Κάθε άλλο παρά θετικό είναι το πρόσημο για την Τουρκία στον απόηχο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ. Πριν από τη Σύνοδο καλλιεργήθηκαν εντυπώσεις ότι θα πάρει F-35, κινητήρες για τα ΚΑΑΝ, δύο ΝΑΤΟϊκά στρατηγεία στο έδαφός της και τα κλειδιά τις αμυντικής αρχιτεκτονικής του ΝΑΤΟ στην Μέση Ανατολή. Τελικά δεν πήρε τίποτα.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Η διπλωματική στρατηγική της Άγκυρας εντός του ΝΑΤΟ εδράζεται παραδοσιακά στην αξιοποίηση της γεωστρατηγικής της θέσης και της στρατιωτικής της ισχύος, προκειμένου να αποσπά ουσιαστικά ανταλλάγματα από τους δυτικούς συμμάχους της.
Στη Σύνοδο Κορυφής της Συμμαχίας, η τουρκική ηγεσία προσήλθε με μια ευρεία και φιλόδοξη ατζέντα διεκδικήσεων, με στόχο τόσο την αμυντική της ενίσχυση όσο και την αναβάθμιση του ρόλου της στη νατοϊκή δομή διοίκησης.
Ωστόσο, το τελικό αποτέλεσμα αποκάλυψε το χάσμα μεταξύ των προσδοκιών της Άγκυρας και των πραγματικών προθέσεων των συμμάχων, αφήνοντας την Τουρκία με γενικόλογες υποσχέσεις και εκπαιδευμένους ελιγμούς, αλλά χωρίς θεσμικές ή αμυντικές δεσμεύσεις.
Το ακανθώδες ζήτημα των F-35
Η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 αποτελεί τον διακαή πόθο της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας, ειδικά μετά την αποπομπή της το 2019 λόγω της αγοράς του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400.
Στη Σύνοδο, η τουρκική πλευρά επιδίωξε να θέσει το ζήτημα στη βάση της συμμαχικής συνοχής, υποστηρίζοντας ότι η αποστέρηση των F-35 εξασθενεί τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Παρά την επίδειξη καλής θέλησης και τις λεκτικές διαβεβαιώσεις για «επανεξέταση του ζητήματος» από την αμερικανική πλευρά, ο όρος που θέτει το αμερικανικό Κογκρέσο παραμένει αμετάβλητος: πλήρης απομάκρυνση ή αχρήστευση των S-400.
Η Τουρκία δεν έλαβε κανένα χρονοδιάγραμμα ή γραπτή δέσμευση, παραμένοντας εγκλωβισμένη στο αδιέξοδο που η ίδια δημιούργησε.
Οι κινητήρες του εγχώριου μαχητικού KAAN
Ένα από τα πλέον κρίσιμα αμυντικά προγράμματα της Τουρκίας είναι η ανάπτυξη του εγχώριου μαχητικού αεροσκάφους KAAN (TFX). Το πρόγραμμα αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα εξάρτησης από τους αμερικανικούς κινητήρες General Electric F110, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για τα στάδια δοκιμών και την αρχική παραγωγή.
Η Άγκυρα πίεσε έντονα στη Σύνοδο για την άμεση έγκριση των αδειών εξαγωγής και τη διασφάλιση της ομαλής ροής των κινητήρων, καθώς και για πιθανή μεταφορά τεχνογνωσίας για μελλοντική συμπαραγωγή.
Αν και οι ΗΠΑ έδειξαν προθυμία να μην μπλοκάρουν εντελώς την προμήθεια των αρχικών κινητήρων για να μην καταρρεύσει το τουρκικό πρόγραμμα, η οριστική έγκριση παραπέμφθηκε εκ νέου στις γραφειοκρατικές και πολιτικές διαδικασίες του Κογκρέσου.
Η Τουρκία έφυγε χωρίς τις οριστικές υπογραφές που χρειαζόταν για να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα του KAAN.
Η αποτυχία για τα δύο Στρατηγεία του ΝΑΤΟ
Πέραν των εξοπλιστικών, η Τουρκία επιδίωξε να αποσπάσει αναβαθμισμένο θεσμικό ρόλο εντός της διοικητικής δομής της Συμμαχίας, διεκδικώντας τη φιλοξενία ή την ανάληψη της διοίκησης δύο νέων/αναβαθμισμένων Στρατηγείων του ΝΑΤΟ στην επικράτειά της (ένα εκ των οποίων αφορούσε τη διοίκηση χερσαίων δυνάμεων/ταχείας αντίδρασης και ένα τη ναυτική παρουσία στη Μαύρη Θάλασσα).
Η Άγκυρα υποστήριξε ότι η ανάληψη αυτών των στρατηγείων δικαιολογείται από το μέγεθος των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων και την εγγύτητά της σε εστίες κρίσης. Ωστόσο, η πρότασή της συνάντησε τη σθεναρή αλλά διακριτική αντίσταση ευρωπαϊκών κρατών-μελών. Οι σύμμαχοι εξέφρασαν επιφυλάξεις για την αξιοπιστία της Τουρκίας, την αυτόνομη εξωτερική της πολιτική και τις σχέσεις της με τη Μόσχα. Τελικά, η τουρκική αξίωση απορρίφθηκε, με το ανακοινωθέν να περιορίζεται σε γενικές αναφορές για «μελλοντική αξιολόγηση των δομών διοίκησης».
Δεν πέτυχε
Η Σύνοδος Κορυφής ανέδειξε τα όρια της τακτικής των εκβιασμών και της «επιτήδειας ουδετερότητας» που ακολουθεί η Τουρκία. Αν και η Άγκυρα επιχειρεί να παρουσιάσει επικοινωνιακά τις διμερείς επαφές ως επιτυχία, η ουσία παραμένει ότι δεν πέτυχε κανέναν από τους τρεις μεγάλους στρατηγικούς της στόχους.
Οι υποσχέσεις για «μελλοντικό διάλογο» και η προφορική αναγνώριση της προσφοράς της στο ΝΑΤΟ δεν συνοδεύτηκαν από F-35, οριστικές εγκρίσεις για τους κινητήρες του KAAN ή νέα στρατηγεία, επιβεβαιώνοντας την βαθιά δυσπιστία που εξακολουθεί να διέπει τις σχέσεις της με τους Δυτικούς εταίρους.
