Του Κώστα Ράπτη
Ο Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν αναμένει να ζήσει μεγάλες στιγμές – ως οικοδεσπότης της συνόδου κορυφής των ηγετών του ΝΑΤΟ στις 7 και 8 Ιουλίου. Και προετοιμάζεται για αυτές με τον τρόπο που μόνο αυτός ξέρει: με μαζικές προληπτικές συλλήψεις πολιτικών του αντιπάλων.
Την Τρίτη, η τουρκική αστυνομία συνέλαβε 225 άτομα, συμπεριλαμβανομένων ακαδημαϊκών, καθηγητών και ακτιβιστών, ως ύποπτων για διασυνδέσεις με μαχητικές ομάδες όπως το Ισλαμικό Κράτος – μεταξύ των οποίων και ένας 79χρονος περιβαλλοντικός ακτιβιστής . Η πόλη της Άγκυρας απαγόρευσε επίσης τις δημόσιες συγκεντρώσεις, τις εξετάσεις, τις συνεντεύξεις Τύπου και την ανάρτηση αφισών από την Κυριακή, αναπτύσσοντας 40.000 αστυνομικούς.
Εν τω μεταξύ, σε δεκάδες ανεξάρτητους Τούρκους δημοσιογράφους δεν χορηγήθηκε διαπίστευση για τη σύνοδο κορυφής χωρίς εξήγηση, δήλωσε στο Politico ο Ουράζ Κασπάρ, δημοσιογράφος και μέλος της εθνικής επιτροπής του Διεθνούς Ινστιτούτου Τύπου (IPI).
Το IPI απέστειλε την Παρασκευή επιστολή μαζί με 14 οργανισμούς για την ελευθερία του Τύπου στον επικεφαλής του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, καλώντας τη συμμαχία να επανεξετάσει τις διαπιστεύσεις.
Ο Μπεν Γουόρντ, αναπληρωτής διευθυντής του ευρωπαϊκού τμήματος του Human Rights Watch, δήλωσε ότι “οι αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ θα πρέπει να καταστήσουν σαφές ότι μια συμμαχία που βασίζεται σε δηλωμένες κοινές αξίες της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να ανεχτεί την εξαιρετικά καταπιεστική προσέγγιση των τουρκικών αρχών ενόψει της συνόδου κορυφής”.
Θα περίμενε κανείς ότι και μόνο με αυτή την αφορμή οι δυτικές ηγεσίες θα εμφανίζονταν περισσότερο επιφυλακτικές στους εναγκαλισμούς με τον Ερντογάν. Και όμως: παραμονές της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ, ήταν η Ε.Ε. η οποία έδωσε το σήμα ότι η Τουρκία τής είναι τόσο αναγκαία, ώστε να τής συγχωρούνται πολλά.
Την πρόθεσή τους να ενισχύσουν τη συνεργασία σε ένα ευρύ φάσμα τομέων επιβεβαίωσαν η Τουρκία και η Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με κοινή ανακοίνωση που εκδόθηκε μετά τη συνάντηση του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, με την Ύπατη Εκπρόσωπο της Ε.Ε., Κάγια Κάλας, και τους επιτρόπους Μάρτα Κος και Μάγκνους Μπρούνερ στην Άγκυρα, την Τρίτη.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, οι συμμετέχοντες συζήτησαν τις σχέσεις Ε.Ε. – Τουρκίας υπό το πρίσμα των διεθνών εξελίξεων, υπενθυμίζοντας το καθεστώς της Τουρκίας ως υποψήφιας προς ένταξη χώρας και αναγνωρίζοντας τη στρατηγική αξία των σχέσεων Ε.Ε. – Τουρκίας για την προώθηση της περιφερειακής σταθερότητας και της οικονομικής ανθεκτικότητας.
Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, αντηλλάγησαν απόψεις για την Ουκρανία, τη Ρωσία, τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και τον Νότιο Καύκασο. Οι συνομιλίες κάλυψαν επίσης ζητήματα μεταναστευτικής πολιτικής και θεωρήσεων εισόδου. Καθώς και τους τομείς του εμπορίου, της ενέργειας, των μεταφορών και της ψηφιοποίησης, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της περιφερειακής ατζέντας συνδεσιμότητας. Στο ίδιο πλαίσιο, οι δύο πλευρές εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τη σταδιακή επανέναρξη των δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων στην Τουρκία, ενώ συμφώνησαν να συναντηθούν εκ νέου και να προγραμματίσουν νέους γύρους διαλόγων υψηλού επιπέδου, κατά προτίμηση πριν από το τέλος του 2026.
Ενστάσεις στο Κογκρέσο
Στις ΗΠΑ οι ενστάσεις είναι περισσότερες. Εστιάζονται όμως κυρίως στο Κογκρέσο (και δη στους φίλους του Ισραήλ σε αυτό), την ώρα που η εκτελεστική εξουσία δίνει εντελώς διαφορετικά μηνύματα.
