Τέσσερις μήνες μετά τον θάνατό του, στην έναρξη του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου κατά του Ιράν, ο Ανώτατος Ηγέτης Αλί Χαμενεΐ τιμάται με μια εβδομαδιαία τελετή κηδείας-υπερθέαμα, η οποία εκτείνεται σε πέντε πόλεις δύο χωρών, με τις αρχές να αναμένουν τη συμμετοχή εκατομμυρίων πενθούντων.
Παρά τον δαπανηρό πόλεμο εναντίον δύο από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις του κόσμου και τις δεκαετίες ασφυκτικών οικονομικών δυσκολιών, η Τεχεράνη δεν φείδεται δαπανών για να αποχαιρετήσει τον Χαμενεΐ με μια μεγαλοπρεπή τελετή, εμποτισμένη με θρησκευτικούς συμβολισμούς, η οποία συμπίπτει χρονικά με τους εορτασμούς για την 250ή επέτειο της Ημέρας Ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι αρχές αναφέρουν ότι έχουν οργανώσει μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις υλικοτεχνικής υποστήριξης στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας, κινητοποιώντας δημόσιους υπαλλήλους, πανεπιστήμια, εργατικά σωματεία, πυροσβέστες, στρατιώτες, διασώστες και ακόμη και θρησκευτικές “ομάδες πένθους”, προκειμένου να οργανώσουν την κηδεία και να διαχειριστούν τα εκατομμύρια των “προσκυνητών” που αναμένεται να ταξιδέψουν σε πόλεις και ιερούς τόπους του Ιράν και του Ιράκ για να αποτίσουν φόρο τιμής στον αγιατολάχ. Οι αρχές στο γειτονικό Ιράκ, όπου οι σιίτες μουσουλμάνοι αποτελούν την πλειονότητα, εκτιμούν επίσης ότι εκατομμύρια άνθρωποι θα συμμετάσχουν στις εκδηλώσεις.
Εδώ και περισσότερες από δέκα ημέρες, τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης αφιερώνουν σχεδόν αποκλειστικά την κάλυψή τους στην προετοιμασία αυτής της στιγμής, με τραγούδια-αφιερώματα και ντοκιμαντέρ για τη ζωή του Χαμενεΐ να επισκιάζουν ακόμη και τις συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες προηγουμένως κυριαρχούσαν στην επικαιρότητα. Η κλίμακα της διοργάνωσης έχει στόχο να στείλει ένα μήνυμα προς τον κόσμο και προς τους αντιπάλους της Ισλαμικής Δημοκρατίας: ότι το καθεστώς όχι μόνο επέζησε ενός πολέμου που απείλησε την ύπαρξή του, αλλά θα απαθανατίσει τον δολοφονημένο ηγέτη του ως σύμβολο ανθεκτικότητας.
“Πρέπει να σηκωθούμε και να υψώσουμε τη φωνή μας για το αίμα του έθνους, ώστε όλος ο κόσμος να γνωρίζει ότι το έντιμο και ευγενές έθνος του Ιράν δεν μένει σιωπηλό απέναντι στην καταπίεση… και δεν θα αφήσει ατιμώρητο το αίμα του Ιμάμη του (Χαμενεΐ)”, έγραψε σε μήνυμά του, που δημοσιεύθηκε από τα κρατικά μέσα ενημέρωσης την Πέμπτη, ο ισχυρός πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, ο οποίος ηγείται και των διαπραγματεύσεων της χώρας με τις ΗΠΑ, σύμφωνα με το CNN.
“Ένα έπος που θα δείξει στον κόσμο το μεγαλείο της ψυχής ενός έθνους.”
Η τελετή ενδέχεται επίσης να αποτελέσει τη στιγμή της πρώτης δημόσιας εμφάνισης του νέου Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος παραμένει κρυμμένος από τότε που σκοτώθηκαν ο πατέρας του και άλλα μέλη της οικογένειάς του.
Ένα υπερθέαμα γεμάτο συμβολισμούς
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο προφανώς προσεκτικός σχεδιασμός των ημερομηνιών. Η σορός του Χαμενεΐ πρόκειται να τεθεί σε λαϊκό προσκύνημα ανήμερα της 250ής επετείου της αμερικανικής Ημέρας Ανεξαρτησίας, ενώ μία ακόμη σημαντική ημέρα της πομπής συμπίπτει με μεγάλη σιιτική επέτειο μνήμης ιστορικής θρησκευτικής προσωπικότητας.
