Του Κώστα Ράπτη
Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι φύσει αισιόδοξος άνθρωπος. Έτσι και για την περιπέτεια που ο ίδιος εγκαινίασε στις 28 Φεβρουαρίου εξαπολύοντας τον πόλεμο με το Ιράν, εξέφρασε προχθές την πεποίθηση, μιλώντας σε δημοσιογράφους, ότι “θα τελειώσει πολύ σύντομα”.
Αν όντως τελειώσει, αυτό πάντως θα συμβεί… ερήμην του, διότι τον κύριο στόχο του, ήτοι το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, το Ιράν εμφανίζεται έτοιμο να τον υλοποιήσει, από κοινού με το γειτονικό Σουλτανάτο του Ομάν, κατά τρόπο που ο Τραμπ είτε θα πρέπει απροθύμως να αποδεχθεί είτε να πάρει το ρίσκο μιας αδιέξοδης κλιμάκωσης.
Δεν είναι τυχαίο ότι η εβδομάδα αυτή ξεκίνησε με μία ακόμη υπαναχώρηση του ενοίκου του Λευκού Οίκου, ο οποίος, αφού απείλησε το Ιράν με πλήγματα που “δεν έχουμε δει μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο”, εντέλει ανακοίνωσε, προς ανακούφιση των αγορών, ότι θα δώσει άλλη μία ευκαιρία στη διπλωματία, κατόπιν εκκλήσεων της Ισλαμικής Δημοκρατίας και των γειτόνων της.
Και από μεν την Τεχεράνη διαψεύδεται ότι υπήρξε ή σχεδιάζεται οποιαδήποτε επαφή με την αμερικανική πλευρά. Γεγονός όμως παραμένει ότι ο ισχυρός άνδρας της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, είχε όντως τηλεφωνική επικοινωνία, κατά τα φαινόμενα καταλυτική, με τον Ντόναλντ Τραμπ, αποτυπώνοντας την πλήρη απροθυμία των αραβικών μοναρχιών να εκτεθούν εκ νέου σε ιρανικά αντίμετρα.
Ηχηρή άλλωστε ήταν και η αποκάλυψη αμερικανικών μέσων ενημέρωσης (CNN, Washington Post), την οποία ο Τραμπ έσπευσε να χαρακτηρίσει “προδοτική” και ποινικά κολάσιμη, περί των ελλείψεων πολεμικού υλικού που κατέστησαν υποχρεωτική την υπαναχώρηση και οδήγησαν τον πρόεδρο να ζητεί εξηγήσεις από τον επικεφαλής του Πενταγώνου Πίτερ Χέγκσεθ, διότι “παραπλανήθηκε”.
Εκ των υστέρων, ο Τραμπ εξέφρασε πλήρη εμπιστοσύνη στον υπουργό του, ενώ διαβεβαίωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν “απεριόριστο απόθεμα” πολεμικού υλικού, αλλά “πάντα θέλουν περισσότερα”, υποστηρίζοντας: “Εφοδιάζουμε όλον τον κόσμο”.
Την ίδια ώρα, νέα δεδομένα δημιουργεί η συμφωνία στην οποία, όπως ανακοινώθηκε την Τετάρτη, κατέληξαν καταρχήν το Ιράν και το Ομάν επί της γεωγραφικής οριοθέτησης των θαλασσίων οδών που θα ακολουθεί η ναυσιπλοΐα – εντός ιρανικής δικαιοδοσίας για τα εισερχόμενα στον Περσικό Κόλπο πλοία και εντός δικαιοδοσίας Ομάν για τα εξερχόμενα.
Πολύς λόγος γίνεται για το αδιευκρίνιστο ζήτημα των τελών διέλευσης που με οποιονδήποτε τρόπο φιλοδοξεί να καθιερώσει η ιρανική πλευρά. Όμως η αξία του ελέγχου του Στενού υπερβαίνει τους οικονομικούς υπολογισμούς – αφορά πολύ περισσότερο το σχέδιο διαμόρφωσης ενός νέου περιβάλλοντος ασφαλεία, στο οποίο τα αμερικανικά στρατεύματα δεν θα έχουν θέση στον Περσικό Κόλπο.
Ήδη ιρανική κοινοβουλευτική επιτροπή εξετάζει προσχέδιο νόμου με το οποίο απαγορεύεται σε αμερικανικά, ισραηλινά και άλλα “εχθρικά” πλοία η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ προβλέπονται επίσης πρόστιμα ύψους έως και 20% της αξίας του φορτίου, στα πλοία που θα παραβιάζουν τους περιορισμούς.
Περιορισμένες διελεύσεις
Σε αυτό το φόντο, η κίνηση των εμπορικών πλοίων στο στενό του Ορμούζ μειώθηκε, με μόλις 33 να το διασχίζουν από τη Δευτέρα έως την Πέμπτη, όπως υποδεικνύουν τα δεδομένα, έναντι 50 την προηγούμενη, καθώς οι αγορές περιμένουν ειδήσεις ή ενδείξεις προόδου στις συνομιλίες Ιράν – Ομάν, με την προσδοκία πως θα ανοίξει ξανά το θαλάσσιο πέρασμα-κλειδί για το διεθνές εμπόριο υδρογονανθράκων.
