Για περισσότερο από μία εβδομάδα, ο κορυφαίος διπλωμάτης των Ηνωμένων Πολιτειών παρέμενε εμφανώς σιωπηλός σχετικά με ένα ζήτημα που φαινόταν να εμπίπτει απόλυτα στις αρμοδιότητές του: μια υπό διαμόρφωση συμφωνία με το Ιράν.
Αυτό οδήγησε πολλούς στο συμπέρασμα ότι ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, όπως και πολλοί από τα συντηρητικά “γεράκια” της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, ενδεχομένως διατηρούσε επιφυλάξεις απέναντί της.
Πλέον, όμως, ο Ρούμπιο μιλά δημόσια. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο προωθεί τη συμφωνία διαφέρει αισθητά από εκείνον του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς.
Κατά τη διάρκεια επισκέψεών του σε συμμάχους των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, με στόχο να εξασφαλίσει στήριξη και να κατευνάσει τις ανησυχίες τους, ο Ρούμπιο όχι μόνο απέφυγε να εκφράσει ξεκάθαρη και ένθερμη υποστήριξη στο αμφιλεγόμενο μνημόνιο συμφωνίας (Memorandum of Understanding – MOU), αλλά υιοθέτησε και έναν αισθητά διαφορετικό τόνο όσον αφορά τόσο τις λεπτομέρειες του MOU όσο και την ειρηνευτική διαδικασία.
Οι “ριζοσπάστες” ηγέτες του Ιράν
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσαν οι δηλώσεις του την Πέμπτη, όταν ο Ρούμπιο επανέλαβε παλαιότερους χαρακτηρισμούς του, αποκαλώντας την ηγεσία του Ιράν “θρησκευτικούς… παρανοϊκούς”.
“Το ιρανικό σύστημα διοικείται από κληρικούς – ριζοσπάστες κληρικούς”, σημείωσε χαρακτηριστικά ο Ρούμπιο κατά την επίσκεψή του στο Μπαχρέιν. “Έτσι διοικούνταν πάντοτε. Και έτσι εξακολουθεί να διοικείται”, συμπλήρωσε, σύμφωνα με το CNN.
Οι δηλώσεις αυτές έγιναν μία εβδομάδα αφότου ο Τραμπ και ο Βανς προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις, παρουσιάζοντας τους Ιρανούς ως ενδεχομένως μεταρρυθμισμένους.
Μάλιστα, ο Τραμπ απέρριψε ρητά την άποψη ότι η σημερινή ηγεσία του Ιράν είναι “ριζοσπαστικοποιημένη”.
“Έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους που πιστεύω ότι είναι πολύ λογικοί”, δήλωσε ο Τραμπ στις 16 Ιουνίου, κατά τη Σύνοδο Κορυφής της G7 στη Γαλλία. “Ήταν ευχάριστοι στις διαπραγματεύσεις. Ήταν δυνατοί άνθρωποι, έξυπνοι άνθρωποι… Αλλά δεν είναι ριζοσπαστικοποιημένοι και, ξέρετε, επιδιώκουν να βοηθήσουν τη χώρα τους”, τόνισε.
Ο Βανς, ο οποίος έσπευσε να αναλάβει τον ρόλο του βασικού υπερασπιστή της συμφωνίας, υποστήριξε επίσης ότι οι Ιρανοί ενδέχεται να επανεξετάζουν σχεδόν πέντε δεκαετίες αντιαμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
“Ένα πολύ ενδιαφέρον στοιχείο αυτών των διαπραγματεύσεων είναι ότι βλέπεις ανθρώπους, τόσο από τη σκληροπυρηνική πτέρυγα όσο και πιο πολιτικά στελέχη, να λένε ότι η σχέση μας με τις Ηνωμένες Πολιτείες τα τελευταία 47 χρόνια ήταν λάθος. Ας γυρίσουμε σελίδα”, δήλωσε ο Βανς.
Ο εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Τόμι Πίγκοτ, αμφισβήτησε ότι υπάρχουν αντιφάσεις στα μηνύματα της κυβέρνησης, χαρακτηρίζοντας αυτή την ερμηνεία “κουραστικό και ψευδές αφήγημα”.
“Ο υπουργός Ρούμπιο και ολόκληρη η κυβέρνηση βρίσκονται 100% σε πλήρη ευθυγράμμιση με τον πρόεδρο Τραμπ”, δήλωσε ο Πίγκοτ. “Ο πρόεδρος προχώρησε σε πρωτοφανείς ενέργειες για να αποτρέψει το ιρανικό καθεστώς από το να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και, χάρη στην ηγεσία του, οι κυβερνήσεις του Λιβάνου και του Ισραήλ πραγματοποιούν το υψηλότερο επίπεδο συνομιλιών εδώ και δεκαετίες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και ολόκληρος ο κόσμος είναι ασφαλέστεροι εξαιτίας αυτών των προσπαθειών.”
