει, οι λιμενικές υποδομές του Ομάν και οι πρωτοβουλίες συνεργασίας με τη διεθνή ναυτιλιακή βιομηχανία δημιουργούν προστιθέμενη αξία όχι μόνο για την εθνική οικονομία, αλλά και για “ολόκληρη την περιοχή και τον κόσμο”.
Στο πλαίσιο αυτό, ξεχωρίζει το Muscat Maritime Resilience Forum, το οποίο πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο, συγκεντρώνοντας περιφερειακές και διεθνείς επιχειρήσεις. Το ναυτιλιακό συνέδριο διοργανώθηκε από τον όμιλο Asyad, σε συνεργασία με τα υπουργεία Μεταφορών και Εξωτερικών του Ομάν, και εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική για την ενίσχυση του ρόλου της χώρας στο διεθνές εμπόριο και τη θαλάσσια ασφάλεια.
Από την οικονομική κρίση στην επενδυτική βαθμίδα
Η σημερινή προσπάθεια οικοδόμησης ενός νέου οικονομικού μοντέλου έρχεται σε συνέχεια μιας εντυπωσιακής δημοσιονομικής αναστροφής. Μόλις πριν από λίγα χρόνια, οι τρεις μεγαλύτεροι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης είχαν υποβαθμίσει το Ομάν στην κατηγορία των μη επενδυτικών τίτλων (junk), ενώ εντείνονταν οι ανησυχίες ότι η χώρα ενδεχομένως θα χρειαζόταν οικονομική στήριξη από τα πλουσιότερα γειτονικά κράτη.
Έκτοτε, οι δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις, οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου και οι ιδιωτικοποιήσεις συνέβαλαν στη μείωση του δημόσιου χρέους και στην αποκατάσταση της επενδυτικής βαθμίδας της χώρας.
Η κυβέρνηση άντλησε το ποσό-ρεκόρ των 2 δισ. δολαρίων από την εισαγωγή της OQ Exploration & Production στο χρηματιστήριο το 2024, ενώ βρίσκεται πλέον σε συζητήσεις με διεθνείς εταιρείες και επενδυτές από τον Κόλπο για την πώληση συμμετοχών σε στρατηγικής σημασίας τερματικούς σταθμούς, σύμφωνα με τον υπουργό Μεταφορών, Σαΐντ μπιν Χαμούντ Αλ Μαουάλι.
Τον Ιούνιο, η γαλλική CMA CGM και ο όμιλος Asyad υπέγραψαν επίσης συμφωνία ύψους 400 εκατ. δολαρίων για την ανάπτυξη και λειτουργία τερματικού σταθμού logistics στο λιμάνι της Σοχάρ.
“Στη συγκεκριμένη κρίση, η γεωγραφική θέση και οι υφιστάμενες λιμενικές υποδομές, οι οποίες βρίσκονται εκτός των Στενών του Ορμούζ, επέτρεψαν στο Ομάν όχι μόνο να περιορίσει τις επιπτώσεις, αλλά και να αξιοποιήσει την πρόσβαση που διαθέτει στις διεθνείς θαλάσσιες διαδρομές”, ανέφερε ο Τζιχάντ Αζούρ, διευθυντής του ΔΝΤ για τη Μέση Ανατολή.
Ο ίδιος στάθηκε επίσης στις μεταρρυθμίσεις που συνέβαλαν στη μείωση του δημόσιου χρέους και στην ενίσχυση της μακροοικονομικής σταθερότητας.
Η φορολογία εισοδήματος και η μάχη για τα ταλέντα
Ένα ακόμη σημαντικό στοίχημα για το Ομάν είναι η εφαρμογή της φορολογίας εισοδήματος. Πέρυσι, η χώρα ανακοίνωσε σχέδια για την επιβολή σχετικού φόρου, καθιστώντας την πρώτη χώρα του Κόλπου που προχωρά σε μια τέτοια κίνηση, με στόχο τη διεύρυνση των δημόσιων εσόδων και τον περιορισμό της εξάρτησης από το πετρέλαιο.
Ωστόσο, η απόφαση ενδέχεται να δημιουργήσει ανταγωνιστικό μειονέκτημα στην προσέλκυση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. Το καθεστώς αφορολόγητου εισοδήματος που ισχύει σε χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ αποτελεί σημαντικό κίνητρο για τους ξένους εργαζομένους, γεγονός που καθιστά την επιλογή του Ομάν ένα ρίσκο για την αγορά εργασίας του.
Σε ό,τι αφορά τη διεθνή χρηματοοικονομική δραστηριότητα, το σουλτανάτο εξακολουθεί να υπολείπεται των περιφερειακών ανταγωνιστών του. Το κρατικό επενδυτικό ταμείο του, ύψους περίπου 60 δισ. δολαρίων, εμφανίζει μικρότερη δραστηριότητα στις διεθνείς συμφωνίες σε σύγκριση με τα αντίστοιχα ταμεία των γειτονικών χωρών.
