Η Γαλλία και η Γερμανία πρότειναν μια νέα προσέγγιση για τη διεύρυνση της ΕΕ, η οποία θα επέτρεπε στις υποψήφιες χώρες να ενταχθούν σταδιακά στους θεσμούς της ΕΕ, στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και στην Ενιαία Αγορά πριν γίνουν πλήρη μέλη, σύμφωνα με ανεπίσημο έγγραφο (non paper) που περιήλθε σε γνώση του European Western Balkans και άλλων ευρωπαϊκών μέσων ενημέρωσης.
Το έγγραφο, με τίτλο “Μια νέα δυναμική για τη διεύρυνση” , καταρτίστηκε ενόψει της Συνόδου Κορυφής ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων που διεξάγεται σήμερα (5 Ιουνίου) στο Τίβατ του Μαυροβουνίου και της Συνόδου Κορυφής ΕΕ-Μολδαβίας αργότερα αυτόν τον μήνα.
Η Γαλλία και η Γερμανία υποστηρίζουν ότι η πολιτική διεύρυνσης χρειάζεται “νέα δυναμική” και ζητούν μια πιο αποτελεσματική διαδικασία ένταξης που θα επικεντρώνεται στις μεταρρυθμίσεις και όχι στα διαδικαστικά εμπόδια. Όπως αναφέρεται, η ΕΕ θα σταθεί στο πλευρό των Δυτικών Βαλκανίων και της Μολδαβίας, οι οποίες αποτελούν μια ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί.
“Κοινός μας στόχος είναι να ολοκληρώσουμε την Ένωση ως μια πραγματικά Ευρωπαϊκή Ένωση”, αναφέρει το ανεπίσημο έγγραφο, προσθέτοντας ότι η τρέχουσα μεθοδολογία θα πρέπει να βελτιστοποιηθεί ώστε να καταστεί δυνατή η “ταχύτερη και βαθύτερη ενσωμάτωση στην ΕΕ βάσει των κριτηρίων της Κοπεγχάγης”.
Τα δύο κράτη μέλη προτείνουν μια προενταξιακή στρατηγική που περιλαμβάνει μια εργαλειοθήκη με ένα σύνολο δομικών στοιχείων (building blocks) που φέρνουν τις υποψήφιες χώρες πιο κοντά στην ΕΕ μέσω μιας πιο δομημένης σταδιακής ολοκλήρωσης, παρέχοντας έτσι πρόσθετα κίνητρα για μεταρρυθμίσεις.
“Αυτά τα δομικά στοιχεία θα πρέπει να βασίζονται στην πρόοδο που έχει σημειωθεί στη διαδικασία ένταξης και να είναι αναστρέψιμα σε περίπτωση οπισθοδρόμησης της σχετικής υποψήφιας χώρας στη διαδικασία μεταρρύθμισής της και σε σχέση με τις βασικές αξίες και αρχές της ΕΕ. Ενώ κάθε υποψήφια χώρα θα πρέπει να επωφεληθεί από μια εξατομικευμένη προσέγγιση, η νέα προσέγγιση θα προσφέρει άμεση και απτή πρόοδο σε όλες τις υποψήφιες χώρες. Ο στόχος της πλήρους ένταξης στην ΕΕ παραμένει ανεπηρέαστος, η πρόθεσή μας δεν είναι ούτε να αντικαταστήσουμε την πλήρη ένταξη στην ΕΕ ούτε να παρατείνουμε την πορεία προς αυτήν, αλλά το αντίθετο: Θέλουμε να δημιουργήσουμε κίνητρα που να ενθαρρύνουν την ταχύτερη πρόοδο σε αυτήν την πορεία. Με αυτόν τον τρόπο, διασφαλίζουμε ότι η σταδιακή ολοκλήρωση συμβάλλει στην επιτυχή διεύρυνση της ΕΕ – ενισχύοντας την ΕΕ στο σύνολό της” αναφέρεται στο ανεπίσημο αυτό έγγραφο της Γαλλίας και της Γερμανίας.
Κεντρικό στοιχείο της πρότασης είναι η δημιουργία μιας προενταξιακής στρατηγικής που θα βασίζεται στη σταδιακή ολοκλήρωση.
