Σε έναν παρατεταμένο οικονομικό πόλεμο φθοράς εξελίσσεται η αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, καθώς οι απειλές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για επανέναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά της Τεχεράνης συνυπάρχουν με τις επαναλαμβανόμενες επιθέσεις του Ιράν εναντίον εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ. Η κατάσταση έχει εγκλωβίσει τις δύο πλευρές σε ένα ιδιαίτερα δαπανηρό αδιέξοδο, με σοβαρές οικονομικές και πολιτικές επιπτώσεις.
Για το Ιράν, ο αμερικανικός αποκλεισμός των εξαγωγών πετρελαίου έχει στερήσει από την Τεχεράνη μία από τις σημαντικότερες πηγές χρηματοδότησης των στρατιωτικών της δραστηριοτήτων, προκαλώντας παράλληλα σοβαρό πλήγμα στην οικονομία της χώρας, η οποία αποτιμάται σε περίπου 300 δισ. δολάρια, σύμφωνα με το Bloomberg. Από τα περίπου 2 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως που εξήγαγε πριν από τον πόλεμο, πλέον μόνο ένα μικρό κλάσμα καταφέρνει να εγκαταλείψει τη χώρα μέσω χερσαίων διαδρομών.
Για τις ΗΠΑ, από την άλλη πλευρά, η αύξηση του κόστους μεταφοράς πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει διατηρήσει τις τιμές των καυσίμων σε υψηλά επίπεδα, τροφοδοτώντας την πολιτική δυσαρέσκεια στο εσωτερικό της χώρας ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Αυτό συμβαίνει παρά τις διαβεβαιώσεις της αμερικανικής Κεντρικής Διοίκησης (CENTCOM) ότι σχεδόν το σύνολο των ιρανικών επιθέσεων στην περιοχή αποτυγχάνει ή αναχαιτίζεται, όπως αναφέρει το Bloomberg.
Το Ιράν διατηρεί την πίεση χωρίς να χρειάζεται μαζικές επιθέσεις
Η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να διατηρεί υψηλή συχνότητα επιθέσεων για να κρατά τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα. Παρότι η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ έχει επανέλθει περίπου στο 80% των προπολεμικών επιπέδων, ο κίνδυνος νέων πληγμάτων έχει οδηγήσει σε σημαντική αύξηση του κόστους ασφάλισης των πλοίων.
Ενδεικτικό της έκτασης της επιβάρυνσης είναι ότι στις αρχές Οκτωβρίου η ναύλωση ενός υπερδεξαμενόπλοιου σε ορισμένες περιοχές του κόσμου ήταν ακριβότερη ακόμη και από την εκτόξευση ενός πυραύλου στο διάστημα.
Ωστόσο, ακόμη και μια σημαντική επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών στο Ιράν δεν αναμένεται απαραίτητα να περιορίσει τη δυνατότητα της χώρας να συνεχίσει τις επιθέσεις παρενόχλησης στα Στενά του Ορμούζ.
Αυτό εκτιμά ο Τζιμ Λάμσον, επισκέπτης ερευνητής στο Τμήμα Πολεμικών Σπουδών του King’s College London και πρώην αναλυτής της CIA με ειδίκευση στο Ιράν και τη Μέση Ανατολή. Όπως εξηγεί, τα αποθέματα εξαρτημάτων πυραύλων επιτρέπουν στην Τεχεράνη να συνεχίσει να συναρμολογεί αντιπλοϊκά όπλα, παρά το γεγονός ότι οι αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές έχουν περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητά της να τα παράγει σε μεγάλη κλίμακα.
“Εδώ και δεκαετίες προετοιμάζονται για μια μακροχρόνια ασύμμετρη σύγκρουση με τις ΗΠΑ. Η δημιουργία ανθεκτικότητας, εναλλακτικών δυνατοτήτων και αποθεμάτων αποτελεί διαχρονικό στοιχείο της στρατιωτικής τους κουλτούρας”, σημείωσε ο Λάμσον.
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο με άμεση γνώση της υπόθεσης, τον Οκτώβριο καταγράφηκαν τουλάχιστον 28 περιστατικά ζημιών σε εμπορικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ, αριθμός-ρεκόρ με βάση τις διαθέσιμες αναφορές ανοικτών πηγών.
Ωστόσο, ο όγκος των ιρανικών επιθέσεων δεν έχει αυξηθεί. Η μεγαλύτερη έκταση των ζημιών έχει οδηγήσει στην καταγραφή περισσότερων περιστατικών, ενώ περίπου το ένα τέταρτο των αναφορών κατά το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου αφορούσε πλήγματα στα μηχανοστάσια πλοίων, προκαλώντας ζημιές που μπορούν να θέσουν τα σκάφη εκτός λειτουργίας.
