Η Γαλλία φλέγεται και βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν πολιτικό και έναν οικονομικό απολογισμό που θυμίζει επικίνδυνα γνώριμες καταστάσεις στους Αμερικανούς.
Η χώρα πλησιάζει σε μια δημοσιονομική κρίση, επειδή δαπάνησε περισσότερα από όσα έχει τη δυνατότητα να αποπληρώσει. Ο λογαριασμός έρχεται πολύ νωρίτερα από το αναμενόμενο, μετά την εκτίναξη των αποδόσεων των ομολόγων τους τελευταίους μήνες, η οποία ενισχύθηκε από την αύξηση του ενεργειακού κόστους. Η αύξηση των φόρων και η μείωση των κρατικών δαπανών αποτελούν μέρος μιας πιθανής λύσης, ωστόσο πρόκειται για πολιτικά αντιδημοφιλείς αποφάσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να εξοργίσουν ακόμη περισσότερο ένα ήδη οργισμένο κοινό. Κάθε βιώσιμη λύση καλείται να ξεπεράσει σημαντικά εμπόδια, μέσα σε μια αβέβαιη μάχη για τον προϋπολογισμό και σε μια βαθιά διχασμένη κυβέρνηση.
Σας θυμίζει κάτι;
Όλο και περισσότερες χώρες αντιμετωπίζουν δυσκολίες παρόμοιες με εκείνες της Γαλλίας — ιδίως το Ηνωμένο Βασίλειο — όπου το ταχέως αυξανόμενο χρέος, το διογκούμενο κόστος χρηματοδότησής του και η έλλειψη πολιτικής βούλησης για τη λήψη των δυσάρεστων αποφάσεων που απαιτούνται για την επίλυση του προβλήματος αποτελούν το κυρίαρχο ζήτημα της δυτικής οικονομίας αυτή τη στιγμή. Σε αυτές περιλαμβάνονται και οι ΗΠΑ.
Ωστόσο, οι ομοιότητες μπορεί να είναι επιφανειακές.
Η δημοσιονομική πίεση στη Γαλλία είναι ιδιαίτερα έντονη. Ο κίνδυνος μετάδοσης της κρίσης σε ολόκληρη την Ευρώπη είναι χαμηλός, σύμφωνα με το CNN. Το τεράστιο σύστημα κοινωνικής προστασίας της Γαλλίας αντιπροσωπεύει πολύ μεγαλύτερο μερίδιο των κρατικών δαπανών σε σύγκριση με τις ΗΠΑ. Και οι ιδιαιτερότητες της αμερικανικής οικονομίας σημαίνουν ότι οι ΗΠΑ δεν αντιμετωπίζουν άμεσο κίνδυνο να γίνουν η επόμενη Γαλλία.
Το πρόβλημα
Αυτά τα προβλήματα δεν είναι καινούργια: το ευρωπαϊκό δίχτυ κοινωνικής προστασίας ακολουθεί μια μη βιώσιμη πορεία εδώ και δεκαετίες, ενώ οικονομολόγοι και ορισμένοι πολιτικοί προειδοποιούν εδώ και χρόνια ότι κάποια στιγμή θα ερχόταν η ώρα του λογαριασμού.
Ωστόσο, τα προβλήματα επιδεινώνονται. Ο πόλεμος στο Ιράν επιδείνωσε τα δημοσιονομικά προβλήματα της Δύσης.
Από τον Φεβρουάριο, η μέση απόδοση των 10ετών κρατικών ομολόγων των οικονομιών της G7 αυξήθηκε κατά περισσότερο από μία ποσοστιαία μονάδα, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο εδώ και σχεδόν 20 χρόνια, ανέφερε την περασμένη εβδομάδα το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Το ΔΝΤ προβλέπει ότι έως το τέλος της δεκαετίας, το συνολικό δημόσιο χρέος των επτά αυτών οικονομιών θα ξεπεράσει το συνολικό οικονομικό τους προϊόν. Αυτό θα συμβεί για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το δημόσιο χρέος της Γαλλίας ανέρχεται περίπου στο 119% του ΑΕΠ της, ποσοστό διπλάσιο από τον στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ το ετήσιο δημοσιονομικό έλλειμμα της χώρας αντιστοιχεί στο 5,4% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της.
“Στην Ευρώπη, οι άνθρωποι φοβούνται ολοένα και περισσότερο την αγορά ομολόγων και τα επιτόκια που πρέπει να καταβάλλουν οι κυβερνήσεις για να δανειστούν”, δήλωσε ο Πίτερ Τέιλορ-Γκούμπι, καθηγητής κοινωνικής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Κεντ. “Έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου δεν μπορούμε πλέον να το αγνοούμε. Αν το κάνουμε, θα φτάσουμε σε σοβαρή κρίση”.
