Ήταν μια συνάντηση που έκανε αξιωματούχους στην Ευρώπη, την Ασία και άλλα μέρη του κόσμου να φαντάζονται το χειρότερο σενάριο: τον Ντόναλντ Τραμπ, τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντιμίρ Πούτιν να διαπραγματεύονται για ζητήματα όπως η Ουκρανία και η Ταϊβάν, καθώς μοίραζαν τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής.
Ωστόσο, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο και εφαρμόσιμο στρατηγικό σχέδιο. Μέσα σε ένα κλίμα αντικρουόμενων εθνικών συμφερόντων, ακόμη και το πιο απτό αποτέλεσμα —η δέσμευση για αύξηση της παγκόσμιας προσφοράς καυσίμων— δεν είχε κανέναν αντίκτυπο στις αγορές ενέργειας την Πέμπτη, σημειώνει το Bloomberg σε ανάλυση του για την τριμερή συνάντηση στη Σενζέν της Κίνας.
Στα υπόλοιπα αποτελέσματα της συνόδου περιλαμβάνονταν εκκλήσεις για μεταρρύθμιση των Ηνωμένων Εθνών, αποδυνάμωση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και αποφυγή της καταστροφής του κόσμου με πυρηνικά όπλα — ζητήματα στα οποία οι τρεις ηγέτες είτε εργάζονταν ήδη, είτε οι προτάσεις τους είναι τόσο ασαφείς που, στην ουσία, στερούνται νοήματος.
Ωστόσο, ο συμβολισμός της συνάντησης των προέδρων των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ρωσίας στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) στο Σενζέν παρέμενε ισχυρός. Η Ρωσία αντιμετωπίζεται ως “παρίας” στη Δύση λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά εδώ ο Πούτιν έλαβε τιμητική θέση στο τραπέζι των ηγετών — ως οικονομικός εταίρος, ως επικεφαλής μιας σημαντικής πυρηνικής δύναμης και, σύμφωνα με τα λόγια του Τραμπ, ως “φίλος μου”.
Η εικόνα είναι οι τρεις ηγέτες να κάθονται σε ένα κυκλικό τραπέζι, σε μια κυβερνητική έπαυλη στη φουτουριστική πόλη υψηλής τεχνολογίας Σενζέν της Κίνας.
Την ίδια στιγμή, οι εναρκτήριες δηλώσεις τους πρόδιδαν μια νοοτροπία “μεγάλης δύναμης” —μια αντίληψη που θα ταίριαζε περισσότερο στα μέσα του 20ού αιώνα.
Ο Σι δήλωσε ότι οι τρεις δυνάμεις “φέρουν ειδική ευθύνη” σε παγκόσμιο επίπεδο και οφείλουν να αποτελούν παράδειγμα για τα άλλα έθνη.
Ο Πούτιν συντάχθηκε με αυτή την άποψη, επικαλούμενος την κοινή εμπειρία της νίκης στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την επακόλουθη ίδρυση του ΟΗΕ, για να υποστηρίξει ότι οι χώρες τους έχουν καθήκον να “διατηρούν τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια”.
Ο Τραμπ κατέταξε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο μεταξύ των “παράνομων, οργανισμών της παγκοσμιοποίησης” που πρέπει να τεθούν υπό έλεγχο, προσθέτοντας ότι οι τριμερείς συνομιλίες κρίνονται απαραίτητες, καθώς “κανένα πρόβλημα δεν λύθηκε ποτέ με την παλιά τακτική της άρνησης συζήτησης γι’ αυτά”.
Βασικό Σημείο Έντασης
“Αυτές οι χώρες που δεν συγκαταλέγονται στις μεγάλες δυνάμεις, δεν χρειάζεται να κάνουν επιλογές — οι μεγάλες δυνάμεις θα αποφασίσουν για λογαριασμό τους”, σχολίασε ο Ja Ian Chong, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης, περιγράφοντας το κλίμα μεταξύ των τριών ηγετών. “Οι μεσαίες και μικρότερες δυνάμεις απλώς οφείλουν να αποδεχτούν αυτές τις αποφάσεις, είτε είναι καλές είτε κακές”.
Η τριμερής συνάντηση βρέθηκε στο επίκεντρο αυτού που έχει αναδειχθεί σε βασικό σημείο τριβής στη φετινή σύνοδο APEC: από τη μία πλευρά, η εικόνα της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων και, από την άλλη, οι μεσαίες δυνάμεις που προβάλλουν ένα εναλλακτικό όραμα για τον κόσμο — ένα όραμα που απορρίπτει κατηγορηματικά την ιδέα να υφίστανται πιέσεις ή να κατευθύνονται από άλλους.
