Η σεξουαλική βία ως τακτική πολέμου, βασανιστηρίων, τρομοκρατίας και πολιτικής καταστολής αυξήθηκε δραματικά το 2025, σύμφωνα με τη 17η ετήσια έκθεση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για τη σεξουαλική βία που συνδέεται με συγκρούσεις, την οποία παρουσίασε η Ειδική Αντιπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα, Πραμίλα Πάτεν.
Όπως ανέφερε, η έκθεση καλύπτει την περίοδο Ιανουαρίου-Δεκεμβρίου 2025 και αφορά 21 χώρες που πλήττονται από συγκρούσεις. “Στην καρδιά της, αυτή η έκθεση αφορά τον ανθρώπινο πόνο των επιζώντων και των κοινοτήτων που ζουν υπό τη σκιά του πολέμου”, τόνισε, καλώντας να μη λησμονηθούν οι άμαχοι “από το Σουδάν έως το Νότιο Σουδάν, τη ΛΔ Κονγκό, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, την Αϊτή, τη Μιανμάρ και αλλού”.
Η Πάτεν σημείωσε ότι το 2025 τα τεκμηριωμένα περιστατικά ανήλθαν σε 9.788, αριθμός που “έχει υπερδιπλασιαστεί” σε σχέση με το προηγούμενο έτος, όταν είχαν καταγραφεί 4.617 περιπτώσεις.
Κατά την ίδια, οι αριθμοί της έκθεσης πρέπει να εκλαμβάνονται “όχι ως η πλήρης εικόνα, αλλά ως ένδειξη ενός πολύ ευρύτερου μοτίβου παραβιάσεων που παραμένει σε μεγάλο βαθμό αθέατο και υποκαταγεγραμμένο”.
Η έκθεση καταγράφει ακραία σωματική βία που συχνά συνοδεύει τη σεξουαλική βία, συμπεριλαμβανομένων δολοφονιών θυμάτων μετά από βιασμό, καθώς και περιστατικών αυτοκτονίας θυμάτων. Τα θύματα, μεταξύ των οποίων και άτομα με αναπηρίες, κυμαίνονταν σε ηλικία από 1 έως 70 ετών.
Σύμφωνα με την Πάτεν, κρατικοί και μη κρατικοί δρώντες στοχοποίησαν αμάχους με βιασμούς, ομαδικούς βιασμούς, απαγωγές και σεξουαλική δουλεία, ενώ μη κρατικές ένοπλες ομάδες, οργανωμένες εγκληματικές ομάδες, οντότητες υπό κυρώσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας και διεθνικά εγκληματικά δίκτυα χρησιμοποίησαν τη σεξουαλική βία ως μέσο ελέγχου εδαφών και πληθυσμών.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε περιστατικά απαγωγών και εμπορίας ανθρώπων, στο πλαίσιο των οποίων βιασμοί, ομαδικοί βιασμοί και άλλες μορφές σεξουαλικής βίας διαπράχθηκαν κυρίως από μη κρατικούς ένοπλους δρώντες στο Μάλι, τη Νιγηρία, τη Σομαλία, το Νότιο Σουδάν, το Σουδάν και τη Συρία.
Η σύγκλιση οργανωμένων εγκληματικών ομάδων και ένοπλων οργανώσεων, όπως στην Αϊτή και την Κολομβία, τροφοδότησε επίσης τη σεξουαλική βία στο πλαίσιο εμπορίας ανθρώπων και απαγωγών, μεταξύ άλλων για εκβιασμό λύτρων, χρηματοδότηση επιχειρήσεων και άσκηση ελέγχου επί των πληθυσμών.
Η έκθεση αναδεικνύει επίσης μοτίβα σεξουαλικής βίας σε χώρους κράτησης, κυρίως κατά ανδρών και αγοριών, ως μορφή βασανιστηρίων για ταπείνωση και απόσπαση πληροφοριών, με αναφορές στη Λιβύη, τη Μιανμάρ, το Ισραήλ, τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη, την Ουκρανία, τη Ρωσική Ομοσπονδία και την Υεμένη.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα αντιμετώπισαν αυξημένο κίνδυνο στοχευμένης δίωξης και παρενόχλησης σε σειρά συγκρουσιακών περιβαλλόντων, ενώ εκτοπισμένες και προσφύγισσες γυναίκες και κορίτσια βρέθηκαν αντιμέτωπες με ιδιαίτερα αυξημένους κινδύνους σε απομακρυσμένες και παραμεθόριες περιοχές.