Στα χαρτιά, η Αμερική δεν φαίνεται και τόσο διαφορετική: το δημόσιο χρέος της, ύψους 32 τρισ. δολαρίων, είναι περίπου ίσο με το ετήσιο ΑΕΠ των ΗΠΑ, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα των 2 τρισ. δολαρίων, για το οποίο μόλις έκλεισαν τα βιβλία, ξεπερνά το 6% του ΑΕΠ. Το κόστος εξυπηρέτησης του αμερικανικού δημόσιου χρέους ξεπέρασε πρόσφατα το 1 τρισ. δολάρια ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί στο εντυπωσιακό 14% του συνολικού ομοσπονδιακού προϋπολογισμού.
Με άλλα λόγια, ένα στα επτά δολάρια φορολογικών εσόδων χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την πληρωμή τόκων επί των χρημάτων που δανείζονται οι ΗΠΑ.
Ωστόσο, οι σοβαρές συζητήσεις για περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων που διεξάγονται στην Ευρώπη είναι σαφώς λιγότερο ουσιαστικές στις ΗΠΑ. Γιατί, λοιπόν, οι ΗΠΑ δεν αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα με τη Γαλλία;
Γιατί δεν θα συμβεί στις ΗΠΑ… προς το παρόν
Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα των ΗΠΑ είναι ότι εκδίδουν το αποθεματικό νόμισμα του κόσμου. Η πλειονότητα των παγκόσμιων συναλλαγών πραγματοποιείται σε δολάρια ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων βασικών εμπορευμάτων, όπως το πετρέλαιο και ο χρυσός.
Η ζήτηση για δολάρια παραμένει ισχυρή, κυρίως επειδή θεωρούνται ασφαλές νόμισμα: η διαφάνεια των ΗΠΑ και η προσήλωσή τους στο κράτος δικαίου καθιστούν το δολάριο ακρογωνιαίο λίθο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, ακόμη κι αν έχει χάσει μέρος της λάμψης του την τελευταία δεκαετία.
Αυτό ενισχύει επίσης τη ζήτηση για αμερικανικά κρατικά ομόλογα, τα οποία θεωρούνται ευρέως τα ασφαλέστερα από τα ασφαλή επενδυτικά καταφύγια. Ακόμη και εν μέσω ενός παγκόσμιου κύματος πωλήσεων κρατικών ομολόγων, οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων παραμένουν χαμηλότερες από εκείνες άλλων δυτικών οικονομιών. Και όταν οι μετοχές κατέγραψαν πτώση την περασμένη εβδομάδα, οι επενδυτές δεν δίστασαν να στραφούν στο παραδοσιακό τους καταφύγιο, οδηγώντας έτσι σε απότομη πτώση τις αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών ομολόγων.
Ωστόσο, η διαφορά μεταξύ Γαλλίας και ΗΠΑ συνοψίζεται ουσιαστικά σε ένα πράγμα. Όπως είχε πει ο Τζέιμς Κάρβιλ: “Είναι η οικονομία, ανόητε”.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν επίσης μια μοναδικά μεγάλη και διαφοροποιημένη οικονομία, η οποία είναι πολύ λιγότερο ευάλωτη σε κλυδωνισμούς από ό,τι πολλές μικρότερες οικονομίες. Ειδικότερα, η τεχνητή νοημοσύνη πυροδοτεί μια επενδυτική έκρηξη στις ΗΠΑ, η οποία στηρίζει την οικονομία σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετοί άλλοι κλάδοι φαίνεται να παραμένουν στάσιμοι ή να συρρικνώνονται.
Ένας βασικός τρόπος για να περιοριστεί η σημασία των ελλειμμάτων είναι να διατηρείται ισχυρή η οικονομική ανάπτυξη. Αυτό κάνει το χρέος να φαίνεται μικρό σε σύγκριση με το μέγεθος της οικονομίας.
Επομένως, οι χώρες πρέπει να αναρωτηθούν: “Ποιο είναι το επιτόκιο που πληρώνουμε και είναι βιώσιμο να συνεχίσουμε να το καταβάλλουμε με βάση την οικονομική ανάπτυξη που αναμένουμε;”
“Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονται σε αρκετά παρόμοια θέση”, σημείωσε ο Μαρκ Ζάντι, επικεφαλής οικονομολόγος της Moody’s Analytics. “Στις ΗΠΑ, όμως, η συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης στην ανάπτυξη αυξάνει τις πιθανότητες να διαχειριστούμε το χρέος μας και να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση με πολύ ομαλότερο τρόπο”.
Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν: το γεγονός ότι δεν διαφαίνεται άμεση κρίση χρέους στις ΗΠΑ δεν πρέπει να συγχέεται με τη δημοσιονομική υπευθυνότητα. Απλώς, οι ΗΠΑ μπορούν να διαχειριστούν το πρόβλημα καλύτερα από τη Γαλλία ή το Ηνωμένο Βασίλειο.
“Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αισθανόμαστε ανακούφιση”, πρόσθεσε ο Ζάντι. “Απλώς βρισκόμαστε σε διαφορετική θέση”.
Θα μπορούσε να συμβεί και αλλού;
Κάθε φορά που μια ευρωπαϊκή χώρα αντιμετωπίζει δημοσιονομικά προβλήματα, προκαλούνται ανησυχίες για το ενδεχόμενο μετάδοσης της κρίσης σε ολόκληρη την ήπειρο. Ωστόσο, οι οικονομολόγοι θεωρούν σε μεγάλο βαθμό ότι τα προβλήματα της Γαλλίας παραμένουν περιορισμένα εντός της χώρας.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει αφήσει να εννοηθεί ότι δεν θα χρειαστεί να παρέμβει στη δημοσιονομική κατάσταση της Γαλλίας. Ωστόσο, θα μπορούσε να το κάνει εάν χρειαζόταν, καθώς βρίσκεται σε ισχυρή θέση ώστε να αγοράσει μεγάλο όγκο ομολόγων των κρατών-μελών της και να περιορίσει τυχόν επιπτώσεις μετάδοσης της κρίσης, σημείωσε ο Άντριου Κένινγκχαμ, επικεφαλής οικονομολόγος για την Ευρώπη στην Capital Economics.
Τα ελλείμματα άλλων ευρωπαϊκών οικονομιών είναι επίσης πολύ μικρότερα συγκριτικά. Ορισμένες αναμένεται μάλιστα να καταγράψουν δημοσιονομικά πλεονάσματα φέτος.
Επιπλέον, τα γαλλικά πολιτικά κόμματα, τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς, έχουν δηλώσει ότι επιθυμούν την παραμονή της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε αυτά περιλαμβάνεται και η Μαρίν Λεπέν, η οποία προηγείται στην κούρσα για τη γαλλική προεδρία. Η υποψήφια της ακροδεξιάς υποστήριζε κάποτε την “Frexit”, δηλαδή την έξοδο της Γαλλίας από την ΕΕ, αλλά έκτοτε έχει αποσύρει αυτή τη δέσμευση. Αν και το κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) έχει υποστηρίξει την αποχώρηση από την ΕΕ, δεν βρίσκεται ακόμη κοντά στον σχηματισμό κυβέρνησης, σημείωσε ο Κένινγκχαμ.
Ωστόσο, ένας απρόβλεπτος παράγοντας θα μπορούσε να προκαλέσει κρίση χρέους εκτός Γαλλίας: η λεγόμενη “ημερομηνία Χ” των ΗΠΑ. Κάποια στιγμή μέσα στο επόμενο έτος, οι ΗΠΑ θα φτάσουν ξανά στο ανώτατο όριο του δημόσιου χρέους τους και το νέο Κογκρέσο θα πρέπει να διαπραγματευτεί με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ για την αύξησή του. Πρόκειται για ένα πολιτικό ζήτημα που θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα δύσκολο, καθώς ο πρόεδρος θα βρίσκεται στο τέλος της θητείας του και το Κογκρέσο ενδέχεται να ελέγχεται από τους Δημοκρατικούς, οι οποίοι θα είναι λιγότερο πρόθυμοι να υποχωρήσουν.
Η αποτυχία αύξησης του ορίου χρέους απειλεί να αναγκάσει τις ΗΠΑ να οδηγηθούν σε αθέτηση των υποχρεώσεών τους ως προς το χρέος τους, ακόμη κι αν υπό κανονικές συνθήκες θα είχαν τη δυνατότητα να το αποπληρώσουν.
“Θα μπορούσε κανείς να διαμορφώσει ένα σενάριο στο οποίο θα παραβιάζαμε το όριο του χρέους μέχρι το Χάλογουιν του επόμενου έτους”, δήλωσε ο Ζάντι. “Και τότε θα προέκυπταν και άλλα προβλήματα”.
