Η αναζήτηση των νετρίνων με ελληνική συμμετοχή που απέσπασε Νόμπελ Φυσικής

Από τον πάγο της Ανταρκτικής μέχρι τον βυθό της Μεσογείου, η αναζήτηση των νετρίνων αστροφυσικής προέλευσης εξελίσσεται σε μια παγκόσμια προσπάθεια. Το φετινό Νόμπελ Φυσικής επιβραβεύει τον Φράνσις Χάλτσεν για την καθοριστική συμβολή του στο τηλεσκόπιο αναζητήσης κοσμικών νετρίνων IceCube στον πάγο της Ανταρκτικής. Όμως, το IceCube δεν είναι το μοναδικό “μάτι” που μελετά το Σύμπαν μέσα από τα νετρίνα. Ένα αντίστοιχο τηλεσκόπιο αναπτύσσεται στα βαθιά νερά της Μεσογείου: πρόκειται για το πείραμα KM3NeT, στο οποίο συμμετέχει το Εθνικό Κέντρο Φυσικών Επιστημών (ΕΚΕΦΕ) “Δημόκριτος”.

Ακολουθήστε το thebanker.gr στη Google
Προσθέστε μας στις προτιμώμενες πηγές σας για να βλέπετε συχνότερα τις ειδήσεις και τις αναλύσεις μας στη Google.

Τον Φεβρουάριο του 2025 το πείραμα KM3NeT έγινε εξώφυλλο στο περιοδικό “Nature”, καθώς εντόπισε το υψηλότερης ενέργειας κοσμικό νετρίνο (KM3-230213A) που έχει εντοπιστεί ποτέ: 30 φορές υψηλότερης από οποιοδήποτε άλλο νετρίνο έχει παρατηρηθεί. Παρείχε επίσης την πρώτη απόδειξη ότι νετρίνα τόσο υψηλών ενεργειών παράγονται στο Σύμπαν δίνοντάς μας πληροφορίες για τα βίαια γεγονότα που συμβαίνουν έξω από τον Γαλαξία μας.

“Η αστρονομία νετρίνων μόλις τώρα ξεκινάει”, επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Αικατερίνη Τζαμαριουδάκη, διευθύντρια ερευνών του Ινστιτούτου Πυρηνικής και Σωματιδιακής Φυσικής του ΕΚΕΦΕ “Δημόκριτος”, η οποία συμμετέχει στο πείραμα KM3NeT.

“Καθώς μέχρι πρόσφατα η γνώση μας για το Σύμπαν προερχόταν κυρίως από δύο είδη “αγγελιοφόρων”, τα φωτόνια και τα φορτισμένα σωματίδια (κοσμικές ακτίνες), η μελέτη των νετρίνων, τα οποία δεν εκτρέπονται από τα διαστρικά μαγνητικά πεδία και δεν απορροφώνται, ανοίγει μια νέα δυνατότητα για την απάντηση θεμελιωδών ερωτημάτων σχετικά με την προέλευση και τη φύση των κοσμικών ακτίνων”, περιγράφει η ίδια. Όπως προσθέτει, “ο συνδυασμός πληροφοριών που προέρχονται από διαφορετικούς αγγελιοφόρους είναι ένα νέο, ισχυρό εργαλείο για την κατανόηση των διαδικασιών που λαμβάνουν χώρα στα αστροφυσικά φαινόμενα του Σύμπαντος”. 

Νετρίνα, οι αόρατοι αγγελιοφόροι

Μπορεί όταν σκεφτόμαστε το Σύμπαν να έρχονται στο μυαλό μας εικόνες από αστέρια, γαλαξίες και αχανείς περιοχές σκοταδιού, ωστόσο τα νετρίνα είναι αόρατοι αγγελιοφόροι που κρύβονται μέσα σε αυτήν την κοσμική απεραντοσύνη. Πρόκειται για μικροσκοπικά υποατομικά σωματίδια, με εξαιρετικά μικρή μάζα και χωρίς ηλεκτρικό φορτίο που μπορούν να ταξιδέψουν ανεμπόδιστα από τα πιο απομακρυσμένα σημεία του Σύμπαντος. Παρόλο που είναι το δεύτερο μεγαλύτερο σε αφθονία σωματίδιο στο Σύμπαν μετά τα φωτόνια (το φως), τα σωματίδια αυτά αλληλεπιδρούν ελάχιστα με την ύλη με αποτέλεσμα κάθε δευτερόλεπτο δισεκατομμύρια από αυτά να περνούν από μέσα μας χωρίς να αφήνουν ίχνη.