Τόσο ο Βανς όσο και ο Ρούμπιο μετρίασαν τις δηλώσεις τους, επισημαίνοντας ότι τα δεδομένα μπορεί να αλλάξουν και ότι ο χρόνος θα δείξει ποιες είναι πραγματικά οι προθέσεις της Τεχεράνης.
Ωστόσο, προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι οι δύο αυτοί κορυφαίοι αξιωματούχοι –τους οποίους ο Τραμπ έχει δημοσίως αναφέρει ως πιθανούς διαδόχους του στις προεδρικές εκλογές του 2028– διατύπωσαν τόσο διαφορετικές εκτιμήσεις για την ηγεσία του Ιράν.
Το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν
Ένα από τα πλέον αξιοσημείωτα στοιχεία που απουσιάζουν από το μνημόνιο συμφωνίας είναι οποιαδήποτε αναφορά στον τερματισμό του πυραυλικού προγράμματος του Ιράν. Η εξάλειψη του προγράμματος αυτού αποτελούσε έναν από τους διακηρυγμένους στόχους της κυβέρνησης Τραμπ στην αρχή της σύγκρουσης, ωστόσο το MOU δεν περιλαμβάνει καμία σχετική πρόβλεψη.
Ακόμη πιο αξιοπερίεργο είναι ότι ο Τραμπ φάνηκε την περασμένη εβδομάδα να υποχωρεί σημαντικά από αυτόν τον στόχο. Δήλωσε επανειλημμένα ότι το Ιράν θα πρέπει να επιτρέπεται να διαθέτει τουλάχιστον ορισμένους πυραύλους.
“Πρέπει να έχουν κάποιους, γιατί και άλλοι έχουν”, είπε ο Τραμπ. Πρόσθεσε ότι “οι πύραυλοι δεν είναι το πρόβλημα”, επειδή “δεν ανατινάζουν τον πλανήτη”.
Αργότερα συμπλήρωσε, αναφερόμενος στο πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν: “Σε σχετική αναλογία, θεωρώ ότι είναι εντάξει”.
Ωστόσο, ο Ρούμπιο, μιλώντας την Τετάρτη με συμμάχους των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, οι οποίοι δικαιολογημένα ανησυχούν για τη χρήση πυραύλων από το Ιράν, υιοθέτησε σαφώς πιο αυστηρή στάση. Δήλωσε ότι η αμερικανική κυβέρνηση βρίσκεται σε πλήρη ευθυγράμμιση με τους συμμάχους της και δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να τους απειλήσει.
“Δεν πρόκειται να κάνουμε τίποτα που να υπονομεύει την ασφάλεια των συμμάχων μας – των μακροχρόνιων συμμάχων μας στην περιοχή”, δήλωσε ο Ρούμπιο στο Κουβέιτ, όταν ρωτήθηκε για τη χρήση πυραύλων και drones από το Ιράν.
Ομάδες-πληρεξούσιοι
Ένας ακόμη από τους αρχικούς στόχους της κυβέρνησης Τραμπ, ο οποίος επίσης δεν περιλήφθηκε ρητά στο μνημόνιο συμφωνίας (MOU), ήταν ο τερματισμός της ιρανικής υποστήριξης προς οργανώσεις-πληρεξούσιους, όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς.
Ο Ρούμπιο υποστήριξε αυτή την εβδομάδα ότι το MOU είναι ισχυρότερο απ’ όσο φαίνεται εκ πρώτης όψεως στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Υποστήριξε ότι η διατύπωση της συμφωνίας, σύμφωνα με την οποία το Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους θα αποφεύγουν “οποιαδήποτε εχθρική ενέργεια ο ένας εναντίον του άλλου και θα απέχουν από την απειλή ή τη χρήση βίας ο ένας εναντίον του άλλου”, καλύπτει και την υποστήριξη του Ιράν προς αυτές τις οργανώσεις. Όπως είπε, μια “προσεκτική ανάγνωση” του MOU το αποδεικνύει.
“Δεν μπορεί να υπάρξει τερματισμός των εχθροπραξιών και των συγκρούσεων στην περιοχή όσο οι οργανώσεις-πληρεξούσιοι του Ιράν εκτοξεύουν πυραύλους και drones από το Ιράκ και συμμετέχουν σε τρομοκρατικές ενέργειες όπως έκανε η Χαμάς και όπως έκανε η Χεζμπολάχ”, δήλωσε ο Ρούμπιο την Τρίτη στο Αμπού Ντάμπι. “Επομένως, πιστεύω ότι αυτό καλύπτεται από το MOU.”
Ο Βανς διατύπωσε παρόμοιο επιχείρημα την περασμένη εβδομάδα σε συνέντευξή του στον Τζέικ Τάπερ του CNN.
