Στις 21 Μαΐου συμπληρώθηκαν ακριβώς 20 χρόνια από το ιστορικό δημοψήφισμα στο Μαυροβούνιο, που άνοιξε τον δρόμο για την απόσχισή του από μία ενιαία κρατική οντότητα με τη Σερβία. Από την πρώτη στιγμή το νέο ανεξάρτητο κράτος επιδίωξε την ένταξή του στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι εορταστικές εκδηλώσεις που γίνονται αυτές τις μέρες επιχειρούν να επιβεβαιώσουν τη φήμη που έχει το Μαυροβούνιο ως ο “καλός μαθητής” στα Δυτικά Βαλκάνια.
Τα τελευταία χρόνια η κυβέρνηση της Ποντγκόριτσα κατάφερε να επανεκκινήσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις και να επιταχύνει την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων, με αποτέλεσμα να θεωρείται σήμερα ως η επικρατέστερη υποψήφια χώρα για προσχώρηση στο “μπλοκ των 27” σε μία περίοδο, κατά την οποία οι Βρυξέλλες ανανεώνουν το ενδιαφέρον τους για τη διεύρυνση. “Είναι εύκολο να είσαι άριστος μαθητής σε μια τάξη κακών μαθητών”, σχολιάζει στην Deutsche Welle η Νταλίμπορκα Ουλγιάρεβιτς, διευθύντρια του Κέντρου Πολιτικής Εκπαίδευσης στην πρωτεύουσα Ποντγκόριτσα.
Νέα γεωπολιτική δυναμική
Η παρατήρηση αντανακαλά ένα ευρύτερο πλαίσιο. Ενώ πολλές χώρες των Δυτικών Βαλκανίων έχουν μείνει στάσιμες ή και χάνουν έδαφος στην προσπάθειά τους να ενταχθούν στην ΕΕ, το Μαυροβούνιο κατάφερε να αξιοποιήσει τη γεωπολιτική δυναμική που δημιουργήθηκε από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Επί 14 χρόνια μετά το δημοψήφισμα κυριαρχούσαν στην Ποντγκόριτσα το Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (DPS) και ο “ισχυρός άνδρας” του Μαυροβουνίου, Μίλο Τζουκάνοβιτς- άλλοτε ως πρωθυπουργός και άλλοτε ως πρόεδρος της χώρας. Ωστόσο, ο Τζουκάνοβιτς βρέθηκε αντιμέτωπος με κατηγορίες για διαφθορά, με αποτέλεσμα το DPS να χάσει την εξουσία το 2002 μετά από ένα μπαράζ αντικυβερνητικών διαδηλώσεων, στις οποίες μάλιστα πρωτοστάτησε η Εκκλησία του Μαυροβουνίου, λόγω ενός αμφιλεγόμενου νόμου για την εκκλησιαστική περιουσία.
“Το Μαυροβούνιο είναι μία από τις ελάχιστες χώρες στην περιοχή, που είχαν την απαραίτητη δημοκρατική ωριμότητα ώστε να αντικαταστήσουν έναν ηγέτη που βρισκόταν στην εξουσία επί μακρόν, χωρίς να προκληθεί αναταραχή”, λέει ο Αλεξάνταρ Πόποφ από το Κέντρο Περιφερειακής Πολιτικής στο Νόβι Σαντ της Σερβίας. “Στη Σερβία αυτό θα είναι πολύ πιο δύσκολο να επιτευχθεί”, συμπληρώνει.
“Ταυτοτικά” και άλλα προβλήματα
Η αντιπαράθεση ανάμεσα στις φιλο-σερβικές πολιτικές δυνάμεις και εκείνες που εστιάζουν στην ιδιαίτερη εθνική ταυτότητα του Μαυροβουνίου συνεχίζει να επισκιάζει την πολιτική ζωή της χώρας. Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή πληθυσμού του 2023, το 41% των πολιτών δηλώνουν Μαυροβούνιοι και το 33% Σέρβοι. Τα φιλοσερβικά κόμματα θεωρούνται βασικός δίαυλος, μέσω του οποίου το Βελιγράδι ασκεί επιρροή στις εσωτερικές υποθέσεις του Μαυροβουνίου.
Επισήμως και τα δύο πολιτικά “στρατόπεδα” έχουν συμφωνήσει στον μείζονα στόχο της ένταξης στην ΕΕ. Ανεπισήμως, αυτή η ισορροπία παραμένει εύθραυστη και ευάλωτη στην επιρροή του Βελιγραδίου, εκτιμά ο αναλυτής Αλεξάνταρ Πόποφ. Οι διμερείς σχέσεις με τη Σερβία παραμένουν ένα από τα πιο ευαίσθητα πολιτικά ζητήματα και αυτό φάνηκε από την αντίδραση του Σέρβου προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς, όταν είχε λάβει πρόσκληση να παραστεί στους εορτασμούς για την επέτειο της ανεξαρτησίας του Μαυροβουνίου.
Αρχικά ο Βούτσιτς δήλωσε ότι η παρουσία του θα ήταν σαν να “φτύνει στο πρόσωπο τον εαυτό του και τον λαό του”. Αργότερα ωστόσο, υπογράφοντας ένα άρθρο γνώμης, απευθύνθηκε στους πολίτες του Μαυροβουνίου. “Συγχωρήστε μας που σας αγαπήσαμε περισσότερο απ’ όσο εσείς εμάς”, έγραψε στο μήνυμά του.
Ο αναλυτής Αλεξάνταρ Πόποφ εικάζει ότι στην πραγματικότητα “η Σερβία δεν θέλει το Μαυροβούνιο να ενταχθεί στην ΕΕ, γιατί αυτό θα υπονόμευε το βασικό επιχείρημα του Βούτσιτς ότι ‘η Ευρώπη δεν μας θέλει’. Αν το Μαυροβούνιο ενταχθεί, θα γίνει σαφές ότι το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται αλλού”.
“Να γίνει όπως πρέπει η ένταξη”
Από την πλευρά της, η Νταλίμπορκα Ουλγάρεβιτς επισημαίνει ότι πίσω από τη θετική εικόνα του Μαυροβουνίου και το αφήγημα περί επιτυχίας κρύβονται πολλά από τα διαχρονικά προβλήματα που ακολουθούν τη χώρα από την ανεξαρτησία της. “Η διαφθορά εξακολουθεί να είναι παντού” λέει. “Κάποιοι μάλιστα θα έλεγαν ότι μας στοιχίζει περισσότερο από ό,τι στο παρελθόν, γιατί υπάρχουν πολύ περισσότεροι παράγοντες στην εξουσία, οι οποίοι επιχειρούν να ικανοποιήσουν κομματικά ή προσωπικά συμφέροντα”.
Η Ουλγάρεβιτς πιστεύει ότι το Μαυροβούνιο πρέπει να αξιοποιήσει τη σημερινή ευνοϊκή συγκυρία και να αντιμετωπίσει την προσχώρησή του στην ΕΕ ως μία ευκαιρία για θεσμικές και κοινωνικές αλλαγές στην κατεύθυνση του εκσυγχρονισμού. “Έχουμε κάθε συμφέρον να γίνουμε μέλος της ΕΕ το συντομότερο δυνατόν” λέει, “αλλά εξίσου σημαντικό είναι αυτή η ένταξη να γίνει όπως πρέπει, να μην ενταχθούμε στην Ένωση ως ένα ‘προβληματικό κράτος'”.