Σαν να ήταν σκηνοθετημένο, την Πέμπτη —ακριβώς πριν από την τριμερή σύνοδο κορυφής— η Ταϊβάν ανέφερε ότι δύο ρωσικά αεροσκάφη εισήλθαν στη ζώνη άμυνάς της· αυτή ήταν η δεύτερη τέτοια παραβίαση μέσα στην εβδομάδα.
Οι εικόνες των τελευταίων 48 ωρών ήταν αδύνατο να αγνοηθούν: ο Σι υποδέχθηκε τον Τραμπ στο αεροδρόμιο με μια σπάνια αγκαλιά· ο Κινέζος ηγέτης στάθηκε στο κέντρο της αναμνηστικής φωτογραφίας της APEC, έχοντας δίπλα του τον Τραμπ και τον Πούτιν· και, στη συνέχεια, οι τρεις άνδρες βρέθηκαν μαζί σε μια πρωτοφανή τριμερή συνάντηση.
Ωστόσο, οι ομιλίες πολλών άλλων ηγετών πρότειναν ένα εναλλακτικό όραμα για το πώς θα πρέπει τα κράτη να πορεύονται σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο κατακερματισμένος.
Στην ευρύτερη ολομέλεια που πραγματοποιήθηκε νωρίτερα την Πέμπτη, με τη συμμετοχή εκπροσώπων και από τις 21 οικονομίες-μέλη της APEC, ο Αυστραλός πρωθυπουργός Άντονι Αλμπανέζι αναφέρθηκε στις συγκρούσεις στην Ουκρανία και το Ιράν —η μία προκλήθηκε από τη Ρωσία, ενώ η άλλη ξεκίνησε από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ— ως δύο από τους σημαντικότερους παράγοντες που διαταράσσουν το εμπόριο. Κάλεσε μάλιστα τον Πούτιν να “τερματίσει τον πόλεμό του, να τον τερματίσει τώρα”.
Ο Καναδός Μαρκ Κάρνεϊ, ο πιο εύγλωττος υποστηρικτής των μεσαίων δυνάμεων, υποστήριξε ότι η ενίσχυση της κυριαρχίας προκύπτει από την οικοδόμηση ισχύος στο εσωτερικό, σε συνδυασμό με την καλλιέργεια ποικίλων εταιρικών σχέσεων στο εξωτερικό. Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, σε νέες εμπορικές συμφωνίες, συμπράξεις στον τομέα των κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών και στην ενίσχυση των δεσμών σε όλη την Ασία.
Ο Lee Jae Myung από τη Νότια Κορέα ζήτησε, ομοίως, συλλογική δράση για τη διασφάλιση κρίσιμων ορυκτών πόρων και ενέργειας, προειδοποιώντας παράλληλα κατά του οικονομικού κατακερματισμού.
Ο Anutin Charnvirakul από την Ταϊλάνδη υποστήριξε ότι η ανθεκτικότητα πρέπει να προκύπτει από τη διεύρυνση των διασυνδέσεων, διατηρώντας παράλληλα την ανοιχτότητα.
Αυτό συνιστούσε μια συντονισμένη αντίδραση απέναντι στους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι μικρότερες οικονομίες, σε έναν κόσμο που διαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο από τον ανταγωνισμό μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων — και ο οποίος είναι ήδη εκτεθειμένος στις επιπτώσεις των ασταθών σχέσεων ΗΠΑ-Κίνας.
Ωστόσο, η πραγματικότητα παραμένει ότι η βασική εικόνα από τη σύνοδο είναι αυτή των τριών μεγάλων δυνάμεων που κάθονται μαζί στο ίδιο τραπέζι.
Οι συνομιλίες αυτές έφεραν στο νου τη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, όταν οι ηγέτες των τριών κυρίαρχων στρατιωτικών δυνάμεων της εποχής —των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Σοβιετικής Ένωσης— συναντήθηκαν για να συζητήσουν το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και το μεταπολεμικό μέλλον.
Οι σύμμαχοι της πολεμικής περιόδου, Φράνκλιν Ρούζβελτ, Ουίνστον Τσόρτσιλ και Ιωσήφ Στάλιν, συναντήθηκαν καθώς οι στρατοί τους πλησίαζαν τη ναζιστική Γερμανία, προκειμένου να διαπραγματευτούν πτυχές της μεταπολεμικής διευθέτησης. Η συνάντηση αυτή δημιούργησε την εμβληματική εικόνα των “Τριών Μεγάλων” οι οποίοι ασκούσαν τεράστια επιρροή στον κόσμο που ακολούθησε.
