Του Στέφανου Νικολαΐδη
Η διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας με την Τουρκία, χωρίς όμως καμία υποχώρηση από τις ελληνικές θέσεις, η συνέχιση του δομημένου διαλόγου, αλλά ταυτόχρονα η ανάληψη πρωτοβουλιών που δημιουργούν νέα δεδομένα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, αποτελούν τη βασική γραμμή της Αθήνας, όπως την περιέγραψε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης.
Μιλώντας στο OT FORUM, ο κ. Γεραπετρίτης έκανε λόγο για μια ελληνική εξωτερική πολιτική που, όπως είπε, δεν επιδιώκει να παρακολουθεί τις κινήσεις της Άγκυρας, αλλά να διαμορφώνει η ίδια τα δεδομένα, γνωρίζοντας ότι οι ελληνικές πρωτοβουλίες θα προκαλούν αντιδράσεις.
«Η γεωγραφία είναι αυτή που καθορίζει τη διπλωματία», σημείωσε, εξηγώντας ότι η Ελλάδα δεν μπορεί παρά να διατηρεί ανοικτούς διαύλους με όλους τους γείτονές της και ιδιαίτερα με εκείνους με τους οποίους υπάρχουν διαφορές. «Πραγματική διπλωματία είναι να μπορείς να συζητάς ακόμη και όταν διαφωνείς», ανέφερε χαρακτηριστικά.
«Τα τελευταία 3 χρόνια είχαμε μια λειτουργική σχέση με την Τουρκία»
Ο υπουργός Εξωτερικών αναγνώρισε ότι κατά την τελευταία τριετία υπήρξε μια «ικανοποιητική επικοινωνία» με την Άγκυρα και μια λειτουργική σχέση, η οποία, όπως είπε, παρήγαγε και απτά αποτελέσματα.
Ιδιαίτερα αναφέρθηκε στο μεταναστευτικό, σημειώνοντας ότι η συνεργασία και η ανταλλαγή πληροφοριών συνέβαλαν στη σημαντική μείωση των παράτυπων μεταναστευτικών ροών από την ανατολική οδό. Ωστόσο, η σημερινή περίοδος χαρακτηρίζεται από αυξημένη ένταση, η οποία συνδέεται, κατά τον ίδιο, με μονομερείς τουρκικές ενέργειες.
«Πρέπει να συνεχίσουμε τον διάλογο και να βρίσκουμε τρόπους ώστε να αποτρέπουμε τις κρίσεις», τόνισε. Αυτό όμως, όπως ξεκαθάρισε, δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα θα απομακρυνθεί από τις θέσεις της. «Ο αναγκαίος διάλογος δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση υποχώρηση από τις εθνικές μας θέσεις. Οι εθνικές μας θέσεις είναι για εμάς ιερές».
Σε αυτό το σημείο ο κ. Γεραπετρίτης ανέδειξε ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της τοποθέτησής του: η ελληνική εξωτερική πολιτική, όπως υποστηρίζει, έχει περάσει από την παθητική παρακολούθηση των εξελίξεων στην ενεργητική διαμόρφωσή τους.
«Αυτό που χαρακτηρίζει την ελληνική εξωτερική πολιτική τα τελευταία τρία χρόνια είναι η ανάληψη πρωτοβουλιών», είπε. Και πρόσθεσε ότι η παραμονή σε μια στατική κατάσταση δεν αποτελεί ουδετερότητα, αλλά «πραγματική οπισθοδρόμηση».
Η Αθήνα, επομένως, γνωρίζει ότι οι πρωτοβουλίες της θα προκαλούν αντιδράσεις. Όπως είπε ο υπουργός, «θα ήταν αφελές να πιστεύουμε ότι οι ελληνικές πρωτοβουλίες δεν θα προκαλούν αντιδράσεις». Η διαφορά, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται στο πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται η Ελλάδα. «Ό,τι κάνει η Ελλάδα, το κάνει με συνέπεια και με πλήρη προσήλωση στη διεθνή έννομη τάξη. Θέλουμε καλές σχέσεις καλής γειτονίας και λειτουργούμε με βάση το Διεθνές Δίκαιο».
