Αν κάποιος προσπαθήσει να βρει πού βρίσκεται όλο το χρήμα του κόσμου, θα αποτύχει. Όχι επειδή υπάρχουν χρήματα κρυμμένα, αλλά επειδή τα περισσότερα δεν υπάρχουν. Δεν τυπώθηκαν ποτέ. Δεν τα άγγιξε ποτέ κανείς.
Στο μυαλό των περισσότερων, το χρήμα είναι κάτι απτό: χαρτονομίσματα, κέρματα, ίσως ένας τραπεζικός λογαριασμός. Στην πραγματικότητα, το φυσικό χρήμα αποτελεί ένα ελάχιστο ποσοστό της συνολικής αξίας που κυκλοφορεί στην οικονομία.
Το υπόλοιπο υπάρχει μόνο ως εγγραφή. Ως αριθμός σε μια οθόνη. Και αυτό δεν είναι τεχνολογική λεπτομέρεια — είναι το θεμέλιο ολόκληρου του συστήματος.
Πώς δημιουργείται το χρήμα από το τίποτα
Όταν μια τράπεζα δίνει ένα δάνειο, δεν δανείζει χρήματα που έχει ήδη. Δημιουργεί νέο χρήμα. Γράφει ένα ποσό στον λογαριασμό του δανειολήπτη και, την ίδια στιγμή, ένα χρέος. Το χρήμα γεννιέται μαζί με την υποχρέωση.
Αυτό σημαίνει ότι η οικονομία δεν λειτουργεί με βάση την αποταμίευση, αλλά με βάση την πίστωση. Το χρήμα δεν προηγείται της δραστηριότητας — την ακολουθεί.
Γιατί όλα πάνε καλά… μέχρι να μην πάνε
Όσο οι τράπεζες δανείζουν, το χρήμα ρέει. Κατανάλωση, επενδύσεις, ανάπτυξη. Όταν όμως η εμπιστοσύνη κλονιστεί, οι τράπεζες περιορίζουν τα δάνεια. Και τότε συμβαίνει κάτι παράδοξο: το χρήμα αρχίζει να εξαφανίζεται.
Δεν καίγεται. Δεν κλέβεται. Απλώς παύει να δημιουργείται. Η οικονομία στεγνώνει, όχι από έλλειψη πόρων, αλλά από έλλειψη πίστης.
Ο ρόλος των κεντρικών τραπεζών
Σε αυτές τις στιγμές, εμφανίζεται ο μόνος θεσμός που μπορεί να δημιουργήσει χρήμα χωρίς να ζητήσει άδεια: η κεντρική τράπεζα. Με το πάτημα ενός κουμπιού, γεννιούνται δισεκατομμύρια ή τρισεκατομμύρια. Όχι ως χαρτί, αλλά ως εγγύηση.
Αυτό το χρήμα δεν κυκλοφορεί απαραίτητα στην αγορά. Στόχος του είναι να στηρίξει το σύστημα, να αποτρέψει την κατάρρευση, να αγοράσει χρόνο. Είναι χρήμα-ανάχωμα.
Το πρόβλημα της εμπιστοσύνης
Το σύστημα λειτουργεί όσο όλοι πιστεύουν ότι οι αριθμοί στις οθόνες έχουν αξία. Ότι αύριο κάποιος άλλος θα τους δεχτεί. Ότι το κράτος, οι τράπεζες, οι θεσμοί θα συνεχίσουν να υπάρχουν.
Όταν αυτή η πίστη ραγίσει, οι αριθμοί γίνονται εύθραυστοι. Και τότε αποκαλύπτεται μια άβολη αλήθεια: η παγκόσμια οικονομία δεν στηρίζεται στον πλούτο, αλλά στην προσδοκία ότι ο πλούτος θα συνεχίσει να αναγνωρίζεται.
Ένας κόσμος χτισμένος πάνω σε αριθμούς
Ζούμε σε έναν κόσμο όπου το χρήμα δεν έχει υλική βάση. Είναι υπόσχεση. Είναι σύμβαση. Είναι συλλογική «αυταπάτη» — αλλά μια αυταπάτη που κινεί τα πάντα. Από μισθούς και συντάξεις μέχρι κράτη και πολέμους.
Το χρήμα δεν τελειώνει ποτέ πραγματικά. Μπορεί όμως να χάσει την αξία του μέσα σε μια νύχτα, αν η εμπιστοσύνη χαθεί. Αν δεν το πιστεύετε ρωτήστε Ιρανούς και Τούρκους.
-