Όμως, σε αντίθεση με εκείνη τη διάσκεψη, ο Σι, ο Τραμπ και ο Πούτιν δεν έχουν κοινό εχθρό ούτε κάποιο συγκρίσιμο κοινό εγχείρημα. Επιπλέον, η ισχύς είναι πλέον πιο διασκορπισμένη: η Ουκρανία και άλλα κράτη διαθέτουν πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα δράσης και επιρροής. Μάλιστα, ως επιβεβαίωση αυτού, το Κίεβο έπληξε ξανά, νωρίς την Πέμπτη, τη ρωσική γέφυρα που οδηγεί στην κατεχόμενη Κριμαία.
Η Γιάλτα και η διάδοχός της, η Διάσκεψη του Πότσδαμ, απέτυχαν να οδηγήσουν στη διαρκή συνεργασία μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων που οραματίζονταν οι αρχιτέκτονές τους, καθώς ο Ψυχρός Πόλεμος εδραιώθηκε και οι σύμμαχοι βρέθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα. Η ιδέα μιας “νέας Γιάλτας” κυκλοφορεί εδώ και χρόνια στη Μόσχα, ελκύοντας όσους επιθυμούν την αποκατάσταση της Ρωσίας στην παγκόσμια σκηνή, δίπλα στις άλλες μεγάλες δυνάμεις.
Η σημερινή Ρωσία αποτελεί σαφώς τον “μικρό εταίρο”· η οικονομία της είναι μικρότερη από το ένα έβδομο του μεγέθους της κινεζικής οικονομίας, ενώ σε σύγκριση με την αμερικανική, το ποσοστό είναι ακόμη μικρότερο. Παράλληλα, εξαρτάται όλο και περισσότερο από την εύνοια του Πεκίνου, καθώς οι κυρώσεις και η κατάρρευση μεγάλου μέρους του εμπορίου της με την Ευρώπη την αναγκάζουν να στραφεί προς την Ανατολή.
Ο Πούτιν όμως εμφανίστηκε ενθαρρυμένος από τη συμμετοχή του στις συνομιλίες. Σε ομιλία του προς τους επιχειρηματικούς ηγέτες του APEC την Τετάρτη, κατήγγειλε τις “αποτυχημένες προσπάθειες” απομόνωσης της Ρωσίας, υποστηρίζοντας ότι η χώρα του αναδεικνύεται ισχυρότερη.
Ο Σι, από την πλευρά του, αντιμετωπίζει τις δικές του οικονομικές προκλήσεις, γεγονός που σημαίνει ότι δεν θα έχει πολύ χρόνο να απολαύσει τη λάμψη της στιγμής ως οικοδεσπότης. Οι σαρωτικοί νέοι περιορισμοί των ΗΠΑ στην πρόσβαση της Κίνας σε προηγμένα τσιπ τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν μια νέα πρόκληση που πρέπει να διαχειριστεί, παρόλο που κατά τη διάρκεια της συνάντησης διατήρησε φιλική στάση απέναντι στον Τραμπ.
Ο Τραμπ δήλωσε ικανοποιημένος από τη συνάντηση, ωστόσο η κίνηση αυτή ενέχει κινδύνους για τον Αμερικανό πρόεδρο. Η συμμετοχή σε συνομιλίες με παραδοσιακούς αντιπάλους των ΗΠΑ —σε μια περίοδο εθνικών προβλημάτων— ενδέχεται να μην τύχει θετικής υποδοχής από το κοινό. Το τελευταίο, άλλωστε, απέρριψε συντριπτικά το Ρεπουμπλικανικό κόμμα στις ενδιάμεσες εκλογές αυτού του μήνα, φέρνοντας τον Τραμπ πιο κοντά σε μια κατάσταση μόνιμης πολιτικής αδυναμίας.
Παρόλα αυτά, κάθε ηγέτης ποντάρει στο ότι, μακροπρόθεσμα, έχει περισσότερα να κερδίσει παρά να χάσει. Μάλιστα, ο Σι κατέστησε σαφές ότι αυτές οι τριμερείς συναντήσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων θα πρέπει να καθιερωθούν.
Σύμφωνα με τον Γου Σινμπό, διευθυντή του Κέντρου Αμερικανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Φουντάν (με έδρα τη Σαγκάη) και πρώην σύμβουλο του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, οι χώρες αυτές μπορούν να εργαστούν για την εξεύρεση παγκόσμιων λύσεων, να οικοδομήσουν συναίνεση και “να προσελκύσουν και άλλα κράτη, όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή”.
“Ανεξάρτητα από το ποιος θα είναι ο πρόεδρος των ΗΠΑ ή της Ρωσίας, τα εθνικά συμφέροντα επιβάλλουν αυτού του είδους τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των τριών χωρών”, δήλωσε. “Αυτή δεν θα είναι η τελευταία συνάντηση”, αναφέρει.