Νέα στρατιωτική κλιμάκωση ή οικονομική εξουθένωση;
Σύμφωνα με πληροφορίες, αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν κατά τη διάρκεια της νύχτας ιρανικές θέσεις στη νήσο Κεσμ, κοντά στα Στενά του Ορμούζ. Την ίδια ώρα, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφράσει την ελπίδα ότι μπορεί να υπάρξει περιθώριο διαπραγματεύσεων.
Οι συνεχιζόμενες επιθέσεις της Τεχεράνης αφήνουν στην Ουάσιγκτον περιορισμένες επιλογές, καμία από τις οποίες δεν εγγυάται ευνοϊκή έκβαση.
Ο Αμερικανός πρόεδρος θα μπορούσε να διατάξει την επανέναρξη των αεροπορικών επιδρομών μετά τις ενδιάμεσες εκλογές. Ωστόσο, η μέχρι σήμερα στρατιωτική εμπειρία δείχνει ότι τέτοιου είδους επιχειρήσεις δεν αρκούν απαραίτητα για να εξαλείψουν πλήρως τη δυνατότητα του Ιράν να εξαπολύει πυραυλικές επιθέσεις στα Στενά του Ορμούζ.
Πρόκειται, άλλωστε, συχνά για σχετικά απλά οπλικά συστήματα, τα οποία μπορούν να πλήττουν οποιοδήποτε πλοίο βρίσκεται εντός μιας προκαθορισμένης περιοχής.
Κατά συνέπεια, μια εναλλακτική στρατηγική θα ήταν να καταστεί οικονομικά δυσβάσταχτη για την Τεχεράνη η συνέχιση των επιθέσεων κατά της εμπορικής ναυτιλίας.
“Όσο το Ιράν επιθυμεί να διατηρεί έναν αποκλεισμό, μπορεί να συνεχίσει να επιτίθεται σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ”, δήλωσε ο Τζον Μίλερ, απόστρατος αντιναύαρχος του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού και πρώην επικεφαλής της ναυτικής διοίκησης της CENTCOM.
“Αυτό ήταν πάντοτε το ζητούμενο: είτε να τους καταστήσεις απρόθυμους είτε να τους στερήσεις τη δυνατότητα να συνεχίσουν”, πρόσθεσε.
Τα υπερδεξαμενόπλοια συνεχίζουν να διασχίζουν το Ορμούζ
Παρά τους κινδύνους, η διεθνής ναυτιλιακή βιομηχανία εξακολουθεί προς το παρόν να μεταφέρει πετρέλαιο από τη Μέση Ανατολή σε επίπεδα κοντά στα προπολεμικά, χωρίς να είναι σαφές ποιας έκτασης κλιμάκωση θα μπορούσε να ανακόψει οριστικά τη δραστηριότητα.
Οι διελεύσεις από τα Στενά του Ορμούζ αποφέρουν στους ιδιοκτήτες υπερδεξαμενόπλοιων κέρδη δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων, ενώ τα πληρώματα μπορούν να εξασφαλίσουν αποδοχές αρκετών μηνών μέσα σε λίγες ημέρες επικίνδυνης ναυσιπλοΐας.
Τα οικονομικά αυτά κίνητρα αποδεικνύονται μέχρι στιγμής αρκετά ισχυρά ώστε να διατηρούν σε λειτουργία το εμπορικό δίκτυο μεταφοράς πετρελαίου.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO), από την έναρξη του πολέμου έχουν καταγραφεί 121 περιστατικά ασφαλείας στα Στενά του Ορμούζ και στην ευρύτερη περιοχή, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται 24 επιβεβαιωμένοι θάνατοι ναυτικών.
Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι μέχρι στιγμής κανένα πλοίο δεν έχει προσκρούσει σε πλωτή θαλάσσια νάρκη κατά τη διέλευσή του από τα Στενά. Ωστόσο, στα τέλη Οκτωβρίου το Ιράν υποστήριξε ότι νάρκη προκάλεσε ζημιές σε δεξαμενόπλοιο, ενώ την Παρασκευή η βρετανική υπηρεσία UKMTO, η οποία παρακολουθεί την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, ανακοίνωσε ότι δεξαμενόπλοιο υπέστη ζημιές από εκρηκτικά που είχαν τοποθετηθεί στο κύτος του.