Ο υπουργός Εξωτερικών έθεσε παράλληλα μια σειρά από ελληνικές πρωτοβουλίες που, όπως είπε, βρίσκονται πάνω στο τραπέζι και δημιουργούν νέα δεδομένα. «Εμείς βάζουμε στο τραπέζι τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, τα δικαιώματά μας για έρευνα και αξιοποίηση, το δικαίωμα δημιουργίας θαλάσσιων περιβαλλοντικών πάρκων, τις διεθνείς μας συμμαχίες και την ενίσχυση της άμυνάς μας».
Στο τελευταίο ζήτημα ήταν απολύτως κατηγορηματικός: «Η Ελλάδα δεν πρόκειται ποτέ να παραιτηθεί από το μονομερές δικαίωμά της να οργανώνει τις ένοπλες δυνάμεις της όπως αυτή επιθυμεί. Και δεν πρόκειται να κάνει παραχωρήσεις σε ό,τι αφορά τις διεθνείς της συμμαχίες».
«Ήρεμα νερά» σημαίνει δομημένος διάλογος
Ο κ. Γεραπετρίτης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν μπορούν να εξετάζονται μόνο μέσα από την καθημερινή ένταση.
«Υπάρχουν δύο διαστάσεις», εξήγησε. Από τη μία βρίσκεται η διμερής σχέση δύο χωρών με «αιώνες εντάσεων, κρίσεων και πολέμων». Από την άλλη, υπάρχει η ανάγκη να διατηρείται η ηρεμία σε μια περιοχή και σε έναν κόσμο που είναι ήδη εξαιρετικά ευάλωτος. «Είμαστε περιτριγυρισμένοι από δύο πολέμους», ανέφερε, ενώ έκανε ειδική αναφορά και στην αστάθεια στην υποσαχάρια Αφρική, όπου οι εμφύλιες συγκρούσεις και τα πραξικοπήματα μπορούν να προκαλέσουν νέα, μαζικά μεταναστευτικά κύματα.
Για τον υπουργό, η Ελλάδα δεν πρέπει απλώς να απορροφά τις κρίσεις, αλλά να αντιμετωπίζει και το βαθύτερο ζήτημα που τις παράγει. Και αυτό, όπως είπε, είναι η οριοθέτηση της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας. «Πιστεύω ότι διαρκής ειρήνη στην ευρύτερη περιοχή θα υπάρξει μόνο εφόσον λυθεί αυτό το ζήτημα».
«Επιχειρήσαμε να υπάρξει σύγκλιση πάνω στη βασική παραδοχή ότι η μόνη διαφορά είναι η οριοθέτηση. Δεν κατέστη δυνατό», είπε.
Ο υπουργός Εξωτερικών σημείωσε, πάντως, ότι ακόμη και όσοι ασκούν κριτική στην κυβέρνηση, σε μεγάλο βαθμό συμφωνούν πως η Ελλάδα μπορεί να συζητήσει με την Τουρκία μόνο την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ. «Ελπίζω ότι στο μέλλον, είτε με αυτή είτε με άλλη κυβέρνηση, θα μπορέσουμε να βρούμε έναν κοινό τόπο».
Ο κ. Γεραπετρίτης επέμεινε ιδιαίτερα στην έννοια των «ήρεμων νερών», επιχειρώντας να αποσαφηνίσει ότι για την Αθήνα ο όρος δεν σημαίνει ούτε αδράνεια ούτε αποδοχή των τουρκικών θέσεων. «Ήρεμα νερά σημαίνει δομημένος διάλογος».