Τα νετρίνα παράγονται σε ένα τεράστιο εύρος ενεργειών και σε πολλές διαφορετικές διεργασίες, από μεγάλη ποσότητα νετρίνων χαμηλής ενέργειας που παράγονται σε διεργασίες πυρηνικής σύντηξης στον Ήλιο μας, ως και μικρή ποσότητα νετρίνων υψηλής ενέργειας που προέρχονται από συγκρούσεις σωματιδίων σε κατακλυσμικά κοσμικά γεγονότα, όπως η έκρηξη άστρων ή η δραστηριότητα μαύρης τρύπας. Η διαδρομή τους παραμένει αδιατάρακτη και αυτό τους επιτρέπει να ενεργούν ως κοσμικοί αγγελιοφόροι, μεταφέροντας πληροφορίες απευθείας από την αστροφυσική τους πηγή στους ανιχνευτές στη Γη.

Από την Ανταρκτική στη Μεσόγειο

Η ανίχνευση κοσμικών νετρίνων, που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον εντοπισμό και την ερμηνεία βίαιων αστροφυσικών φαινομένων στο Σύμπαν, απαιτεί πολύ μεγάλα παρατηρητήρια που βρίσκονται βαθιά κάτω από το νερό ή στον πάγο και τα οποία αναζητούν αμυδρές λάμψεις φωτός ως μάρτυρες της παρουσίας τους.

Ο βραβευμένος με Νόμπελ, Φράνσις Χάλτσεν, πρότεινε τη χρήση του πάγου ως μέσο ανίχνευσης για αστροφυσικά νετρίνα υψηλής ενέργειας και η συνεισφορά του υπήρξε καθοριστική για την κατασκευή ενός τέτοιου ανιχνευτή, του τηλεσκοπίου νετρίνων IceCube στην Ανταρκτική.

Η ανίχνευση 28 νετρίνων υψηλής ενέργειας προερχόμενων από το εξωτερικό του Ηλιακού Συστήματος το 2013 αποτελεί την πρώτη τεκμηριωμένη απόδειξη νετρίνων αστροφυσικής προέλευσης. Έκτοτε, το IceCube έχει αναφέρει την πρώτη ισχυρή ένδειξη εκπομπής νετρίνων από δύο γαλαξίες, καθώς και από τον δικό μας Γαλαξία.

Η αντίστοιχη υποδομή ανίχνευσης κοσμικών νετρίνων σε ευρωπαϊκό έδαφος, αυτή τη φορά στα βάθη της θάλασσας, είναι το τηλεσκόπιο νετρίνων KM3NeT. Η κατασκευή του είναι ακόμα σε εξέλιξη (αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2030) και περιλαμβάνει δύο ανιχνευτές, τον ARCA, που έχει τοποθετηθεί στα βαθιά νερά της Σικελίας, και τον ORCA κοντά στην ακτή της Τουλόν στη Γαλλία. Ο ARCA, που στοχεύει στην ανίχνευση νετρίνων υψηλών ενεργειών από γαλαξιακές και εξωγαλαξιακές πηγές και έκανε την ανακάλυψη του υψηλότερης ενέργειας κοσμικού νετρίνου, θα καταλαμβάνει στην τελική του διάταξη όγκο ενός κυβικού χιλιομέτρου. Ενδεικτικό των δυνατοτήτων του είναι το γεγονός ότι η ανακάλυψη του νετρίνου έγινε με μόλις το ένα δέκατο της τελικής του διάταξης!

Η κ. Τζαμαριουδάκη εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι “εξαιτίας της εξαιρετικής του ακρίβειας στον προσδιορισμό της κατεύθυνσης των νετρίνων, το τηλεσκόπιο νετρίνων KM3NeT/ARCA θα συνεισφέρει ουσιαστικά όχι μόνο στην ανίχνευση νετρίνων υψηλής ενέργειας, αλλά επίσης θα ενισχύσει σημαντικά την ικανότητα εντοπισμού των αστροφυσικών πηγών από τις οποίες προέρχονται και συνεπώς την κατανόηση των βίαιων φαινομένων στο Σύμπαν”.

Το συγκεκριμένο πείραμα αποτελεί συνέχεια τριών πιλοτικών πειραμάτων για την ανίχνευση νετρίνων που ολοκληρώθηκαν, ένα εκ των οποίων ήταν το πείραμα Nestor που διεξήχθη στην Πύλο, ενώ τα άλλα δύο έγιναν στη νότια Γαλλία και τη Σικελία.

Η διεθνής επιστημονική κοινοπραξία KM3NeT συγκεντρώνει περισσότερους από 360 επιστήμονες 68 ιδρυμάτων (μεταξύ αυτών και του Δημόκριτου) από 22 χώρες σε όλο τον κόσμο. Το Εθνικό Ινστιτούτο Πυρηνικής Φυσικής INFN στην Ιταλία, εταίρος του προγράμματος που έχει αναλάβει να συγκεντρώνει όλα τα δεδομένα από τον ARCA, εξέδωσε ανακοίνωση για την απονομή του Νόμπελ Φυσικής στον Φράνσις Χάλτσεν σημειώνοντας ότι το φετινό βραβείο Νόμπελ “αποτελεί σημαντική αναγνώριση για ολόκληρη την κοινότητα της φυσικής νετρίνων και της φυσικής αστροσωματιδίων”. 