Η αμερικανική προστασία των εμπορικών πλοίων
Το Ιράν χρησιμοποιεί τόσο συμβατικούς πυραύλους cruise όσο και μη επανδρωμένα αεροσκάφη για τις επιθέσεις κατά της ναυτιλίας, σύμφωνα με τον Αμερικανό αξιωματούχο.
Από την πλευρά τους, οι αμερικανικές δυνάμεις συντονίζουν τις διελεύσεις των εμπορικών πλοίων και παρέχουν προστασία, κυρίως μέσω αεροσκαφών που επιτηρούν την περιοχή.
Η CENTCOM έχει αναφέρει ότι περίπου το 95% των πλοίων καταφέρνει να διασχίσει τα Στενά χωρίς να αντιμετωπίσει κάποιο περιστατικό.
Οι αμερικανικές αρχές βρίσκονται σε άμεση επικοινωνία με τις ναυτιλιακές εταιρείες, ανταλλάσσοντας πληροφορίες και συντονίζοντας τον χρόνο διέλευσης, τις διαδρομές και τον αριθμό των πλοίων που επιθυμούν να κινηθούν προς οποιαδήποτε κατεύθυνση.
Στη συνέχεια, οι αμερικανικές δυνάμεις καταρτίζουν επιχειρησιακό σχέδιο για την ασφαλή διέλευσή τους, προσδιορίζοντας τα μέσα που θα χρησιμοποιηθούν για την παρακολούθηση της πορείας τους και την αναχαίτιση ενδεχόμενων απειλών.
Ο Τζον Μίλερ εκτιμά ότι η δυνατότητα του Ιράν να εντοπίζει στόχους πέρα από την οπτική εμβέλεια των ακτών του έχει ουσιαστικά καταστραφεί τους τελευταίους οκτώ μήνες.
Ως αποτέλεσμα, οι ιρανικοί πύραυλοι συχνά εκτοξεύονται χωρίς ακριβή προσδιορισμό του στόχου ή προς ευρύτερες περιοχές όπου οι στρατιωτικοί σχεδιαστές εκτιμούν ότι ενδέχεται να βρίσκονται εμπορικά πλοία. Κατά την προσέγγισή τους, τα συστήματα καθοδήγησης μέσω ραντάρ ή υπέρυθρης ακτινοβολίας αναλαμβάνουν να εντοπίσουν κοντινούς στόχους.
Για την αντιμετώπιση τέτοιων επιθέσεων, τα αμερικανικά αεροσκάφη χρησιμοποιούν σχετικά χαμηλού κόστους πυρομαχικά, όπως οι κατευθυνόμενοι πύραυλοι APKWS. Το κόστος του συστήματος καθοδήγησης που παρέχει η BAE Systems ανέρχεται περίπου σε 20.000 δολάρια.
Αντίθετα, τα ακριβότερα και τεχνολογικά προηγμένα συστήματα αναχαίτισης που διαθέτουν τα αμερικανικά πολεμικά πλοία, όπως οι πύραυλοι SM-6 και SM-3 Block IIA της Raytheon, διατηρούνται για την αντιμετώπιση απειλών από βαλλιστικούς πυραύλους.
Κίνδυνος για πετρέλαιο στα 120-130 δολάρια το βαρέλι
Τις τελευταίες ημέρες, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι εξετάζει την επανέναρξη των επιθέσεων κατά του Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου.
Ωστόσο, παραμένει αμφίβολο κατά πόσο μια νέα εκστρατεία αεροπορικών πληγμάτων θα μπορούσε να μεταβάλει ουσιαστικά την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, ιδιαίτερα απέναντι σε έναν αντίπαλο που προετοιμάζεται εδώ και δεκαετίες για να διατηρήσει κρίσιμες στρατιωτικές δυνατότητες ακόμη και υπό συνθήκες εκτεταμένων βομβαρδισμών.
Αυτό επισημαίνει η Έμμα Σάλσμπερι, μη μόνιμη ανώτερη ερευνήτρια στο Foreign Policy Research Institute και συνεργάτιδα του Κέντρου Στρατηγικών Μελετών του Βασιλικού Ναυτικού της Βρετανίας.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με ανάλυση του Ζιάντ Νταούντ, επικεφαλής οικονομολόγου αναδυόμενων αγορών της Bloomberg Economics, μια νέα κλιμάκωση των συγκρούσεων θα μπορούσε να οδηγήσει τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου ακόμη και στα 120-130 δολάρια το βαρέλι.
Όπως εκτιμά, και οι δύο πλευρές ενδέχεται να θεωρούν ότι μια σύντομη στρατιωτική σύγκρουση θα μπορούσε να ενισχύσει τη διαπραγματευτική τους θέση.