Νέα κοινοβουλευτική πρωτοβουλία κατά ενδεχόμενης πώλησης μαχητικών F-35 στην Τουρκία αναλαμβάνει ο Ρεπουμπλικάνος βουλευτής Μάικ Λόλερ, με επιστολή προς τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, στην οποία τον καλεί να διατηρήσει την απαγόρευση που ισχύει από το 2019.
Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά στην επιστολή, η “συνεχιζόμενη επιθετική στάση” του προέδρου Ερντογάν απέναντι σε βασικούς εταίρους των Ηνωμένων Πολιτειών, σε συνδυασμό με τις αμυντικές συνεργασίες της Τουρκίας με αντιπάλους της Ουάσινγκτον, καθιστούν μια τέτοια πώληση αντίθετη προς το αμερικανικό εθνικό συμφέρον.
Ομοίως, κοινοβουλευτική κίνηση για την ανατροπή της προτεινόμενης πώλησης κινητήρων της General Electric στην Τουρκία κατέθεσε στη Βουλή των Αντιπροσώπων η Δημοκρατική βουλευτής Ντίνα Τάιτους, Η πρωτοβουλία αφορά το σχεδιαζόμενο deal, ύψους περίπου 700 εκατομμυρίων δολαρίων, για το πρόγραμμα ανάπτυξης του τουρκικού μαχητικού αεροσκάφους πέμπτης γενεάς KAAN.
Ο Τραμπ ετοιμάζει “μποναμά”
Ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ προαναγγέλλει ότι η έλευσή του στην Άγκυρα για τη σύνοδο του ΝΑΤΟ θα συνοδευθεί από “μποναμάδες” προς τους οικοδεσπότες. “Πιθανότατα θα κάνω κάτι που θα τους καταστήσει πολύ χαρούμενους”, δήλωσε, τροφοδοτώντας τα σχετικά σενάρια.
Σύμφωνα με ανώνυμο περιφερειακό αξιωματούχο των μυστικών υπηρεσιών που γνωρίζει το θέμα, “οποιαδήποτε πρόοδος σχετικά με το F-35 θα μπορούσε να εξαρτηθεί από μια συμφωνία βάσει της οποίας η Τουρκία θα πουλήσει το σύστημα S-400 σε μια τρίτη χώρα, αντί να το επιστρέψει στη Ρωσία. Η Νότια Κορέα έχει αναφερθεί ως ένας πιθανός προορισμός”.
Είναι ενδιαφέρον, υποστηρίζει στη σελίδα του στο Substack o εγκατεστημένος στη Μόσχα Αμερικανός αναλυτής Άντριου Κορύμπκο, ότι το Ισραήλ και η Ελλάδα βρίσκονται στην ίδια πλευρά με τη Ρωσία σε αυτό το θέμα, αν και για εντελώς διαφορετικούς λόγους. Δεν τους ενδιαφέρει καθόλου ποιος μπορεί να αγοράσει τους S-400, καθώς το μόνο που έχει σημασία για αυτούς είναι ότι η αγορά των F-35 από την Τουρκία θα μπορούσε στη συνέχεια να μεταβάλει σημαντικά την περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων.
Σε αντίθεση με την αντίληψη ορισμένων, ο Τραμπ έχει αρνητική στάση απέναντι στο Ισραήλ και δεν το θεωρεί πλέον τον κύριο εταίρο των ΗΠΑ, ενώ η ομάδα του δεν εφαρμόζει μια “χριστιανική εθνικιστική” εξωτερική πολιτική που θα την οδηγούσε να υποστηρίζει την Ελλάδα έναντι της Τουρκίας.
Η Τουρκία παίζει σήμερα σημαντικό ρόλο στη μεγάλη στρατηγική των ΗΠΑ λόγω της “Διαδρομής Τραμπ για Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία” (TRIPP) του περασμένου Αυγούστου, που διασχίζει τη νότια Αρμενία, εξυπηρετώντας τον διττό σκοπό ενός στρατιωτικού διαδρόμου εφοδιαστικής του ΝΑΤΟ προς την Κεντρική Ασία, ο οποίος να παρακάμπτει ολόκληρη τη νότια περιφέρεια της Ρωσίας.
Ούτε το Ισραήλ ούτε η Ελλάδα διαδραματίζουν ούτε κατά διάνοια τόσο σημαντικό ρόλο στη μεγάλη στρατηγική των ΗΠΑ και γι’ αυτό ο Τραμπ φέρεται να εξετάζει το ενδεχόμενο να δώσει προτεραιότητα στα περιφερειακά συμφέροντα ασφαλείας της Τουρκίας έναντι των δικών τους. Ομοίως, κατά τον Κορύμπκο, ακριβώς επειδή οι ΗΠΑ είναι πολύ πιο σημαντικές για τη μεγάλη στρατηγική της Τουρκίας λόγω της TRIPP από ό,τι η Ρωσία, η Τουρκία δίνει προτεραιότητα στα δικά της συμφέροντα έναντι των ρωσικών και κατά συνέπεια εξετάζει το ενδεχόμενο πώλησης των S-400 σε τρίτη χώρα.
