Ο πόλεμος πρέπει να συνεχισθεί, διότι… αποτυγχάνει. Αυτή είναι η παράδοξη κατάσταση πνευμάτων που επικρατεί στην Ουάσινγκτον, καθώς η κατάπαυση πυρός με το Ιράν οδεύει προς τη λήξη της, ενώ οι παλινωδίες και τα επικοινωνιακά παίγνια αμφοτέρων των πλευρών έχουν καταστήσει τη διαπραγμάτευση σχεδόν αδύνατη.
Για τον Ντόναλντ Τραμπ είναι ζήτημα γοήτρου να συνεχίσει την πίεση (προφανώς και στρατιωτική, όπως δείχνει η συνεχιζόμενη συρροή αμερικανικών δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή), προκειμένου να επιτύχει μια συμφωνία “καλύτερη” από αυτήν που είχε υπογραφεί με την Τεχεράνη επί Μπαράκ Ομπάμα σχετικά με το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Ο Danny Citrinowicz, πρώην επικεφαλής του γραφείου Ιράν των Ισραηλινών Αμυντικών Πληροφοριών, ερευνητής στο Ινστιτούτο Σπουδών Εθνικής Ασφαλείας του Ισραήλ, καθώς και εταίρος του Atlantic Council των ΗΠΑ, με σημειώματά του στο Χ επιμένει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δεν είναι δυνατόν να εκπληρώσει τη φιλοδοξία του.
Το Ιράν, εκτιμά, είναι πιο πιθανό να κλιμακώσει παρά να αποδεχτεί μια “καλή συμφωνία” που θα του επιβάλλει παραχωρήσεις στα θέματα των πυραύλων, του εμπλουτισμού, του Χορμούζ ή των περιφερειακών συμμαχιών του. Το επιχείρημα ότι ένα αποδυναμωμένο Ιράν μπορεί να πιεστεί να αποδεχθεί μια συμφωνία είναι λανθασμένο. Ακόμα και αν αποδυναμωθεί, το Ιράν είναι πιο πιθανό να κλιμακώσει παρά να παραδοθεί.
Μετά από εβδομάδες συνεχιζόμενης αεροπορικής πίεσης, είναι ήδη σαφές: οποιαδήποτε μεγάλης κλίμακας στρατιωτική εκστρατεία θα επιδεινώσει δραματικά τις περιφερειακές και παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες, χωρίς να αναγκάσει το Ιράν να παραχωρήσει.
Στην ουσία του, το να αναγκασθεί το Ιράν να εγκαταλείψει το πυραυλικό του πρόγραμμα ή τον εμπλουτισμό θα ισοδυναμούσε στα μάτια της Τεχεράνης με αλλαγή καθεστώτος. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο η ιρανική ηγεσία θα αντισταθεί σε αυτό με κάθε κόστος.
Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις: θα υπάρξει είτε μια συμφωνία που μοιάζει σε μεγάλο βαθμό με την προηγούμενη πυρηνική συμφωνία, είτε μια κλιμάκωση που δεν οδηγεί σε επίλυση – αλλά σε μια πολύ πιο επικίνδυνη αντιπαράθεση. Οι προσπάθειες να φανταστούμε μια “καλή συμφωνία” αγνοούν τόσο τους δομικούς περιορισμούς όσο και τις πραγματικότητες που έχουμε δει να ξεδιπλώνονται από τις 28 Φεβρουαρίου.
Εκ των υστέρων, είναι σαφές ότι μια πολιτική που αγνόησε εντελώς τη φύση της τρέχουσας ηγεσίας του Ιράν και βασίστηκε κυρίως σε ευσεβείς πόθους, οδήγησε σε μια βαθιά προβληματική στρατηγική πραγματικότητα.
Αγνοώντας την ιδεολογική ακαμψία και τα πρότυπα λήψης αποφάσεων του καθεστώτος, αυτή η προσέγγιση αντικατέστησε τη στρατηγική με την ψευδαίσθηση και τα αποτελέσματα είναι πλέον εμφανή.
Είναι καιρός να επανεξετάσουμε ριζικά τις υποθέσεις και τη στρατηγική μας απέναντι στο Ιράν – πριν η κατάσταση επιδεινωθεί ακόμη περισσότερο, επισημαίνει ο Citrinowicz.
Αντί να αποδυναμώσουμε το καθεστώς και να αναδιαμορφώσουμε τη Μέση Ανατολή προς το καλύτερο, συνέβη το αντίθετο: έχει ενισχυθεί σημαντικά, ειδικά μεταξύ των βασικών υποστηρικτών του. Ως αποτέλεσμα, η περιοχή κινδυνεύει τώρα να κινηθεί σε μια πιο επικίνδυνη κατεύθυνση, με ένα πιο ριζοσπαστικό και πιο δυναμικό Ιράν στο επίκεντρό της.