Σύμφωνα με το έγγραφο, οι υποψήφιες χώρες θα αποκτήσουν πρόσβαση σε διάφορα οφέλη καθώς προχωρούν στις διαπραγματεύσεις, ενώ αυτά τα οφέλη θα μπορούσαν να αντιστραφούν σε περιπτώσεις δημοκρατικής οπισθοδρόμησης ή παραβίασης των αξιών της ΕΕ.
Η Γαλλία και η Γερμανία τονίζουν ότι ο στόχος δεν είναι η αντικατάσταση της πλήρους ένταξης στην ΕΕ, αλλά η επιτάχυνση της πορείας προς αυτήν, δημιουργώντας πρόσθετα κίνητρα για μεταρρυθμίσεις.
Μεταξύ των μέτρων που προτείνονται στο ανεπίσημο έγγραφο είναι η δυνατότητα για τις υποψήφιες χώρες να αποκτήσουν προνομιακή πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ και ισχυρότερους δεσμούς με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου ενός προοδευτικού καθεστώτος παρατηρητή στις συνεδριάσεις της ΕΕ. Καλείται επίσης η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις που θα διευκολύνουν τη σταδιακή ολοκλήρωση.
Τα προτεινόμενα “δομικά στοιχεία” περιλαμβάνουν τακτικές κοινές συναντήσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των εκπροσώπων των υποψήφιων χωρών, συχνότερη κοινοβουλευτική συνεργασία και συμμετοχή σε επιλεγμένες συζητήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του Συμβουλίου της ΕΕ. Οι υποψήφιες χώρες που έχουν κλείσει σχετικά κεφάλαια διαπραγμάτευσης θα μπορούσαν να παρίστανται στις συνεδριάσεις του Συμβουλίου ως παρατηρητές, χωρίς δικαίωμα ψήφου.
Το ανεπίσημο έγγραφο προβλέπει επίσης συμμετοχή σε συγκεκριμένες συνεδριάσεις του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων για τις χώρες που κλείνουν προσωρινά το Κεφάλαιο 31 σχετικά με την εξωτερική πολιτική, την πολιτική ασφάλειας και άμυνας. Προτείνεται, περαιτέρω ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής σε έργα PESCO, ισχυρότερη συνεργασία με τον Frontex και ενσωμάτωση στους μηχανισμούς κυβερνοασφάλειας της ΕΕ.
Επιπλέον, η Γαλλία και η Γερμανία υποστηρίζουν την ευρύτερη συμμετοχή των υποψήφιων χωρών σε προγράμματα της ΕΕ όπως το Erasmus+, το Horizon Europe, το Digital Europe και το Creative Europe, καθώς και τη βαθύτερη τομεακή ολοκλήρωση στην Ενιαία Αγορά μέσω πρωτοβουλιών όπως το SEPA, το Roam Like at Home, η Αγορά Ενέργειας, η Ψηφιακή Ενιαία Αγορά και η Κοινότητα Μεταφορών.
Η πιο φιλόδοξη πρόταση προβλέπει πλήρη συμμετοχή στην Ενιαία Αγορά στο πλαίσιο ενός “μοντέλου ΕΟΧ+” (EEA+ model) για τις χώρες που υιοθετούν και εφαρμόζουν το κεκτημένο της ΕΕ που σχετίζεται με τις δέσμες 1 έως 5 και κλείνουν προσωρινά τα σχετικά κεφάλαια διαπραγμάτευσης.
Σύμφωνα με το έγγραφο, τα προτεινόμενα μέτρα θα ισχύουν για τις υποψήφιες χώρες από τα Δυτικά Βαλκάνια και τη Μολδαβία και θα παραμείνουν αυστηρά αξιοκρατικά, ανάλογα με την πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις και τη συμμόρφωση με τα πρότυπα της ΕΕ.
Το Μαυροβούνιο, η χώρα με την μεγαλύτερη πρόοδο
Σήμερα, στο Τίβατ του Μαυροβουνίου διεξάγεται η Σύνοδος Κορυφής ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων. Στο τραπέζι τίθεται το θέμα της διεύρυνσης της Ένωσης με έξι χώρες: Αλβανία, Μαυροβούνιο, Σερβία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη και Κόσοβο.
Από τις έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, η πρώτη που θα ενταχθεί, ίσως ήδη από το 2028, θα πρέπει να είναι το Μαυροβούνιο, το οποίο έχει σημειώσει την μεγαλύτερη πρόοδο, και στη συνέχεια η Αλβανία, για την οποία γίνεται λόγος για το 2030.
