Ελληνική βιομηχανία: Ανεβάζει παραγωγή, χάνει έδαφος σε ενέργεια και παραγωγικότητα

Την ανάγκη για μια δεκαετή Εθνική Βιομηχανική Στρατηγική, που θα τοποθετεί τη βιομηχανία στον πυρήνα της αναπτυξιακής πολιτικής της χώρας, ανέδειξε ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Ελλάδος (ΣΒΕ), σε εκδήλωση που διοργάνωσε στο Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος», για την παρουσίαση των ενδιάμεσων αποτελεσμάτων μελέτης για την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής μεταποίησης.

Η μελέτη εκπονείται σε συνεργασία με την Deloitte για το Ινστιτούτο του ΣΒΕ (ΙΝΣΒΕ), με στόχο τη δημιουργία ενός μόνιμου, αξιόπιστου και επιστημονικά τεκμηριωμένου μηχανισμού παρακολούθησης της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής μεταποιητικής βιομηχανίας.

Τα ευρήματα αποτυπώνουν μια βιομηχανία με παραγωγική δυναμική και θετικές επιμέρους επιδόσεις, που συνυπάρχουν με σημαντικές υστερήσεις στις επενδύσεις, στην παραγωγικότητα, στο ενεργειακό περιβάλλον και στις συνθήκες επιχειρηματικής λειτουργίας, παρά την αξιοσημείωτη πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια. Για τον ΣΒΕ, η εικόνα αυτή αναδεικνύει την ανάγκη οι παρεμβάσεις να εντάσσονται σε ενιαίο κυβερνητικό σχεδιασμό, με συντονισμό των συναρμόδιων υπουργείων, σαφείς αρμοδιότητες και μετρήσιμους στόχους.

Κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης ήταν ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης κ. Κωστής Χατζηδάκης, ο οποίος μεταξύ άλλων ανέφερε στην τοποθέτησή του: «Η ελληνική βιομηχανία έχει αποδείξει τα τελευταία χρόνια ότι διαθέτει δυνατότητες. Το μερίδιο της βιομηχανίας στην Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία αυξήθηκε από 13,8% το 2019 σε 15,8% το 2025. Oι εξαγωγές αγαθών έχουν αυξηθεί σημαντικά και το 2025 έφτασαν τα 48 δις. Και δημιουργήθηκαν περισσότερες από 60.000 νέες θέσεις εργασίας στον κλάδο.

Δεν πρέπει να υποτιμούμε αυτή την πρόοδο.

Πρόοδος που οφείλεται, πρώτα απ’ όλα, στις επιχειρήσεις που επενδύουν και αναλαμβάνουν κινδύνους, και στους εργαζομένους που στηρίζουν καθημερινά την παραγωγή.

Είναι, όμως, και αποτέλεσμα της οικονομικής πολιτικής που εφαρμόζουμε με συνέπεια εδώ και 7 χρόνια. Μιας πολιτικής που βασίζεται στη δημοσιονομική υπευθυνότητα, τη μείωση φόρων, τη στήριξη επενδύσεων και τις μεταρρυθμίσεις.

Αλλά δεν πρέπει και να εφησυχάζουμε.

Το ζητούμενο πλέον δεν είναι απλώς να έχουμε περισσότερη βιομηχανία. Είναι να έχουμε μια ισχυρότερη, πιο σύγχρονη και πιο ανταγωνιστική βιομηχανία.

Μια βιομηχανία που θα δημιουργεί περισσότερη αξία στην Ελλάδα.

Που θα προσφέρει καλές δουλειές και προοπτική στους νέους μας.

Που θα στηρίζει την ανάπτυξη όχι μόνο στην Αττική, αλλά σε όλες τις Περιφέρειες της χώρας.

Και που θα μπορεί να σταθεί με αξιώσεις σε ένα διεθνές περιβάλλον ολοένα και πιο απαιτητικό.

Είναι μια κοινή πρόκληση για την Πολιτεία και τον επιχειρηματικό κόσμο.

Και πιστεύω ότι μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε με επιτυχία».