Κατά τον Citrinowicz, το αδιέξοδο ήταν εξαρχής προδιαγεγραμμένο.
Το ζήτημα του Ιράν αντιπροσωπεύει ακριβώς το είδος της πρόκλησης με την οποία ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ιστορικά αντιμετωπίζει δυσκολίες: απαιτεί υπομονή, δεν προσφέρει άμεση εικόνα νίκης και περιλαμβάνει έναν αντίπαλο που είναι ταυτόχρονα ανθεκτικός και απρόθυμος να υποκύψει στην πίεση.
Αυτό εγείρει ένα θεμελιώδες ερώτημα: γιατί να επιδιώξουμε την αντιπαράθεση εξαρχής χρησιμοποιώντας μια στρατηγική που δεν ταιριάζει στη φύση του προβλήματος;
Από την αρχή, υπήρξε μια βαθιά αναντιστοιχία μεταξύ του διαπραγματευτικού στυλ της κυβέρνησης Τραμπ και της στρατηγικής κουλτούρας του Ιράν. Η προσέγγιση του Τραμπ, που βασίζεται στην πίεση, τη δημόσια σηματοδότηση και την ταχεία σύναψη συμφωνιών, προϋποθέτει ότι οι αντίπαλοι θα ανταποκριθούν προβλέψιμα στο κλιμακούμενο κόστος. Το Ιράν δεν λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο.
Για την Τεχεράνη, ο χρόνος δεν είναι περιορισμός, αλλά εργαλείο. Η στρατηγική υπομονή είναι ενσωματωμένη στη λήψη αποφάσεων. Οι απειλές, αντί να επιβάλλουν συμβιβασμούς, συχνά ενισχύουν την αντίσταση. Το γνωστό πλαίσιο του “καρότου και του μαστιγίου” έχει περιορισμένη επιρροή όταν συγκρούεται με άκαμπτες ιδεολογικές κόκκινες γραμμές και ένα καθεστώς που βλέπει την αντοχή ως μορφή νίκης.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι το Ιράν δεν μετρά την επιτυχία με τον ίδιο τρόπο που το κάνει συχνά η Ουάσινγκτον. Δεν υπάρχει ανάγκη για μια δραματική πρόοδο ή μια συμβολική τελετή υπογραφής. Από την οπτική γωνία της Τεχεράνης, η απλή αντίσταση απέναντι στην αμερικανική πίεση μπορεί από μόνη της να θεωρηθεί εγχώρια και περιφερειακά ως νίκη.
Καθώς η πίεση δεν αποφέρει αποτελέσματα, το ένστικτο της Ουάσινγκτον είναι συχνά η κλιμάκωση της ρητορικής και η αυστηροποίηση των απαιτήσεων. Ωστόσο, στην Τεχεράνη, μια τέτοια κλιμάκωση ερμηνεύεται όχι ως δύναμη, αλλά ως απόδειξη ότι η δική της στρατηγική λειτουργεί σωστά, πράγμα που σημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες γίνονται ανυπόμονες, ακόμη και εκτός ισορροπίας.
Εάν υπάρχει μια βιώσιμη πορεία προς τα εμπρός, ξεκινά με μια αλλαγή στις υποθέσεις. Το Ιράν δεν είναι ένας συμβατικός διαπραγματευτικός εταίρος και δεν θα ανταποκριθεί στην αντισυμβατική πίεση με συμβατικούς τρόπους. Η αποτελεσματική διπλωματία σε αυτό το πλαίσιο αφορά λιγότερο τη δημόσια ακροβατική πολιτική και περισσότερο την ήσυχη, διαρκή εμπλοκή.
Απαιτεί επίσης την κατανόηση ότι οποιαδήποτε βιώσιμη συμφωνία πρέπει να επιτρέπει στο Ιράν να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως κάτι πολύτιμο. Οι διαπραγματεύσεις που διατυπώνονται ως take it or leave it είναι απίθανο να επιτύχουν, όταν η άλλη πλευρά είναι διατεθειμένη να τις αφήσει επ’ αόριστον.
Υπάρχει, στην πραγματικότητα, ένα κοινό συμφέρον να αποφευχθεί η κλιμάκωση και να επιτευχθεί κάποια μορφή κατανόησης. Αλλά όσο η διαδικασία καθοδηγείται από ασύμβατες προσδοκίες, αντικρουόμενα χρονοδιαγράμματα και θεμελιωδώς διαφορετικούς ορισμούς της επιτυχίας, αυτό το συμφέρον από μόνο του δεν θα είναι αρκετό.
Χωρίς μια αναπροσαρμογή της προσέγγισης, το χάσμα μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης θα παραμείνει όχι μόνο μεγάλο, αλλά και δομικά δύσκολο να γεφυρωθεί.
Κ.Ρ.