Το Πακιστάν, το οποίο λειτουργεί ως μεσολαβητής, εξέφρασε την ελπίδα η συμφωνία με το Ομάν να λειτουργήσει ως σκαλοπάτι που θα ξαναφέρει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ και Ιράν για τα βαρύτερα θέματα της ανοιχτής ατζέντας, ήτοι την κατάπαυση του πυρός σε όλη την περιοχή και το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Πάντως το Ιράν προειδοποίησε πως η καταρχήν συμφωνία με το Ομάν δεν συνεπάγεται άνοιγμα της θαλάσσιας αρτηρίας, καθώς κάτι τέτοιο θα εξαρτηθεί από τις ΗΠΑ, που έχουν επιβάλει αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στο Κόλπο. Εξάλλου τη συμφωνία ενδέχεται να περιπλέξουν οι κυρώσεις των ΗΠΑ και διάφορες περιοριστικές ρήτρες ασφαλιστικών εταιρειών, σύμφωνα με πηγές του τομέα.
Συναγερμός στο Ριάντ με τους Χούθι – Στροφή σε Τουρκία και Πακιστάν
Στην άλλη πλευρά της αραβικής χερσονήσου, στην Ερυθρά Θάλασσα, η Kpler καταμέτρησε 26 πλοία που πέρασαν το στενό Μπαμπ ελ Μάντεμπ την Πέμπτη, έναντι 19 την προηγουμένη. Άλλη πηγή ειδικευμένη στην εμπορική ναυτιλία, η LSEG, καταμέτρησε 28, ωστόσο χρησιμοποιεί διαφορετική μεθοδολογία. Το φιλο-ιρανικό κίνημα των Χούθι που ελέγχει την πρωτεύουσα και τον στρατό της Υεμένης έχει ως γνωστόν κηρύξει εμπάργκο στους σαουδαραβικούς λιμένες, ενώ κλιμακώνει και τις συγκρούσεις του με τις υποστηριζόμενες από το Ριάντ της διεθνώς αναγνωρισμένης εξόριστης υεμενικής κυβέρνησης.
Σαουδάραβας αξιωματούχος υποστήριξε ότι αναφορές των υπηρεσιών πληροφοριών της χώρας του, των ΗΠΑ και άλλων κρατών της περιοχής υποδηλώνουν ότι ιρακινές παραστρατιωτικές οργανώσεις, σε συντονισμό με τους Χούθι της Υεμένης, σχεδιάζουν επιθέσεις στο βασίλειο, υπό την καθοδήγηση των Φρουρών της Επανάστασης στου Ιράν. Ο αξιωματούχος αυτός, που ζήτησε να μην κατονομαστεί, είπε ότι θα μπουν στο στόχαστρο πολιτικές και οικονομικές υποδομές, συμπεριλαμβανομένων ενεργειακών εγκαταστάσεων, λιμανιών και αεροδρομίων. Το Ριάντ παρατήρησε μετακινήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών και πυραύλων, κάτι που δείχνει ότι επίκεινται συντονισμένες επιθέσεις στη χώρα, από τον βορρά και τον νότο.
Γεωπολιτικό “hedging”
Σε κάθε περίπτωση, το Ριάντ προχωρά σε γεωπολιτικό “hedging” απέναντι στην έως τώρα αποκλειστική εξάρτησή του από την όλο και πιο προβληματική αμερικανική στρατιωτική προστασία.
Το βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας, το Πακιστάν και η Τουρκία επρόκειτο να υπογράψουν χθες στην Τζέντα συμφωνία με ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, όπως δήλωσαν σαουδαραβικές πηγές στο Γαλλικό Πρακτορείο. Τη σχετική συνάντηση του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, του Τούρκου προέδρου Ταγίπ Ερντογάν και του Πακιστανού πρωθυπουργού Σαμπάζ Σαρίφ είχαν νωρίτερα επιβεβαιώσει οι εμπλεκόμενες πρωτεύουσες.
Η συμφωνία αυτή συζητείτο για καιρό, με τις πρόσφατες περιφερειακές εξελίξεις να επιταχύνουν τη συνυπογραφή της. Η συμπόρευση στον τομέα της ασφάλειας τριών σουνιτικών δυνάμεων, εκ των οποίων η μία (Πακιστάν) είναι εξοπλισμένη με πυρηνικά, διευκολύνει εν μέρει την απεμπλοκή των ΗΠΑ από την περιοχή του Περσικού Κόλπου, οριοθετεί τις φιλοδοξίες του Ιράν για την “επόμενη μέρα”, αλλά ταυτοχρόνως δημιουργεί έναν δυνάμει αυτονομημένο πόλο, ενώ επιπλέον περιπλέκει τη θέση του Ισλαμαμπάντ, το οποίο λειτουργεί ως διαμεσολαβητής μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον με στόχο την ειρήνη, ενώ ταυτοχρόνως απλώνει δίχτυ στρατιωτικής προστασίας απέναντι στη Σαουδική Αραβία.