Ολόκληρη η διοργάνωση πραγματοποιείται κατά τον ισλαμικό μήνα Μουχαράμ, περίοδο που στον σιιτικό ισλαμικό κόσμο συνδέεται στενά με το πένθος, την προδοσία και το μαρτύριο – ειδικότερα με το μαρτύριο του Ιμάμη Χουσεΐν τον 7ο αιώνα, ενός από τους σημαντικότερους αγίους του σιιτισμού, από τον οποίο ο Χαμενεΐ υποστήριζε ότι κατάγεται.
Ο Χαμενεΐ, του οποίου η 37χρονη διακυβέρνηση χαρακτηρίστηκε από αδιάλλακτη στάση και βαθιά δυσπιστία απέναντι στη Δύση, σκοτώθηκε την πρώτη ημέρα του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου. Ωστόσο, η κηδεία του οργανώνεται ως μια θριαμβευτική πομπή που διασχίζει τρεις ιρανικές πόλεις και δύο ιερούς τόπους στο γειτονικό Ιράκ, επιδιώκοντας να δείξει στους υποστηρικτές του ότι ακόμη και μετά θάνατον δεν έχει ηττηθεί.
Η δολοφονία του από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ενίσχυσε το συμβολικό του κύρος. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, αντιμετώπισε ορισμένες από τις μεγαλύτερες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στην ιστορία του Ιράν, τις οποίες κατέστειλε βίαια, ενώ πολλοί διαδηλωτές ζητούσαν ανοιχτά τον θάνατό του. Παράλληλα, ενίσχυσε τη σκληροπυρηνική βάση του καθεστώτος, παρά τη σφοδρή εσωτερική και διεθνή αντίδραση.
“Η δολοφονία του έχει καταστήσει τον Χαμενεΐ πολύ ισχυρότερο συμβολικά μετά θάνατον απ’ ό,τι ήταν όσο ζούσε”, δήλωσε στο CNN ο Σίνα Τουσί, ανώτερος συνεργάτης του Center for International Policy. “Πλέον παρουσιάζεται ως μαρτυρική θρησκευτική αυθεντία, ανάλογη με τους σεβαστούς σιίτες αγίους που μαρτύρησαν και των οποίων η κοσμοθεωρία δικαιώθηκε από τον τρόπο του θανάτου τους.”
Πενήντα εκατομμύρια καρβέλια ψωμί
Οι μόνες προηγούμενες κηδείες αντίστοιχης κλίμακας στο Ιράν ήταν εκείνες του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, το 1989, και του διοικητή της Δύναμης Κουντς, Κασέμ Σουλεϊμανί, το 2020. Και οι δύο εξελίχθηκαν σε χάος, με πολύνεκρες συμπλοκές και ποδοπατήματα.
Η σορός του Χομεϊνί, η οποία είχε εκτεθεί στον ίδιο ακριβώς χώρο όπου πρόκειται να τεθεί σε λαϊκό προσκύνημα και ο Χαμενεΐ, χρειάστηκε τότε να απομακρυνθεί με ελικόπτερο, καθώς οι συγκεντρωμένοι έσκιζαν το σάβανο του φερέτρου.
Η προστασία της σορού του ηγέτη, η διαχείριση εκατομμυρίων πενθούντων, η φιλοξενία ξένων αξιωματούχων και η οργάνωση μεγάλων εκδηλώσεων σε πέντε πόλεις δύο χωρών αποτελούν τεράστια επιχείρηση ασφαλείας για μια χώρα που μόλις έχει εξέλθει από εσωτερικές αναταραχές και πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η πρώτη δημόσια τελετή θα ξεκινήσει στις 6:00 το πρωί του Σαββάτου, όταν η σορός του Χαμενεΐ θα τοποθετηθεί σε υπερυψωμένη εξέδρα μέσα στο τεράστιο συγκρότημα του τεμένους Imam Khomeini Mosalla στην Τεχεράνη. Πυροσβέστες έχουν εγκαταστήσει περισσότερους από 6.000 ψεκαστήρες νερού για να προστατεύσουν το πλήθος από τον καυτό ήλιο του Ιουλίου.
