Σαφείς αιχμές κατά της Ελλάδας και της Κύπρου άφησε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ζητώντας την ένταξη της Τουρκίας στις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες άμυνας και ασφάλειας, την ώρα που η Άγκυρα παραμένει εκτός κρίσιμων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως το SAFE.
Μιλώντας σε εκδήλωση προς τιμήν ξένων βουλευτών, στο πλαίσιο της έναρξης της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, ο Τούρκος πρόεδρος υποστήριξε ότι η συμβολή της χώρας του στην ευρωπαϊκή ασφάλεια συχνά παραβλέπεται.
“Παρά τη συνεισφορά μας, αποτελεί γεγονός ότι σε ορισμένες περιπτώσεις παραβλέπονται τα αναντικατάστατα οφέλη που παρέχει η Τουρκία στην ευρωπαϊκή ασφάλεια”, ανέφερε.
Αιχμές για Αθήνα και Λευκωσία
Ο Ερντογάν έκανε λόγο για “αποκλεισμό” της Τουρκίας από αμυντικές πρωτοβουλίες, λόγω “στενών πολιτικών συμφερόντων”.
“Ο αποκλεισμός των δυνατοτήτων που διαθέτει η Τουρκία στον αμυντικό τομέα λόγω στενών πολιτικών συμφερόντων δεν ωφελεί κανέναν”, δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η αναφορά αυτή ερμηνεύεται ως ευθεία αιχμή προς Αθήνα και Λευκωσία, που αντιδρούν στη συμμετοχή της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα όσο η Άγκυρα διατηρεί ανοιχτά ζητήματα με κράτη-μέλη της ΕΕ.
Η Ελλάδα θέτει στο τραπέζι το casus belli της Τουρκίας για την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων, καθώς και τις διαρκείς τουρκικές αμφισβητήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Κυπριακή Δημοκρατία, από την πλευρά της, υπογραμμίζει ότι η Τουρκία δεν την αναγνωρίζει, διατηρεί στρατεύματα κατοχής στο βόρειο τμήμα του νησιού και προωθεί λύση δύο κρατών, εκτός του πλαισίου των αποφάσεων του ΟΗΕ.
“Από το Τέξας έως την Άγκυρα”
Ο Τούρκος πρόεδρος ζήτησε τη δημιουργία ενός δικτύου ασφάλειας και άμυνας σε ολόκληρη τη Συμμαχία, “από το Τέξας έως την Άγκυρα”, όπως είπε, χωρίς “αν” και “αλλά”.
Με τη φράση αυτή, ο Ερντογάν επιχείρησε να παρουσιάσει την Τουρκία ως αναπόσπαστο κρίκο της διατλαντικής ασφάλειας και ως χώρα που δεν μπορεί να μένει εκτός των ευρωπαϊκών σχεδιασμών.
“Ως μία από τις χώρες που έχουν λόγο στην ανάπτυξη του ευρωπαϊκού πυλώνα της Συμμαχίας, έχουμε τη βούληση να συμπεριληφθούμε σε όλες τις πρωτοβουλίες για την ασφάλεια στην ήπειρο”, δήλωσε.
Παράλληλα, κάλεσε τους ξένους βουλευτές να στηρίξουν την ένταξη της Τουρκίας στις πρωτοβουλίες άμυνας και ασφάλειας που υποστηρίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το SAFE και το τουρκικό αίτημα
Η Άγκυρα επιδιώκει ενεργά τη συμμετοχή της στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE, το οποίο αφορά την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και τη χρηματοδότηση κοινών αμυντικών προμηθειών.
Για την Τουρκία, η συμμετοχή σε τέτοια σχήματα σημαίνει πρόσβαση σε χρηματοδότηση, τεχνολογικές συνεργασίες και θεσμική αναβάθμιση της αμυντικής της βιομηχανίας.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, όμως, το ζήτημα δεν είναι τεχνικό ή οικονομικό. Είναι πολιτικό και στρατηγικό.
Η Αθήνα και η Λευκωσία θεωρούν ότι δεν μπορεί μια χώρα που απειλεί ή αμφισβητεί κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αποκτά πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς αμυντικούς μηχανισμούς σαν να πρόκειται για ουδέτερο εταίρο.
Η τουρκική πίεση προς ΝΑΤΟ και ΕΕ
Ο Ερντογάν επιχείρησε να συνδέσει τη συμμετοχή της Τουρκίας στις ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες με τη συνοχή του ΝΑΤΟ.
Υποστήριξε ότι η Τουρκία συγκαταλέγεται στους κορυφαίους συμμάχους της Συμμαχίας, με ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, σύγχρονες στρατιωτικές δυνατότητες και προηγμένη αμυντική βιομηχανία.
“Πρέπει να άρουμε τα εμπόδια που αντιμετωπίζει το εμπόριο της αμυντικής βιομηχανίας”, ανέφερε, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη συνεργασία στον αμυντικό τομέα.
Το μήνυμα της Άγκυρας είναι σαφές: η Τουρκία θέλει να αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση, τον στρατό της και την αμυντική της βιομηχανία για να εισέλθει στον ευρωπαϊκό αμυντικό σχεδιασμό.
Το μήνυμα της Αθήνας και της Λευκωσίας είναι εξίσου σαφές: η συμμετοχή στην ευρωπαϊκή ασφάλεια προϋποθέτει σεβασμό στην κυριαρχία και στα δικαιώματα όλων των κρατών-μελών.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης ή μια τεχνική αμυντική συνεργασία.
Αφορά το ερώτημα αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να ανοίγει την πόρτα των αμυντικών της εργαλείων σε μια τρίτη χώρα, η οποία παραμένει στρατιωτικά και πολιτικά απέναντι σε δύο κράτη-μέλη της.
Ο Ερντογάν εμφανίζει τις ελληνικές και κυπριακές ενστάσεις ως “στενά πολιτικά συμφέροντα”.
Η Αθήνα και η Λευκωσία, όμως, τις παρουσιάζουν ως ζήτημα αρχής: ευρωπαϊκή άμυνα χωρίς σεβασμό στην κυριαρχία των κρατών-μελών δεν μπορεί να υπάρξει.
Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ δίνει στην Άγκυρα την ευκαιρία να πιέσει για αναβάθμιση του ρόλου της.
Ταυτόχρονα, όμως, αναδεικνύει και το βασικό όριο της τουρκικής στρατηγικής: η Τουρκία ζητά να αντιμετωπίζεται ως αναγκαίος σύμμαχος της Ευρώπης, ενώ εξακολουθεί να διατηρεί ανοιχτές απειλές, αμφισβητήσεις και διεκδικήσεις έναντι της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.
ΠΚ