Είπε ότι η συγκεκριμένη διάταξη του MOU σημαίνει πως “οι Ιρανοί πρέπει να σταματήσουν να χρηματοδοτούν βίαιες τρομοκρατικές οργανώσεις και να σταματήσουν να χρηματοδοτούν την περιφερειακή αστάθεια”.
Ωστόσο, ο Τραμπ δεν εμφανίστηκε τόσο κατηγορηματικός.
Στη σύνοδο της G7 την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ φάνηκε να εντάσσει το ζήτημα των οργανώσεων-πληρεξουσίων στην ίδια κατηγορία με το πυραυλικό πρόγραμμα, ως θέματα που θα αντιμετωπιστούν αργότερα, στο πλαίσιο αυτού που χαρακτήρισε “παράλληλη προσπάθεια με τις χώρες του Κόλπου για την αντιμετώπιση μη πυρηνικών ζητημάτων”.
“Θα συζητήσουμε επίσης και για τις τρομοκρατικές οργανώσεις-πληρεξουσίους που διαθέτουν — δεν θέλουμε να συνεχιστεί αυτό”, δήλωσε ο πρόεδρος.
Ο Λίβανος ως “ξεχωριστό ζήτημα”
Λίγα ζητήματα απειλούν περισσότερο την εύθραυστη ειρηνευτική διαδικασία από τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Κατά τη συνέντευξη Τύπου της Τρίτης στο Αμπού Ντάμπι, ο Ρούμπιο άφησε να εννοηθεί ότι η ειρηνευτική διαδικασία στον Λίβανο θα εξελιχθεί ανεξάρτητα από τη διαδικασία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
“Λοιπόν, αυτή η διαδικασία είναι ξεχωριστή”, δήλωσε ο Ρούμπιο. “Είναι ξεχωριστή, επειδή ο Λίβανος είναι κυρίαρχο κράτος. Διαθέτει κυβέρνηση. Και όσον αφορά τον Λίβανο και όσα συμβαίνουν στο εσωτερικό του, θα διαπραγματευτούμε μια συμφωνία απευθείας με τη λιβανική κυβέρνηση”, ανέφερε.
Ωστόσο, αυτή η θέση δύσκολα συμβιβάζεται με το περιεχόμενο του MOU και με την ερμηνεία που είχε δώσει ο Βανς.
Ούτε το Ισραήλ ούτε η κυβέρνηση του Λιβάνου ήταν συμβαλλόμενα μέρη στο MOU. Παρ’ όλα αυτά, η συμφωνία φερόταν να υποχρεώνει τους “συμμάχους” των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν —στους οποίους προφανώς περιλαμβάνονται το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ— να συμμετάσχουν στον “άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου”.
Όταν ζητήθηκε από τον Βανς, κατά την ενημέρωση στον Λευκό Οίκο την περασμένη εβδομάδα, να εξηγήσει το σκέλος του MOU που αφορά τον Λίβανο, εκείνος άφησε να εννοηθεί ότι η συμφωνία δεσμεύει τόσο το Ισραήλ όσο και τη Χεζμπολάχ.
“Αυτό σημαίνει ότι αναμένουμε πως η Χεζμπολάχ δεν θα εκτοξεύει ρουκέτες και drones εναντίον των Ισραηλινών. Και επίσης αναμένουμε ότι οι Ισραηλινοί δεν θα ενεργούν ανεξέλεγκτα στον Λίβανο”, δήλωσε ο Βανς. “Και οι δύο πλευρές πρέπει να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους.”
Ο Τραμπ και ο Βανς άσκησαν επίσης την περασμένη εβδομάδα σημαντικές πιέσεις στο Ισραήλ να μην απαντήσει υπερβολικά δυναμικά στη Χεζμπολάχ. Μάλιστα, άφησαν να εννοηθεί, με όχι και τόσο διακριτικό τρόπο, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να αποσύρουν τη στήριξή τους προς τον επί μακρόν σύμμαχό τους, εάν οι στρατιωτικές ενέργειές του υπονόμευαν την ειρηνευτική διαδικασία με το Ιράν.
Η στάση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις στους συντηρητικούς “γεράκια” της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, οι οποίοι θεώρησαν ότι η κυβέρνηση επιχειρούσε ουσιαστικά να εμποδίσει το Ισραήλ να αμυνθεί απέναντι στη Χεζμπολάχ.
Σε αυτό το σημείο παρεμβαίνει ο Ρούμπιο, επιχειρώντας να αμβλύνει τις εντυπώσεις.
Ωστόσο, δεν είναι σαφές αν η δική του εκδοχή αντικατοπτρίζει πράγματι την επίσημη θέση της κυβέρνησης.
Και όσο ο Ρούμπιο αναλαμβάνει όλο και περισσότερο να εκφράζεται δημόσια για το θέμα, αυτό φαίνεται να εξελίσσεται σε μια σταθερή τάση.