Ωστόσο, οι ιδιωτικοποιήσεις συνέβαλαν ώστε το Ομάν να ξεπεράσει το Λονδίνο σε όρους όγκου αρχικών δημόσιων προσφορών (IPO) το 2024. Παράλληλα, το χρηματιστήριό του βρίσκεται στη λίστα παρακολούθησης του FTSE Russell, ενόψει ενδεχόμενης αναβάθμισής του στην κατηγορία των αναδυόμενων αγορών.
Την ίδια ώρα, η κρατικά υποστηριζόμενη OQ Exploration & Production έχει ορίσει ομάδα τραπεζών με αντικείμενο τη διερεύνηση πιθανών διεθνών εξαγορών, με έμφαση κυρίως στη Μέση Ανατολή, την Ανατολική Αφρική και τη Βόρεια Αφρική, σύμφωνα με εκπρόσωπο της εταιρείας.
Το στοίχημα της τεχνητής νοημοσύνης και των data centers
Το Ομάν ενδέχεται να αποκτήσει συγκριτικό πλεονέκτημα και στον εντεινόμενο ανταγωνισμό των χωρών του Κόλπου για την προσέλκυση επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη και τα κέντρα δεδομένων (data centers).
Ο πόλεμος έχει αναδείξει την ευπάθεια των αντίστοιχων εγκαταστάσεων σε άλλες χώρες της περιοχής, εξέλιξη που θα μπορούσε να καταστήσει το σουλτανάτο ελκυστικότερη εναλλακτική για διεθνείς επενδυτές και τεχνολογικούς ομίλους.
Στο πλαίσιο αυτό, η Μουσκάτ αναμένεται να υπογράψει συμφωνία με τη βρετανική Yamna για την ανάπτυξη μεγάλης κλίμακας κέντρου δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης στη Σαλαλάχ. Το κόστος της πρώτης φάσης του έργου εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το 1 δισ. λίρες, ή περίπου 1,3 δισ. δολάρια.
Παρά τις φιλοδοξίες αυτές, το Ομάν εξακολουθεί να βρίσκεται αρκετά πίσω από τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα τόσο ως προς τη διαθέσιμη δυναμικότητα των data centers όσο και ως προς τις συμφωνίες με διεθνείς εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης.
Τουρισμός: Ανάμεσα στη φυσική ομορφιά και την πολυτέλεια
Ανάλογη στρατηγική διαφοροποίησης ακολουθεί το σουλτανάτο και στον τουρισμό. Αξιοποιώντας το φυσικό του περιβάλλον, από τα βουνά και τα φαράγγια μέχρι τις εκτεταμένες ακτογραμμές και τις διαφορετικές κλιματικές ζώνες, το Ομάν έχει μέχρι σήμερα αποφύγει σε μεγάλο βαθμό το μοντέλο της υπερπολυτελούς παραθαλάσσιας διασκέδασης που έχει συμβάλει στην ανάδειξη του Ντουμπάι σε κορυφαίο τουριστικό προορισμό.
Ωστόσο, υπάρχουν πλέον ενδείξεις ότι η Μουσκάτ επιδιώκει να προσελκύσει και ένα μέρος του ίδιου κοινού. Το πολυτελές beach club Nikki Beach αναμένεται να ανοίξει τις πύλες του στην πρωτεύουσα την επόμενη χρονιά.
Νοτίως της Μουσκάτ, ο όμιλος Trump Organization κατασκευάζει μια ιδιωτική οικιστική κοινότητα με ελεγχόμενη πρόσβαση και θέα στον Κόλπο του Ομάν. Το συγκρότημα θα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το Trump International Golf Club.
Τα οφέλη του πολέμου με ορίζοντα την επόμενη ημέρα
Η ηγεσία του Ομάν εκτιμά ότι ένα μέρος των οικονομικών οφελών που καταγράφει σήμερα η χώρα λόγω της πολεμικής σύγκρουσης θα έχει μόνιμο χαρακτήρα, ακόμη και μετά την αποκλιμάκωση της κρίσης.
Όπως ανέφερε ο υπουργός Μεταφορών, Σαΐντ μπιν Χαμούντ Αλ Μαουάλι, ορισμένες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον Κόλπο έχουν ήδη αποφασίσει να μεταφέρουν στο Ομάν μέρος της εξαγωγικής τους δυναμικότητας, με βασικούς προορισμούς την Ινδία και την Αφρική.
“Αυτό θα δημιουργήσει μακροπρόθεσμα οφέλη για τη χώρα”, σημείωσε χαρακτηριστικά.