Τα διεθνή και εσωτερικά αεροδρόμια της πρωτεύουσας θα παραμείνουν κλειστά κατά τη διάρκεια των τελετών, ενώ έχει κηρυχθεί αργία στις πόλεις από τις οποίες θα περάσει η σορός. Η Τεχεράνη, με πληθυσμό περίπου 17 εκατομμυρίων κατοίκων, θα εφαρμόσει τη μεγαλύτερη κυκλοφοριακή επιχείρηση στην ιστορία της, απαγορεύοντας την κυκλοφορία ιδιωτικών οχημάτων κοντά στη διαδρομή της πομπής και διαθέτοντας περισσότερους από 700 χώρους στάθμευσης.
Σύμφωνα με τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης, θα παρασκευαστούν 50 εκατομμύρια καρβέλια ψωμί για τη σίτιση των πενθούντων, ενώ στην πρωτεύουσα θα λειτουργήσουν 16 κινητοί φούρνοι υπό την εποπτεία της παραστρατιωτικής οργάνωσης Basij.
Η Ερυθρά Ημισέληνος ανακοίνωσε ότι η Τεχεράνη και άλλες μεγάλες πόλεις έχουν προετοιμαστεί για την υποδοχή των επισκεπτών. Οι αρχές έχουν κινητοποιήσει 2.500 ασθενοφόρα, 21 ελικόπτερα, 100 μη επανδρωμένα αεροσκάφη και χιλιάδες διασώστες, ενώ περισσότερα από δύο δωδεκάδες νοσοκομεία, 500.000 λίτρα ενδοφλέβιων υγρών και 20.000 σχολικές αίθουσες βρίσκονται σε ετοιμότητα.
Η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει πανεθνική εκστρατεία καλώντας τους πολίτες να διαθέσουν τα σπίτια τους για τη φιλοξενία πενθούντων που θα ταξιδέψουν στην Τεχεράνη, τη Μασχάντ και την Κομ. Παράλληλα, τεμένη, αθλητικά κέντρα, πάρκα και πολιτιστικοί χώροι έχουν διαμορφωθεί ώστε να φιλοξενήσουν τα εκατομμύρια των επισκεπτών.
Επίδειξη ισχύος προς τον κόσμο
Την τρίτη ημέρα, η νεκρική πομπή αναμένεται να διασχίσει την Τεχεράνη από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Στη συνέχεια, η σορός θα μεταφερθεί στην ιερή πόλη Κομ για νέες τελετές και κατόπιν θα μεταφερθεί αεροπορικώς στους σιιτικούς ιερούς τόπους της Νατζάφ και της Καρμπάλα στο Ιράκ.
Τελικός προορισμός θα είναι το ιερό του Ιμάμη Ρεζά στη Μασχάντ, γενέτειρα του Χαμενεΐ, όπου θα ταφεί.
Η μεταφορά της σορού στο Ιράκ συμβολίζει την εικόνα που επιδιώκει να προβάλλει η Ισλαμική Δημοκρατία ως υπερεθνική επαναστατική δύναμη, μήνυμα που επιθυμεί να ενισχύσει έπειτα από χρόνια προβολής της επιρροής της στην περιοχή.
“Η θρησκευτική του επιρροή εκτεινόταν στο Ιράκ, το Πακιστάν, το Μπαχρέιν και άλλες σιιτικές κοινότητες. Γι’ αυτό οι προγραμματισμένες πομπές στη Νατζάφ και την Καρμπάλα έχουν τόσο μεγάλη σημασία”, δήλωσε ο Τουσί. “Ενισχύουν την αίσθηση ότι δεν πρόκειται απλώς για μια κρατική κηδεία του Ιράν, αλλά για μια υπερεθνική στιγμή.”
Οι ιρανικές αρχές εκτιμούν ότι θα συμμετάσχουν από 4 έως 15 εκατομμύρια άνθρωποι, γεγονός που θα μπορούσε να καταστήσει την τελετή τη μεγαλύτερη κηδεία στη σύγχρονη ιστορία. Παράλληλα, αναφέρουν ότι θα την καλύψουν 14.000 δημοσιογράφοι, εκ των οποίων οι 900 από το εξωτερικό.
Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης έχουν αφιερώσει τις τελευταίες ημέρες στην παρουσίαση των ξένων αξιωματούχων που αναμένεται να παραστούν. Ωστόσο, πέρα από τον πρόεδρο της Γεωργίας Μιχαήλ Καβελασβίλι, τον πρωθυπουργό του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ και τον αναπληρωτή πρόεδρο του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας Ντμίτρι Μεντβέντεφ, λίγοι ακόμη παγκόσμιοι ηγέτες αναμένεται να συμμετάσχουν. Σύμφωνα με την Τεχεράνη, θα παραστούν οκτώ αρχηγοί κρατών και δώδεκα πρόεδροι κοινοβουλίων, ενώ δυτικοί αξιωματούχοι δεν προσκλήθηκαν.
Ο αντιπρόεδρος του Ιράν χαρακτήρισε την πομπή ως ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα του αιώνα, ενώ ο υπουργός Εσωτερικών δήλωσε ότι στόχος είναι να οργανωθεί η μεγαλύτερη τελετή αποχαιρετισμού στην ιστορία της χώρας. Ο διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, Αλί Ακμπάρ Πουρτζαμσιντιάν, που έχει αναλάβει τον συντονισμό της διοργάνωσης, ανέφερε ότι η κηδεία θα αποτελέσει επίδειξη της “ισχύος της Ισλαμικής Δημοκρατίας προς τη διεθνή κοινότητα”.
Θα εμφανιστεί ο Μοτζτάμπα;
Το βασικό ερώτημα που πλανάται πάνω από την τελετή είναι αν ο νέος Ανώτατος Ηγέτης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, θα εμφανιστεί δημόσια στην κηδεία του πατέρα, της μητέρας και της συζύγου του, οι οποίοι σκοτώθηκαν στην ίδια αμερικανοϊσραηλινή επίθεση.
Τραυματισμένος στην επίθεση, ο Μοτζτάμπα παραμένει κρυμμένος από τα τέλη Φεβρουαρίου, επικοινωνώντας μόνο μέσω γραπτών ανακοινώσεων, χωρίς δημόσιες εμφανίσεις ή δηλώσεις. Οι ιρανικές αρχές υποστηρίζουν ότι έχει αναρρώσει πλήρως και ότι καθοδηγεί τις διαπραγματεύσεις της Τεχεράνης με την Ουάσιγκτον.
Ερωτηθείς αν θα παραστεί στην κηδεία, ο υπεύθυνος της διοργάνωσης απέφυγε να απαντήσει, λέγοντας ότι “το ζήτημα δεν εμπίπτει στις αρμοδιότητές μας και η απόφαση ανήκει αποκλειστικά στο γραφείο του Ηγέτη”.
Μια ενδεχόμενη εμφάνισή του θα είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα αποτελούσε την πρώτη δημόσια παρουσία του και θα ενίσχυε τη νομιμοποίησή του. Αντίθετα, η απουσία του είναι πιθανό να τροφοδοτήσει αμφιβολίες, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, για την κατάστασή του και για το ποιος ασκεί πραγματικά την εξουσία στη χώρα. Αυτή την εβδομάδα, ο νέος ηγέτης δεν παρέστη ούτε σε ιδιωτική τελετή αποχαιρετισμού της συζύγου του.
Εάν τελικά απουσιάσει και από την κηδεία, η Ισλαμική Δημοκρατία αναμένεται να παρουσιάσει την απόφαση αυτή ως αναγκαίο μέτρο ασφαλείας.
Ο ιρανικός στρατός έχει προειδοποιήσει να μην υπάρξει οποιοσδήποτε “λανθασμένος υπολογισμός” κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε την Τετάρτη ότι η Τεχεράνη θα απαντήσει άμεσα και δυναμικά σε οποιαδήποτε απειλή κατά της ηγεσίας της, μετά τη δήλωση του Ισραηλινού υπουργού Άμυνας Ισραέλ Κατς ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είναι “στόχος προς εξόντωση”.
Ωστόσο, παρά την προσπάθεια του καθεστώτος να μετατρέψει την κηδεία σε μια τεράστια επίδειξη ισχύος και λαϊκής στήριξης, αρκετοί Ιρανοί εμφανίζονται αδιάφοροι.
“Δεν έχω καταφέρει ούτε βενζίνη να βάλω εδώ και δύο ημέρες, γιατί οι ουρές είναι ατελείωτες”, δήλωσε κάτοικος της Τεχεράνης στο CNN. “Και ας είμαστε ειλικρινείς, οι περισσότεροι δεν πάνε στην κηδεία· πάνε διακοπές.”
“Οι μισοί έφυγαν ήδη από χθες”, πρόσθεσε.
