Ήταν μια περίοδος σύγχυσης και αβεβαιότητας στις σχέσεις ΗΠΑ–Ουκρανίας, μετά την επίθεση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στον Ουκρανό ομόλογό του, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τον οποίο κατηγόρησε ότι δεν καταφέρνει να διαπραγματευτεί τον τερματισμό του πολέμου, ενώ το Κίεβο κατηγόρησε την Ουάσιγκτον ότι παρακρατεί κρίσιμη στρατιωτική υποστήριξη.
Στη συνέχεια, ο Τραμπ έστειλε τον απεσταλμένο του στη Νορβηγία και τη Ρωσία, σε μια προσπάθεια να προωθήσει την ειρηνευτική διαδικασία, ωστόσο η Ουάσιγκτον αποχώρησε έχοντας εξασφαλίσει μόνο ένα σχέδιο για την επανέναρξη τριμερών συνομιλιών.
Την ίδια ώρα, οι φονικές ρωσικές επιθέσεις συνεχίζονται, ενώ η Ουκρανία εκφράζει ανησυχίες για ρωγμές στη στήριξη που λαμβάνει από τις ΗΠΑ.
Οι τελευταίες εντάσεις απέχουν πολύ από το να αποτελούν την πρώτη αντιπαράθεση μεταξύ του Κιέβου και του Τραμπ, ο οποίος, με την έναρξη της δεύτερης θητείας του, διέκοψε τη βοήθεια προς την πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας. Έκτοτε, η Ευρώπη έχει αναλάβει το μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού βάρους, ενώ το Κίεβο έχει αναπτύξει με ταχύτατους ρυθμούς τη δική του αμυντική βιομηχανία.
Πόσο εξακολουθεί, λοιπόν, να εξαρτάται η Ουκρανία από την αμερικανική υποστήριξη; Και μπορεί να συνεχίσει να πολεμά χωρίς αυτήν;
Σύμφωνα με ειδικούς, υπάρχουν τρεις βασικοί μοχλοί πίεσης που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι ΗΠΑ απέναντι στο Κίεβο -οικονομικός, στρατιωτικός και πολιτικός- καθώς επιδιώκουν κάποια μορφή ουκρανικής συνθηκολόγησης, προκειμένου να τερματιστεί ο πόλεμος που ξεκίνησε η Ρωσία.
Οικονομία: Η βοήθεια προς την Ουκρανία έχει ήδη περικοπεί
Η κυβέρνηση Τραμπ ανέστειλε τα νέα πακέτα βοήθειας προς την Ουκρανία στις αρχές του 2025.
Πριν από αυτό, οι ΗΠΑ είχαν αποστείλει συνολική βοήθεια ύψους τουλάχιστον 131,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων στην Ουκρανία, γεγονός που τις καθιστά τον μεγαλύτερο μεμονωμένο δωρητή από την έναρξη της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής το 2022, σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου του Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία, ενός γερμανικού ερευνητικού ινστιτούτου που παρακολουθεί τη βοήθεια προς την Ουκρανία κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ορισμένα από τα όπλα που αγοράστηκαν από Αμερικανούς κατασκευαστές στο πλαίσιο συμβάσεων που υπογράφηκαν επί κυβέρνησης Μπάιντεν εξακολουθούν να παραδίδονται στην Ουκρανία, ωστόσο πολλές από αυτές τις συμβάσεις έχουν πλέον εκτελεστεί πλήρως.
Οι χώρες και οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως σύνολο, έχουν πλέον ξεπεράσει τις ΗΠΑ ως προς τη συνολική βοήθεια που έχουν προσφέρει, έχοντας διαθέσει τουλάχιστον 228,5 δισεκατομμύρια δολάρια από το 2022, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ινστιτούτου του Κιέλου.
Η Γερμανία, η Δανία, η Ολλανδία και η Σουηδία έχουν προσφέρει τη μεγαλύτερη στρατιωτική βοήθεια μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νορβηγία έχουν επίσης συνεισφέρει σημαντικό μέρος της στρατιωτικής βοήθειας, παρότι δεν ανήκουν στην Ένωση.