Στο παράρτημα της έκθεσης περιλαμβάνονται 77 μέρη, η πλειονότητα των οποίων είναι μη κρατικοί δρώντες. Νέες καταχωρίσεις αποτελούν τρεις μη κρατικοί δρώντες που δραστηριοποιούνται στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό —τα ένοπλα στοιχεία Wazalendo, οι Forces nationales de Libération και η Mai Mai du groupe armé de l’Union des Patriotes pour la Libération du Congo— καθώς και δύο κρατικοί δρώντες.
Μεταξύ των νέων κρατικών καταχωρίσεων περιλαμβάνονται οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις και δυνάμεις ασφαλείας. Σύμφωνα με την Πάτεν, η σχετική αφήγηση αναφέρεται στις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις, την Ισραηλινή Υπηρεσία Φυλακών, συμπεριλαμβανομένων των ειδικών δυνάμεων Keter, και την αντιτρομοκρατική μονάδα Yamam της αστυνομίας, βάσει “αξιόπιστων πληροφοριών” που δείχνουν συνεχιζόμενα μοτίβα βιασμού και άλλων μορφών σεξουαλικής βίας, με αύξηση του αριθμού των επαληθευμένων περιστατικών το 2025.
Η έκθεση αναφέρει ότι ο ΟΗΕ επαλήθευσε 31 περιπτώσεις, κυρίως σε χώρους κράτησης αλλά και σε σημεία ελέγχου και κατά τη διάρκεια στρατιωτικών επιχειρήσεων, κατά 14 ανδρών, 7 γυναικών, 9 αγοριών και 1 κοριτσιού από τη Λωρίδα της Γάζας και τη Δυτική Όχθη.
Η Πάτεν ανέφερε ότι με βάση την παράγραφο 35 της έκθεσης, οι παραβιάσεις περιλάμβαναν βιασμούς, μεταξύ άλλων με αντικείμενα, ομαδικούς βιασμούς, απόπειρες βιασμού, σωματική βία στα γεννητικά όργανα, περιστατικά στοχευμένων πυροβολισμών στα γεννητικά όργανα, άγγιγμα του στήθους και των γεννητικών οργάνων, σωματική έρευνα και έρευνα των σωματικών κοιλοτήτων που διενεργήθηκαν χωρίς προφανή λόγο ασφαλείας, αναγκαστική γυμνότητα και απειλές βιασμού.
“Αυτό εντάσσεται σε ένα γενικότερο πλαίσιο σεξουαλικής βίας κατά Παλαιστινίων, η οποία χρησιμοποιείται μεταξύ άλλων και ως μορφή βασανιστηρίων. Οι περιορισμοί στην πρόσβαση οδήγησαν σε καθυστέρηση στην επαλήθευση των περιπτώσεων. Ως εκ τούτου, δεκατρείς από αυτές τις περιπτώσεις σημειώθηκαν το 2025, ενώ 18 το 2024 και το 2023” ανέφερε.
Όπως σημείωσε, οι παραβιάσεις αυτές σημειώθηκαν κυρίως κατά την κράτηση και ανάκριση, σε δώδεκα διαφορετικούς χώρους, “σε κλίμα ατιμωρησίας”.
Η ίδια πρόσθεσε ότι η ισραηλινή πλευρά απέρριψε τόσο την προειδοποίηση περί πιθανής καταχώρισης όσο και το περιεχόμενο της έκθεσης.
Στις 24 Νοεμβρίου 2025 απέστειλε επιστολή στη Μόνιμη Αντιπροσωπεία του Ισραήλ, επαναλαμβάνοντας την ετοιμότητα του γραφείου της να παράσχει τεχνική υποστήριξη στις ισραηλινές αρχές για την εφαρμογή των προληπτικών μέτρων που περιγράφει ο Γενικός Γραμματέας.
“Δεν έλαβα απάντηση στην επιστολή μου. Ούτε κοινοποιήθηκαν πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή οποιουδήποτε από αυτά τα μέτρα” ανέφερε.