Υπενθύμισε ότι η Διακήρυξη των Αθηνών του Δεκεμβρίου του 2023 δεν ήταν μια γενική πολιτική διακήρυξη χωρίς συνέχεια, αλλά η βάση για έναν συγκεκριμένο μηχανισμό επικοινωνίας. «Ο διάλογος δομήθηκε με συγκεκριμένα κανάλια, με συγκεκριμένα πρόσωπα και με τρεις πυλώνες: τον πολιτικό διάλογο, τη θετική ατζέντα και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Ο δομημένος διάλογος πρέπει να συνεχιστεί, χωρίς καμία παραχώρηση στις εθνικές μας θέσεις».
Τα θαλάσσια πάρκα και το ελληνικό διάβημα στην Άγκυρα
Στο επίκεντρο της σημερινής έντασης βρίσκονται, σύμφωνα με τον υπουργό, κυρίως η τουρκική ρητορική και η δημιουργία θαλάσσιων πάρκων.
Η Αθήνα, άλλωστε, έχει ήδη προχωρήσει σε επίσημο διάβημα προς την Άγκυρα για τις τουρκικές ανακοινώσεις σχετικά με τα ελληνικά Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια, αλλά και για τις τουρκικές αποφάσεις της 15ης Αυγούστου σχετικά με τη δημιουργία δύο «εθνικών» θαλάσσιων πάρκων.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης εξήγησε ότι το διπλωματικό πρωτόκολλο ακολουθείται πάντοτε σε ζητήματα που δημιουργούν ένταση ή παραβιάζουν, κατά την ελληνική θέση, το Διεθνές Δίκαιο. «Έγιναν επίσημα διαβήματα προς την Τουρκία για τα θαλάσσια περιβαλλοντικά πάρκα και για τις τουρκικές αντιδράσεις στα ελληνικά Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια, τα οποία η Ελλάδα επιβάλλει και εφαρμόζει ως κυρίαρχο κράτος».
Για την Αθήνα, ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός δεν είναι μια τεχνική ή περιβαλλοντική υπόθεση, αλλά μία από τις σημαντικές πρωτοβουλίες που δημιουργούν «μια νέα πραγματικότητα στο Αιγαίο» και προσθέτουν νέα ελληνικά επιχειρήματα.
Το ευρωπαϊκό μέτωπο
Το επόμενο επίπεδο της ελληνικής στρατηγικής είναι η ευρωπαϊκή διάσταση.
Ο υπουργός Εξωτερικών ανέφερε ότι ενημέρωσε τους Ευρωπαίους ομολόγους του στην άτυπη σύνοδο του Συμβουλίου Εξωτερικών στην Ιρλανδία για τις εξελίξεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
«Περιμένουμε από την Ευρωπαϊκή Ένωση και από τα κράτη-μέλη στήριξη και αλληλεγγύη».
Κατά την ελληνική θέση, οι τουρκικές αξιώσεις δεν στηρίζονται στο Διεθνές ή στο ευρωπαϊκό δίκαιο, ενώ σχετικές τουρκικές θέσεις έχουν ήδη καταδικαστεί σε συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και σε εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα. Ο Κόστα είχε εκφράσει στήριξη προς την Ελλάδα έναντι μονομερών ενεργειών που αφορούν κυριαρχικά δικαιώματα, ενώ ο πρωθυπουργός είχε συνδέσει τις σχέσεις καλής γειτονίας με την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας.
Ο Καλίν στην Αθήνα και ο δίαυλος των υπηρεσιών πληροφοριών
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Γιώργος Γεραπετρίτης και στην πρόσφατη επίσκεψη του Ιμπραήμ Καλίν στην Αθήνα και τη συνάντησή του με τον διοικητή της ΕΥΠ Θεμιστοκλή Δεμίρη.
Ο υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε ότι η επικοινωνία μεταξύ των υπηρεσιών πληροφοριών των γειτονικών κρατών είναι κάτι που συμβαίνει διαχρονικά. «Οι υπηρεσίες πληροφοριών των γειτονικών κρατών πάντοτε συνεργάζονται. Υπάρχουν τακτικές ανταλλαγές με την Τουρκία, όπως υπάρχουν και με άλλες γειτονικές χώρες».
