Οι διεθνείς αγορές πετρελαίου βρίσκονται σε τροχιά έντονης αναταραχής, μετά τη συνέχιση των αμερικανικών και ισραηλινών πληγμάτων κατά του Ιράν το βράδυ της Κυριακής, με τις τιμές να εκτινάσσονται σε υψηλά 52 εβδομάδων και τους φόβους για ένα νέο ενεργειακό σοκ τύπου δεκαετίας του ’70 να επιστρέφουν στο προσκήνιο.
Σε αυτό το πλαίσιο, το πρωί της Δευτέρας (2/3) το Brent crude σημείωσε άλμα 8%, αγγίζοντας τα 78,69 δολάρια το βαρέλι, ενώ το West Texas Intermediate (WTI) ενισχύεται επίσης κατά 7,65%, φτάνοντας τα 72,13 δολάρια. Οι αναλυτές κάνουν λόγο για μια «νευρική» αγορά που τιμολογεί πλέον ανοιχτά το ενδεχόμενο ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η «συντριπτική στρατιωτική επίθεση», την οποία έχει ονομάσει “Operation Epic Fury”, θα συνεχιστεί έως ότου επιτευχθούν οι στόχοι των ΗΠΑ. Παράλληλα, το Ισραήλ εξαπέλυσε νέες επιδρομές τόσο στο Ιράν όσο και σε στόχους της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, μετά από ιρανικά πλήγματα σε στρατιωτικές και ενεργειακές υποδομές στην περιοχή.
Το Στενό του Ορμούζ στο επίκεντρο
Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται ξανά το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχονται καθημερινά 13 έως 15 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου — περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς. Πρόκειται για τον ζωτικό θαλάσσιο διάδρομο που συνδέει τους μεγάλους παραγωγούς του Κόλπου — Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Ιράκ, Ιράν και Κουβέιτ — με τις αγορές της Ασίας και της Δύσης.
Η ιδρύτρια της Energy Aspects, Amrita Sen, εκτιμά ότι οι τιμές πιθανότατα θα σταθεροποιηθούν γύρω από τα 80 δολάρια βραχυπρόθεσμα, καθώς θεωρεί απίθανη μια πλήρη διακοπή της διέλευσης από το Ορμούζ. Ωστόσο, ο μεγαλύτερος κίνδυνος, όπως επισημαίνει, είναι οι στοχευμένες επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια — ένα σενάριο που είναι πολύ πιο δύσκολο να αποτραπεί.
Ήδη τρία τάνκερ επλήγησαν το Σαββατοκύριακο, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονη επιφυλακτικότητα στους μεταφορείς. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι πώς θα διασφαλιστεί η ομαλή τροφοδοσία των ασιατικών διυλιστηρίων, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις ροές της Μέσης Ανατολής.
Αν και ορισμένες ποσότητες μπορούν να παρακαμφθούν — μέσω αγωγών των ΗΑΕ ή του σαουδαραβικού East-West Pipeline προς την Ερυθρά Θάλασσα — περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως παραμένουν ουσιαστικά «εγκλωβισμένα» σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής.
Ο εφιάλτης των τριψήφιων τιμών
Το ακραίο σενάριο, σύμφωνα με αναλυτές, δεν είναι απλώς η απώλεια ιρανικών εξαγωγών αλλά ένα πλήγμα σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές ή μια παρατεταμένη αποσταθεροποίηση της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι τιμές θα μπορούσαν να εκτοξευθούν στα 100 δολάρια ή και υψηλότερα.
Ένα τέτοιο σοκ θα παρέπεμπε στις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970 — όταν το αραβικό εμπάργκο και η Ιρανική Επανάσταση προκάλεσαν εκρηκτική άνοδο τιμών, ύφεση και πληθωριστικό σπιράλ στη Δύση. Αναλυτές προειδοποιούν ότι, εάν η σημερινή κρίση κλιμακωθεί και διαρκέσει, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι ακόμη πιο έντονες, δεδομένης της αυξημένης παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης και της εύθραυστης γεωπολιτικής ισορροπίας.
Αγορές σε καθεστώς συναγερμού
Παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θεωρούνται στρατιωτικά ικανές να αποτρέψουν έναν πλήρη αποκλεισμό του Ορμούζ, το ρίσκο παραμένει υψηλό. Όπως σημειώνουν ειδικοί της αγοράς, «τα διακυβεύματα είναι υπερβολικά μεγάλα» όταν πρόκειται για επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Οι επενδυτές παρακολουθούν πλέον κάθε στρατιωτική κίνηση στην περιοχή, γνωρίζοντας ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέο κύμα πληθωρισμού, να αυξήσει δραματικά το κόστος μεταφορών και να επιβραδύνει την παγκόσμια ανάπτυξη.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι αγορές ανησυχούν — αλλά πόσο θα διαρκέσει αυτή η γεωπολιτική καταιγίδα και αν θα εξελιχθεί σε μια νέα, ιστορικών διαστάσεων ενεργειακή κρίση.