Η Πρόεδρος του ΣΒΕ κα. Λουκία Σαράντη, κατά τον εναρκτήριο χαιρετισμό της, τόνισε: «Στον ΣΒΕ αποφασίσαμε ότι ο καλύτερος τρόπος για να συμβάλουμε ακόμα περισσότερο στην εθνική προσπάθεια για τη βιομηχανία μας η οποία πρέπει να ξεκινήσει, είναι να σταθούμε οι ίδιοι με θάρρος μπροστά στον καθρέφτη. Για πρώτη φορά, να βρούμε τη μεθοδολογία που θα μετράει ακριβώς το πού βρίσκεται η ανταγωνιστικότητά μας και θα καταγράφει με λεπτομέρεια τις επιμέρους διαστάσεις και παραμέτρους της.

Μέσω του Σύνθετου Δείκτη Διαρθρωτικής Ανταγωνιστικότητας της Βιομηχανίας, που δημιουργούμε μαζί με την Deloitte, θα μπορούμε πλέον να μετράμε τις επιδόσεις της χώρας μας και να τις συγκρίνουμε κάθε χρόνο με τις επιδόσεις άλλων 23 -δηλαδή 24 συνολικά- ευρωπαϊκών χωρών».

Την παρουσίαση των έως σήμερα αποτελεσμάτων της μελέτης έκαναν ο κ. Βασίλης Καφάτος, Deloitte Partner – Growth Leader & Αντιπρόεδρος ΣΒΕ και η κα Χριστίνα Αμοιραδάκη, Deloitte Principal, Strategy & Transactions ενώ τα συμπεράσματα και τις προτάσεις του ΣΒΕ διατύπωσε η Γενική Διευθύντρια του ΣΒΕ κα Βίκυ Λοΐζου. Τη μελέτη σχολίασε ο επικεφαλής της Μόνιμης Ελληνικής Αντιπροσωπείας στον ΟΟΣΑ, καθηγητής κ. Γιώργος Παγουλάτος.

Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους μεταξύ άλλων ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κ. Μαργαρίτης Σχοινάς, ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κ. Γιάννης Ανδριανός και ο Γενικός Γραμματέας Βιομηχανίας, κ. Ελευθέριος Κρητικός.

Περισσότερα για τη μελέτη και τον νέο Δείκτη

Ο Σύνθετος Δείκτης Διαρθρωτικής Ανταγωνιστικότητας της Βιομηχανίας αποτελεί το ποσοτικό σκέλος μιας ευρύτερης μελέτης που αφορά 24 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία συνδυάζει τη συγκριτική αξιολόγηση ευρωπαϊκών δεδομένων με πρωτογενή έρευνα και διαβούλευση με τις επιχειρήσεις.

Ο Δείκτης οργανώνεται σε 8 διαστάσεις, 23 υποδιαστάσεις και 108 επιμέρους δείκτες, αξιοποιώντας στοιχεία από διεθνείς και εθνικούς φορείς, όπως η Eurostat και ο ΟΟΣΑ.

Σημειώνεται ότι ορισμένα από τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν είναι προηγούμενων ετών.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη και πρωτογενής έρευνα και διαβούλευση, μέσω ερωτηματολογίων, στοχευμένων συνεντεύξεων και ομάδων εστίασης. Σκοπός της είναι να καταγράψει πώς οι ίδιες οι επιχειρήσεις αντιλαμβάνονται τις συνθήκες λειτουργίας, τα εμπόδια και τις προοπτικές τους και να συμβάλει στην ερμηνεία και συμπλήρωση των ποσοτικών ευρημάτων.

Τα επόμενα στάδια περιλαμβάνουν την ολοκλήρωση της πρωτογενούς έρευνας, την οριστικοποίηση της μελέτης και την περαιτέρω εξειδίκευση των προτάσεων πολιτικής. Η πρωτοβουλία σχεδιάζεται ως ετήσιος μηχανισμός τεκμηρίωσης και παρακολούθησης, με τρία βασικά παραδοτέα:

•  Ετήσιο Δείκτη Ανταγωνιστικότητας, με παρακολούθηση της διαχρονικής εξέλιξης.
•  Έρευνα επιχειρήσεων, που αναδεικνύει τις προκλήσεις και προτεραιότητες της μεταποίησης.
•  Συμπεράσματα και προτάσεις πολιτικής, για την ενίσχυση της βιομηχανίας.