Πολλές από τις παραδόσεις στρατιωτικού εξοπλισμού πραγματοποιούνται μέσω χωρών-μελών του ΝΑΤΟ, οι οποίες αγοράζουν όπλα αμερικανικής κατασκευής και στη συνέχεια τα μεταφέρουν στην Ουκρανία.
Ωστόσο, για τη μεταφορά αυτών των ευρωπαϊκών όπλων εξακολουθεί να απαιτείται η έγκριση του Πενταγώνου, γεγονός που προσφέρει στην κυβέρνηση Τραμπ ακόμη ένα μέσο άσκησης πίεσης.
Ο Ζελένσκι αναφέρθηκε την Παρασκευή στην κρίσιμη έλλειψη αμερικανικής κατασκευής αναχαιτιστικών πυραύλων για τα συστήματα Patriot, δηλώνοντας:
“Η παράδοση των αναχαιτιστικών πυραύλων για την προστασία μας από τους ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους εξακολουθεί να καθυστερεί. Περιμένουμε αναχαιτιστικούς πυραύλους για τους οποίους είχε ήδη επιτευχθεί συμφωνία, αλλά εξακολουθούν να μην φτάνουν”.
Την περασμένη εβδομάδα, η Ουκρανία εξάντλησε τα αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot— ενός από τα ελάχιστα αμυντικά όπλα που είναι ικανά να καταρρίψουν έναν βαλλιστικό πύραυλο— γεγονός που την άφησε πολύ πιο ευάλωτη στις ρωσικές επιθέσεις.
Κανένας από τους βαλλιστικούς πυραύλους που έπληξαν το Κίεβο κατά τη διάρκεια της νύχτας προς την Πέμπτη δεν αναχαιτίστηκε, γεγονός που αποτελεί ένδειξη ότι τα αποθέματα πυραύλων Patriot εξακολουθούν να είναι εξαντλημένα ή να βρίσκονται σε κρίσιμα χαμηλά επίπεδα. Ο Ζελένσκι δήλωσε στο CNN, λίγες ώρες μετά την επίθεση, ότι αυτήν την κρίσιμη στιγμή η Ουκρανία χρειάζεται κυρίως δύο πράγματα από τους συμμάχους της: “Να μην αρθούν οι κυρώσεις κατά του Πούτιν…(και) να μας δώσουν καλύτερους πυραύλους”.
Δεδομένου ότι οι παραγγελίες αυτών των όπλων αποφέρουν σημαντικά οφέλη στις αμερικανικές αμυντικές εταιρείες, οι αναλυτές εκτιμούν ότι είναι απίθανο οποιαδήποτε επιβράδυνση ή παρεμπόδιση των αγορών να συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Στρατιωτικός τομέας: Ανταλλαγή πληροφοριών και δορυφορικό διαδίκτυο
Παρότι η οικονομική υποστήριξη από τις ΗΠΑ έχει καταρρεύσει, η Ουκρανία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών και την αμερικανική τεχνολογία.
Δεν διαθέτει εναλλακτική λύση για μοναδικά αμερικανικά συστήματα, όπως οι αναχαιτιστικοί πύραυλοι Patriot, η στρατιωτικού επιπέδου έκδοση του δορυφορικού διαδικτύου Starlink του Έλον Μασκ, που ονομάζεται Starshield, καθώς και η προηγμένη τεχνολογία προειδοποίησης για πυραυλικές επιθέσεις.
“Αυτό είναι κάτι που οι Ευρωπαίοι δεν διαθέτουν, και δεν το διαθέτουν επειδή εμείς (οι ΗΠΑ) τους λέγαμε τα τελευταία 30 χρόνια να μην το αναπτύξουν… επειδή μπορούν να βασίζονται σε εμάς”, δήλωσε ο Μαξ Μπέργκμαν, διευθυντής του προγράμματος για τη Ρωσία στο Center for Strategic and International Studies.
“Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου η Αμερική αποδεικνύει σε όλους στην Ευρώπη ότι απλώς δεν μπορεί κανείς να βασίζεται πάνω της”, δήλωσε ο Μπέργκμαν στο CNN.
Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι σε πολλές περιπτώσεις η Ουκρανία δεν έλαβε προειδοποιήσεις από τις ΗΠΑ για επικείμενες βαλλιστικές επιθέσεις. Ως αποτέλεσμα, ρωσικοί πύραυλοι έπληξαν στόχους χωρίς να ηχήσουν οι συνήθεις σειρήνες αεροπορικού συναγερμού, οι οποίες προειδοποιούν τους κατοίκους να κατευθυνθούν σε καταφύγια. Ουκρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι εξαιτίας αυτού έχασαν τη ζωή τους περισσότεροι άμαχοι.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ και ο ίδιος ο Τραμπ έχουν αρνηθεί ότι περιόρισαν την ανταλλαγή πληροφοριών.
Μέχρι το βράδυ της Τρίτης, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η ανταλλαγή πληροφοριών με τις ΗΠΑ “λειτουργεί και πάλι”.
Το υπουργείο Άμυνας της χώρας ανακοίνωσε το Σάββατο ότι αποκαταστάθηκε πλήρως η πρόσβαση στο Starshield, αν και δεν ήταν αμέσως σαφές εάν η αποκατάσταση αυτή είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθούνοι ταχύτητες σύνδεσης σε ολόκληρη τη χώρα. Μία πηγή που βρίσκεται επί του πεδίου στην περιοχήτου Ντονέτσκ, στην Ουκρανία, δήλωσε στο CNN το πρωί του Σαββάτου ότι η ταχύτητα στην περιοχήτης εξακολουθούσε να είναι περιορισμένη στα 160 χιλιόμετρα την ώρα.
Οι περιορισμοί, οι οποίοι διαταράσσουν τη λειτουργία κάθε στρατιωτικού πυρομαχικού που κινείται με υψηλή ταχύτητα, έχουν παρεμποδίσει τα ουκρανικά drones αναχαίτισης στην προσπάθειά τους να αποκρούσουν τις ρωσικές επιθέσεις και έχουν ανατρέψει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της Ουκρανίας σε πολλές περιοχές της γραμμής του μετώπου, σύμφωνα με Ουκρανούς αξιωματούχους.
Ο Τραμπ και ορισμένοι από τους κορυφαίους αξιωματούχους του έχουν αρνηθεί ότι έλαβαν την απόφαση να περιορίσουν τη χρήση της υπηρεσίας Starshield από την Ουκρανία, χωρίς ωστόσονα δώσουν κάποια σαφή εξήγηση για το τι είχε πραγματικά συμβεί. Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν είχε καμία ανάμειξη.
Ο Μασκ αρνήθηκε ότι προχώρησε μονομερώς σε οποιαδήποτε ενέργεια, δηλώνοντας ωστόσο σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι “οποιοιδήποτε περιορισμοί στην ταχύτητα ή στη χρήση αποφασίζονται από τον αμερικανικό στρατό και, τελικά, από τον ίδιο τον πρόεδρο των ΗΠΑ”.
Βραχυπρόθεσμα, οποιαδήποτε περαιτέρω διακοπή ή περιορισμός των συστημάτων που υποστηρίζονται από τις ΗΠΑ είναι πιθανό να πλήξει την Ουκρανία με εξαιρετικά σκληρό τρόπο, σύμφωνα με ειδικούς. Μακροπρόθεσμα, είναι πιθανό οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι να διαθέσουν περισσότερα χρήματα για την ανάπτυξη δικών τους συστημάτων, προκειμένου να βοηθήσουν την Ουκρανία.