Σημειώνεται ότι η ομάδα του Ινστιτούτου Πυρηνικής και Σωματιδιακής Φυσικής του ΕΚΕΦΕ “Δημόκριτος” που συμμετέχει στην έρευνα αποτελείται από τον διευθυντή του Ινστιτούτου, Χρήστο Μάρκου, την Αικατερίνη Τζαμαριουδάκη, την ερευνήτρια, Ευαγγελία Δρακοπούλου, τεχνικό προσωπικό και φοιτητές και διαδραματίζει κομβικό ρόλο στην κατασκευή, τη λειτουργία, την ανάλυση δεδομένων και το management του πειράματος KM3NeT.

Hot this week

Business Banking Εθνικής Τράπεζας: Στο επίκεντρο η ανάπτυξη της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας

Έπειτα από μια περίοδο πρωτοφανών προκλήσεων, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ο ακρογωνιαίος λίθος της ελληνικής και ευρωπαϊκής οικονομίας, στρέφουν το βλέμμα τους στο μέλλον και είναι έτοιμες να κάνουν με μεγαλύτερη σιγουριά τα επόμενα βήματα για να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Η Εθνική Τράπεζα, αναγνωρίζοντας τη δυναμική και την σημασία των ΜμΕ, στηρίζει έμπρακτα την ανάπτυξή τους

Alpha Bank: Άμεσες πληρωμές μέσω του διατραπεζικού πανευρωπαϊκού συστήματος SEPA

Την υπηρεσία των άμεσων πληρωμών για συναλλαγές εντός της ελληνικής Επικράτειας μέσω του διατραπεζικού πανευρωπαϊκού συστήματος SEPA,ανακοίνωσε ότι εφαρμόζει πρώτη η Αlpha Bank.   Ειδικότερα, από τα ξημερώματα της Κυριακής, 10 Ιανουαρίου 2021, η Alpha Bank είναι η μόνη τράπεζα στην Ελλάδα που έχει ενταχθεί πλήρως στη νέα υποδομή 24/7/365 του διατραπεζικού πανευρωπαϊκού συστήματος πληρωμών SEPA, έχοντας ολοκληρώσει…

Eurobank:Ζημιές 1,081δισ. €

Το συνολικό αποτέλεσμα της Eurobank Holdings ήταν αρνητικό σε...

Γεωπολιτικές εντάσεις, τσουνάμι δασμών, αστάθεια. Το σημερινό περιβάλλον – χαρακτηριζόμενο από διαρκείς ανατροπές – κρύβει τεράστιες προκλήσεις και παγίδες. Πόσο καλά είναι «εξοπλισμένη» η Ευρώπη για να αντιμετωπίσει τα όσα έρχονται; Πού θα πρέπει να δώσουν έμφαση οι κυβερνήσεις και πώς μπορεί να κινηθεί σε ένα τέτοιο περιβάλλον μία μικρή οικονομία όπως η Ελλάδα; Συζητήσαμε

Στο «πράσινο» οι ευρωαγορές με το βλέμμα σε ΕΚΤ και Μέση Ανατολή

Θετικές τάσεις καταγράφονται στις ευρωαγορές την Πέμπτη (11/6), καθώς η κλιμακούμενη ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν περιορίζει τη διάθεση για ρίσκο, ενώ οι επενδυτές έχουν, επίσης, στραμμένη την προσοχή τους στις αποφάσεις της ΕΚΤ σχετικά με τα επιτόκια, με μία επικείμενη αύξηση να θεωρείται σχεδόν βέβαιη από όλους.   Στο ταμπλό, ο Stoxx 600 κερδίζει

Ιράν: Η Τεχεράνη παρουσιάζει έναν νέο εκτοξευτή πυραύλων

Το Ιράν παρουσίασε σήμερα έναν νέο εκτοξευτή πυραύλων, μια κίνηση πρόκλησης προς τις ΗΠΑ που πρόσφατα διεξήγαγαν πλήγματα σε ιρανικό νησί, σύμφωνα με εικόνες που μετέδωσε η κρατική τηλεόραση. Το βίντεο αυτό προβάλλεται την ώρα που οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή, ο οποίος

ΗΠΑ: Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν 258 έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων – Η καλύτερη επίδοση από το 1992

Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν το καλύτερο αποτέλεσμα σε εκλογές στη Βουλή των Αντιπροσώπων εδώ και δεκαετίες, καθώς κατάφεραν να κερδίσουν τουλάχιστον 258 έδρες σε μια εκλογική επικράτηση που δεν είχε ξαναγίνει από το 1992 και η οποία δημιουργεί όχι μόνο τεράστιες ευκαιρίες για διακυβέρνηση, αλλά και έντονη πίεση για την υλοποίηση των προεκλογικών υποσχέσεων και προτεραιοτήτων.