Η Πάτεν πρόσθεσε ότι “μόνο μετά την κοινοποίηση του τμήματος της έκθεσης που αφορούσε τη χώρα στη Μόνιμη Αντιπροσωπεία του Ισραήλ στις 13 Μαρτίου 2026, η Κυβέρνηση απάντησε στις 31 Μαρτίου απορρίπτοντας οποιαδήποτε μορφή σεξουαλικής βίας κατά Παλαιστίνιων και υπέβαλε επίσης ένα έγγραφο στο οποίο περιγράφονται οι νόμοι, οι πολιτικές και οι οδηγίες που ισχύουν εντός των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων, της Υπηρεσίας Φυλακών, της Αστυνομίας και της Υπηρεσίας Ασφαλείας, καθώς και η εκπαίδευση του προσωπικού, επιπλέον του νομικού πλαισίου που διέπει την κράτηση”.
“Η υποβολή δεν περιείχε πληροφορίες σχετικά με οποιαδήποτε ολοκληρωμένη έρευνα, δίωξη ή καταδίκη για υποθέσεις σεξουαλικής βίας” τόνισε.
Η δεύτερη νέα κρατική καταχώριση αφορά τις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις και δυνάμεις ασφαλείας, βάσει επαληθευμένων από τον ΟΗΕ πληροφοριών για συνεχιζόμενα μοτίβα βιασμού και άλλων μορφών σεξουαλικής βίας, κυρίως κατά Ουκρανών αιχμαλώτων πολέμου και πολιτών κρατουμένων. Το 2025, ο ΟΗΕ επαλήθευσε 310 περιπτώσεις σεξουαλικής βίας συνδεόμενης με συγκρούσεις, μεταξύ των οποίων βιασμό, ομαδικό βιασμό, ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων, ηλεκτροσόκ και ξυλοδαρμούς στα γεννητικά όργανα, με θύματα 280 άνδρες, 26 γυναίκες και τέσσερα κορίτσια.
Σύμφωνα με την έκθεση, 52 από αυτές τις περιπτώσεις διαπράχθηκαν το 2025, κυρίως κατά ανδρών αιχμαλώτων πολέμου και πολιτών κρατουμένων, ενώ οι υπόλοιπες είχαν τεκμηριωθεί το 2025 αλλά αφορούσαν την περίοδο από τον Φεβρουάριο του 2022 έως τον Δεκέμβριο του 2024.
Παρά τη συνολικά ζοφερή εικόνα, η έκθεση καταγράφει και μια θετική εξέλιξη: την πτωτική τάση των επαληθευμένων από τον ΟΗΕ περιστατικών σεξουαλικής βίας που αποδίδονται στην Εθνική Αστυνομία της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό κατά την τελευταία πενταετία.
Η Πάτεν συνέδεσε την εξέλιξη αυτή με τη συνεχιζόμενη εποικοδομητική συνεργασία της κυβέρνησης της ΛΔ Κονγκό με την εντολή της και με τη δέσμευση των εθνικών αρχών για την αντιμετώπιση της σεξουαλικής βίας σε συγκρούσεις. Ο Γενικός Γραμματέας, όπως είπε, έχει εκφράσει την πρόθεση να αφαιρέσει την Εθνική Αστυνομία του Κονγκό από το παράρτημα της έκθεσης στον επόμενο κύκλο αναφοράς, εφόσον διατηρηθούν η μείωση των περιστατικών και η εφαρμογή προληπτικών μέτρων.
Κλείνοντας, η Ειδική Αντιπρόσωπος του ΓΓ ΟΗΕ υπογράμμισε ότι οι παραβιάσεις αυτές “δεν είναι ούτε μεμονωμένες ούτε περιορισμένες σε λίγα πλαίσια”, αλλά έχουν “παγκόσμια κλίμακα” και “καταστροφικό αντίκτυπο”.
Όπως τόνισε, η απάντηση της διεθνούς κοινότητας δεν πρέπει να βασίζεται σε “πολιτική πόζα, επιλεκτική αγανάκτηση ή προκαθορισμένες αφηγήσεις”, αλλά στα δικαιώματα, τις ανάγκες και την αξιοπρέπεια των θυμάτων, των επιζώντων και των κοινοτήτων που έχουν ανάγκη από “θεραπεία και ελπίδα”.
ΠΗΓΗ ΑΠΕ-ΜΠΕ