Η σκοπιμότητα της πρωτοβουλίας

Με την πρωτοβουλία αυτή, ο ΣΒΕ επιδιώκει να δημιουργήσει μια σταθερή βάση αντικειμενικών και συγκρίσιμων δεδομένων, ώστε να εντοπίζονται εγκαίρως τα δυνατά σημεία και οι διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής μεταποίησης, να συγκρίνονται οι επιδόσεις της χώρας με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες και να παρακολουθείται η πρόοδος διαχρονικά.

Η σύνδεση των δεδομένων με την εμπειρία των επιχειρήσεων θα υποστηρίζει τη διαμόρφωση τεκμηριωμένων προτάσεων βιομηχανικής πολιτικής και έναν συστηματικό διάλογο κυβέρνησης και παραγωγικής κοινότητας.

Οι σχετικά ισχυρότερες επιδόσεις της Ελλάδας

Σε επίπεδο υποδιαστάσεων, δύο επιδόσεις της Ελλάδας βρίσκονται στην πρώτη πεντάδα: το κόστος εργασίας στην 1η θέση (ο δείκτης δεν αφορά το απόλυτο μισθολογικό κόστος αλλά την επίδραση του στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας) και η ανταγωνιστικότητα τιμών και ποιότητας προϊόντων στην 5η θέση, μεταξύ 24 χωρών.

Στην πρώτη δωδεκάδα περιλαμβάνονται επίσης η δημιουργία τεχνολογίας, γνώσης και διανοητικής ιδιοκτησίας στην 9η θέση, η φορολογική ανταγωνιστικότητα στην 11η θέση και η αποτελεσματικότητα υπηρεσιών μεταφοράς στη 12η θέση.

Στους επιμέρους δείκτες ξεχωρίζει η 2η θέση στο ποσοστό μεταποιητικών επιχειρήσεων που εισήγαγαν νέα ή σημαντικά βελτιωμένα προϊόντα στην αγορά. Στην εξέλιξη του όγκου μεταποιητικής παραγωγής, η Ελλάδα καταλαμβάνει την 3η θέση μεταξύ 24 χωρών, με αύξηση 16,2% το 2025 έναντι του 2021. (Οι καλές σχετικές θέσεις σύνθετων υποδιαστάσεων συνυπάρχουν με διαφορετικές επιδόσεις σε επιμέρους δείκτες τους και χρειάζεται να ερμηνεύονται μαζί με αυτές.)

Τα συνδυαστικά συμπεράσματα του ΣΒΕ

Πρέπει να αξιοποιηθούν τα μεγάλα πλεονεκτήματα και να αντιμετωπιστούν οι αδυναμίες.

Το βασικό συμπέρασμα του ΣΒΕ είναι ότι η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας απαιτεί ενιαία κυβερνητική στρατηγική. Η πολυδιάστατη εικόνα των ευρημάτων αναδεικνύει την ανάγκη οι παρεμβάσεις στην ενέργεια, στη χρηματοδότηση, στις επενδύσεις, στην τεχνολογία, στις δεξιότητες, στις υποδομές και στους θεσμούς να αλληλοσυμπληρώνονται και να υπηρετούν κοινούς παραγωγικούς στόχους.

Η συνδυαστική ανάγνωση των αποτελεσμάτων οδηγεί σε τέσσερα επιμέρους συμπεράσματα: Η ισχυρή παραγωγική δυναμική χρειάζεται μεγαλύτερο επενδυτικό βάθος. Η αύξηση της παραγωγής συνυπάρχει με την 24η θέση στις επενδύσεις παγίου κεφαλαίου ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας της μεταποίησης και την 23η θέση στο κεφαλαιακό απόθεμα ανά εργαζόμενο. Προτεραιότητα αποτελεί η ανανέωση και αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης, ώστε η παραγωγική δυναμική να συνοδεύεται από ενίσχυση της παραγωγικότητας.

Η ανταγωνιστικότητα χρειάζεται ενίσχυση των πλεονεκτημάτων και περισσότερη προστιθέμενη αξία. Τα σχετικά πλεονεκτήματα κόστους χρειάζεται να συνδεθούν με μεγαλύτερη επιχειρηματική κλίμακα, υψηλότερο τεχνολογικό περιεχόμενο και ισχυρότερη εξαγωγική παρουσία. Η άνοδος της παραγωγικότητας μπορεί να δημιουργήσει περιθώριο για καλύτερες αμοιβές και ισχυρότερες προοπτικές απασχόλησης.