Λιβύη: Εμπορικό πλοίο έγινε στόχος θαλάσσιου drone στ΄ανοιχτά της Βεγγάζης

Εμπορικό πλοίο που έφερε σημαία Μάλτας έγινε στόχος μη επανδρωμένου σκάφους επιφανείας σήμερα στ' ανοιχτά της Βεγγάζης, στη Λιβύη, δήλωσαν στο Reuters δύο λυβικές στρατιωτικές πηγές. Οι ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις της Λιβύης αναχαίτισαν επίσης περισσότερα από 12 μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας (USV – θαλάσσια drones) στ' ανοιχτά των ακτών της Βεγγάζης σήμερα το βράδυ

Σουηδικό μαχητικό Gripen έλαβε “ΟΚ” από το ΝΑΤΟ να καταρρίψει ρωσικό πύραυλο που μπήκε στην Πολωνία – Δεν άνοιξε πυρ λόγω κακοκαιρίας

Ο πολωνικός εναέριος χώρος παραβιάστηκε κατά τη διάρκεια της νύχτας προς την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου, στο πλαίσιο ρωσικής επίθεσης κατά της Ουκρανίας. Πολωνικά μαχητικά F-16 και σουηδικά αεροσκάφη Gripen επιχειρούσαν καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας, δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου ο αντιπρόεδρος της πολωνικής κυβέρνησης και υπουργός Άμυνας, Βουαντίσουαφ Κοσινιάκ-Καμίς, σύμφωνα με ανακοίνωση του πολωνικού

COP31: Πώς οδηγήθηκαν σε ναυάγιο οι συνομιλίες για το κλίμα – “Αγκάθι” τα ορυκτά καύσιμα

Η COP31, η μεγαλύτερη σε διάρκεια διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα στην ιστορία, έπειτα από δύο εβδομάδες διαπραγματεύσεων και περισσότερες από 49 ώρες παράτασης, ολοκληρώθηκε επίσημα σήμερα, χωρίς οι χώρες να συμφωνήσουν σε μια τελική απόφαση. Η διάσκεψη στην Αντάλια της Τουρκίας έληξε με αποτυχία, με την απόρριψη από την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες

Ελληνική και ευρωπαϊκή οικονομία στη μέγγενη πληθωρισμού και επιτοκίων

Του Τάσου Δασόπουλου Σε μέγγενη υψηλού πληθωρισμού και ταυτόχρονα υψηλών επιτοκίων εγκλωβίζεται για το υπόλοιπο του 2026 και το 2027 η Ε.Ε., άρα και η Ελλάδα, ανεξάρτητα από την έκβαση του πολλοστού κύκλου διαπραγματεύσεων για μια λύση στην κρίση στον Περσικό Κόλπο. Με τη διαπραγμάτευση για τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το

Το UKMTO αναφέρει περιστατικό στο οποίο εμπλέκονται ένα τάνκερ και στρατιωτικές δυνάμεις στον Κόλπο του Ομάν

Η υπηρεσία ενημέρωσης για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας UKMTO ανακοίνωσε σήμερα, Κυριακή (22/11) ότι έλαβε αναφορά για ένα περιστατικό στο οποίο ενεπλάκησαν ένα δεξαμενόπλοιο και στρατιωτικές δυνάμεις στον Κόλπο του Ομάν. Η UKMTO, η οποία υπάγεται στο βρετανικό υπουργείο Άμυνας, δεν έδωσε περισσότερες πληροφορίες για το περιστατικό, και πρόσθεσε ότι οι Αρχές έχουν ενημερωθεί και

Πρόωρες εκλογές στην Ισπανία: Μάχη στήθος με στήθος ανάμεσα σε Σοσιαλιστές και Λαϊκό Κόμμα

Συνεχείς δημοσκοπήσεις τις τελευταίες ημέρες δείχνουν ότι οι Σοσιαλιστές (PSOE) και το αντιπολιτευόμενο Λαϊκό Κόμμα (ΡΡ) θα δώσουν μια αμφίρροπη μάχη στις πρόωρες εκλογές που θα διεξαχθούν την επόμενη Κυριακή (29/11). Σύμφωνα με δημοσκόπηση της PF Global που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του Politico σε δείγμα 2.454 ψηφοφόρων, το Λαϊκό Κόμμα θα κέρδιζε τις πρόωρες εκλογές

Related Articles

Popular Categories