Σύμφωνα με τον ίδιο, η συνάντηση Καλίν–Δεμίρη δεν ήταν έκτακτη κίνηση που αποφασίστηκε εξαιτίας της σημερινής έντασης. «Ήταν προγραμματισμένη εδώ και πολύ καιρό», ανέφερε. Το γεγονός όμως ότι πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο αυξημένης έντασης αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των δύο πλευρών παραμένουν ανοικτοί.
Στο τραπέζι, όπως είπε, βρέθηκαν περιφερειακά ζητήματα που αφορούν και τις δύο χώρες: η κρίση στη Μέση Ανατολή, το Ιράν και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, η Λιβύη, η Συρία και η οργανωμένη τρομοκρατία. «Η επικοινωνία μεταξύ των υπηρεσιών πληροφοριών είναι αναγκαία και μας δίνει εικόνα», σχολίασε ο υπουργός.
«Κάποιες πληροφορίες πρέπει να μοιράζονται, κάποιες άλλες παραμένουν στον σκληρό πυρήνα της στρατηγικής της εξωτερικής πολιτικής».
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της χρησιμότητας αυτών των διαύλων ανέφερε το μεταναστευτικό. «Έχουμε περίπου 80% μείωση των παράτυπων μεταναστευτικών ροών από την Ανατολή. Αυτό δεν ήταν τυχαίο. Ήταν πολιτική βούληση που μεταφράστηκε σε πράξη και μέσω των υπηρεσιών πληροφοριών και της ανταλλαγής πληροφοριών».
Πάντως, ξεκαθάρισε ότι η ύπαρξη διαύλων επικοινωνίας δεν σημαίνει ότι η Αθήνα αποδέχεται διεύρυνση της ελληνοτουρκικής ατζέντας. «Οι δίαυλοι με την Τουρκία πρέπει να παραμείνουν ανοικτοί. Τα ζητήματα που βρίσκονται πάνω στο τραπέζι πρέπει να συζητούνται αποκλειστικά στη βάση του Διεθνούς Δικαίου».
Αντίθετα, θέματα που η Ελλάδα θεωρεί εκτός ατζέντας δεν τίθενται προς διαπραγμάτευση. «Ζητήματα κυριαρχίας, όπως η δομή των ενόπλων δυνάμεων, τα χωρικά ύδατα, αλλά και οι διεθνείς συνεργασίες και συμμαχίες μας, δεν συζητούνται».
Το τι ακριβώς επιδιώκει η Τουρκία με την τρέχουσα κλιμάκωση, όπως είπε, βρίσκεται υπό συνεχή ανάλυση από το υπουργείο Εξωτερικών και την ελληνική κυβέρνηση.
«Η Ελλάδα δεν ετεροπροσδιορίζεται»
Στο τέλος της τοποθέτησής του για τα ελληνοτουρκικά ο υπουργός Εξωτερικών έδωσε το πιο καθαρό μήνυμα ως προς τη στρατηγική αυτονομία της Αθήνας: «η Ελλάδα έχει αποκτήσει πραγματική δυναμική και ισχύ στην εξωτερική της πολιτική. Δεν ετεροπροσδιορίζεται».
Όπως είπε, η Τουρκία «θα κάνει αυτό που κάνει», αλλά η Ελλάδα διαθέτει πλέον «την ικανότητα, τη δυνατότητα και τις σχέσεις» ώστε να έχει μια ανθεκτική αντιπαράθεση επιχειρημάτων, η οποία μπορεί τελικά να οδηγήσει στην επικράτηση των ελληνικών θέσεων.
Ο ίδιος συνέδεσε την τουρκική κλιμάκωση και με τις ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις: τη σχέση της Ελλάδας με το Ισραήλ, τον αραβικό κόσμο ή άλλες χώρες. «Όποια και αν είναι η αιτία, η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα στο ισχυρότερο σημείο διεθνούς ισχύος που έχει βρεθεί ποτέ».
Και αυτό, όπως προανήγγειλε, η Αθήνα σκοπεύει να το αξιοποιήσει.
-: -
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το - στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