Η ενίσχυση των επενδύσεων απαιτεί καλύτερες συνθήκες λειτουργίας. Το 72% των επιχειρήσεων μεταποίησης θεωρεί το ενεργειακό κόστος επενδυτικό εμπόδιο, σύμφωνα με την εξωτερική έρευνα EIBIS που ενσωματώνεται στη μελέτη. Παράλληλα, η Ελλάδα βρίσκεται στη 17η θέση μεταξύ 17 χωρών στην πρόσβαση σε χρηματοδότηση κατά B-READY και στην 23η θέση μεταξύ 23 χωρών στον χρόνο επίλυσης αστικών και εμπορικών διαφορών. Τα επενδυτικά κίνητρα χρειάζεται συνεπώς να συνδυάζονται με ανταγωνιστική ενέργεια, πρόσβαση σε χρηματοδότηση και προβλέψιμες, ταχύτερες διαδικασίες.

Τα βήματα προόδου στην τεχνολογία και οι δεξιότητες χρειάζεται να προχωρήσουν μαζί. Οι θετικές επιδόσεις στην καινοτομία συνυπάρχουν με την 20ή θέση στην ψηφιακή μετάβαση και στο τεχνολογικό επίπεδο παραγωγής, καθώς και με υστερήσεις στην αντιστοίχιση προσόντων και θέσεων εργασίας και στη διά βίου μάθηση. Αναδεικνύεται η ανάγκη για ενιαία σχέδια εκσυγχρονισμού που συνδέουν εξοπλισμό, εφαρμοσμένη έρευνα και κατάρτιση μέσα στην παραγωγή.

Οι προτάσεις του ΣΒΕ

Οι προτάσεις του ΣΒΕ οργανώνονται γύρω από το τρίπτυχο φιλοεπιχειρηματικό περιβάλλον, εκσυγχρονισμός και χρηματοδότηση και εξειδικεύονται σε πέντε αλληλένδετους πυλώνες:

1.  Ανταγωνιστική ενέργεια: πρόσβαση σε μακροχρόνια προμήθεια, αυτοπαραγωγή, εξοικονόμηση και δίκτυα.
2.  Αποτελεσματικοί θεσμοί: προβλέψιμη αδειοδότηση, συντονισμός υπηρεσιών και ταχύτερη επίλυση διαφορών.
3.  Επενδύσεις και χρηματοδότηση: σταθερά κίνητρα και χρηματοδοτικά εργαλεία για τον εκσυγχρονισμό και τη μεγέθυνση των μικρομεσαίων μεταποιητικών επιχειρήσεων.
4.  Τεχνολογία και δεξιότητες: εφαρμοσμένη έρευνα, αυτοματοποίηση και κατάρτιση ως μέρη ενός ενιαίου παραγωγικού σχεδίου.
5.  Εξωστρέφεια και περιφέρεια: καλύτερες συνδέσεις με λιμάνια, οργανωμένοι υποδοχείς και ισχυρότερες τοπικές αλυσίδες προμηθευτών.

Οι πυλώνες αυτοί αποτελούν συμπληρωματικά μέρη μιας δεκαετούς Εθνικής Βιομηχανικής Στρατηγικής, με κοινές προτεραιότητες και συντονισμό των συναρμόδιων υπουργείων. Για κάθε παρέμβαση χρειάζεται να προσδιορίζονται οι αρμοδιότητες, το χρονοδιάγραμμα, η αφετηρία μέτρησης και οι επιδιωκόμενοι στόχοι.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΣΒΕ προτείνει την αξιοποίηση του νέου Δείκτη ως εργαλείου τεκμηρίωσης της Κυβερνητικής Επιτροπής Βιομηχανικής Πολιτικής. Η ετήσια επικαιροποίησή του, μαζί με την έρευνα επιχειρήσεων, μπορεί να υποστηρίζει τον σχεδιασμό και τη συστηματική παρακολούθηση της ελληνικής επίδοσης, της απόστασης από άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες και της σχετικής θέσης της χώρας.

Η πρωτοβουλία επιδιώκει να προσφέρει σταθερή βάση συνεργασίας κυβέρνησης και παραγωγικής κοινότητας, με στόχο τη διεύρυνση της παραγωγικής βάσης, την ενίσχυση της προστιθέμενης αξίας και τη συστηματική αναβάθμιση του εξαγωγικού προσανατολισμού της ελληνικής βιομηχανίας.