“Νομίζω ότι οι Ουκρανοί πιθανότατα δεν πίστευαν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έπεφταν τόσο χαμηλά, ότι θα τους πρόδιδαν σε τέτοιο βαθμό, επειδή αυτό που κάνει η Αμερική δεν είναι πραγματικάμια πράξηφιλανθρωπίας. […] Πρόκειται για μια υπηρεσία για την οποία η Ουκρανία πληρώνει”, δήλωσε ο Μπέργκμαν, αναφερόμενος στη σύμβαση του Κιέβου για το Starshield και στις αγορές αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot.
“Αυτό που κάνει η κυβέρνηση έχει στην πραγματικότητα πολύ ευρύτερες επιπτώσεις ως προς τη βασική αξιοπιστία των ΗΠΑ ως προμηθευτή τεχνολογίας και αμυντικού εξοπλισμού”, πρόσθεσε ο Μπέργκμαν.
Πολιτικός τομέας: Δίνοντας ελπίδα στον Πούτιν
Η ρήξη μεταξύ των ΗΠΑ και της Ουκρανίας έχει επίσης ευρύτερες γεωπολιτικές επιπτώσεις, σύμφωνα με αναλυτές, και θα μπορούσε τελικά να αποτελέσει δώρο για την πολεμική προσπάθεια του Κρεμλίνου.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται μετά από μια σειρά αμφιλεγόμενων κινήσεων της κυβέρνησης Τραμπ αυτόν τον μήνα, μεταξύ των οποίων η άρση της προγραμματισμένης εφαρμογής νέων κυρώσεων κατά της Ρωσίας πριν αυτές τεθούν σε ισχύ, καθώς και η επίτευξη συμφωνίας που επιτρέπει στη Ρωσία να εξάγει ντίζελ.Την ίδια ώρα, το Κρεμλίνο δεν έχει υποχωρήσει μέχρι στιγμής από τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις του για τον τερματισμό του πολέμου.
Η προθυμία της Ουάσιγκτον να ασκήσει πρωτοφανή πίεση στο Κίεβο “δίνει στη Ρωσία μια ορισμένη ελπίδα ότι, αν συνεχίσει να διεξάγει αυτόν τον πόλεμο, τελικά θα εξασθενήσει και η αποφασιστικότητα της Ευρώπης”, δήλωσε η Νάτια Σεσκουρία, ανώτερη ερευνήτρια σε θέματα Ρωσίας και Ευρασίας στο RoyalUnited Services Institute (RUSI).
Ο Τραμπ συνέδεσε άμεσα την άρση των κυρώσεων με την απελευθέρωση του Αμερικανού Στίβεν Χάμπαρντ, ο οποίος κρατούνταν, παρά το γεγονός ότι είχε δηλώσει νωρίτερα πως οι ΗΠΑ δεν έδωσαν στη Μόσχα “τίποτα σε αντάλλαγμα” για την ελευθερία του.
Οι ειδικοί δήλωσαν ότι ένα μέρος των εντάσεων —ιδίως σε ζητήματα που σχετίζονται με το ντίζελ, με τον Τραμπ να αποδίδει την εκτίναξη των τιμών στα ουκρανικά πλήγματα κατά ρωσικών διυλιστηρίων πετρελαίου και όχι στον πόλεμο με το Ιράν— ενδέχεται να υποχωρήσει μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ. Ωστόσο, ο Λο υποστήριξε ότι το πρόβλημα των υψηλών τιμών της βενζίνης και η αντιδημοτικότητα του πολέμου με το Ιράν θα παραμείνουν καθ’ όλη τη διάρκεια της υπόλοιπης προεδρικής θητείας του Τραμπ.
Ο Λο ανέφερε ότι οι προσπάθειες της Ουκρανίας να συνεχίσει τις επιθέσεις εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων πετρελαίου λειτουργούν για τον Τραμπ σαν “κόκκινο πανί για τον ταύρο”.
“Αυτό καθιστά την Ουκρανία εύκολο στόχο, όταν προσπαθείς να αποποιηθείς την ευθύνη για όσα έχουν συμβεί με το Ιράν”.
