ΙΕΑ: Ο κόσμος ζει το μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ και ακόμη δεν έχει τελειώσει – Τα συμπεράσματα της “ενεργειακής βίβλου” για το 2026

Του Χάρη Φλουδόπουλου

Ακολουθήστε το thebanker.gr στη Google
Προσθέστε μας στις προτιμώμενες πηγές σας για να βλέπετε συχνότερα τις ειδήσεις και τις αναλύσεις μας στη Google.

Το μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ στην ιστορία, με επιπτώσεις που ξεπερνούν ακόμη και τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, βιώνει η παγκόσμια οικονομία εξαιτίας της διαταραχής των ενεργειακών ροών από τα Στενά του Ορμούζ. Και το σημαντικότερο είναι ότι η κρίση δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, ενώ οι συνέπειές της αναμένεται να επηρεάσουν για πολλά χρόνια τις ενεργειακές αγορές, τις επενδυτικές αποφάσεις και τις στρατηγικές των κυβερνήσεων.

Αυτό είναι το κεντρικό συμπέρασμα του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ), ο οποίος, όπως κάθε χρόνο, δημοσίευσε την ετήσια έκθεση World Energy Outlook 2026, που θεωρείται η “ενεργειακή βίβλος” της παγκόσμιας αγοράς. Η φετινή έκδοση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιχειρεί να αποτυπώσει όχι μόνο τις άμεσες επιπτώσεις της πρωτοφανούς κρίσης εφοδιασμού, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτή μπορεί να αναδιαμορφώσει τις μακροπρόθεσμες προοπτικές για το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τον ηλεκτρισμό και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Σύμφωνα με τον ΙΕΑ, η διακοπή των ενεργειακών ροών από τον Περσικό Κόλπο έχει προκαλέσει μέχρι τον Νοέμβριο του 2026 σωρευτικές απώλειες 2,8 δισ. βαρελιών πετρελαίου και 60 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου. Παρά την ανθεκτικότητα που επέδειξε το διεθνές ενεργειακό σύστημα, τα διαθέσιμα περιθώρια αντίδρασης περιορίζονται, με αποτέλεσμα το βάρος της προσαρμογής να μεταφέρεται ολοένα περισσότερο στους καταναλωτές μέσω των υψηλών τιμών.

Ιδιαίτερα έντονες είναι οι πιέσεις στην αγορά του ντίζελ, το οποίο αποτελεί βασικό καύσιμο για τις μεταφορές, τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα. Οι τιμές του ξεπέρασαν τα 200 δολάρια ανά βαρέλι, καταγράφοντας ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Η έκταση της κρίσης αποτυπώνεται και στη γεωγραφική της διάσταση. Τα τρία τέταρτα του παγκόσμιου πληθυσμού ζουν σε χώρες που εισάγουν πετρέλαιο ή φυσικό αέριο, ενώ περισσότεροι από 4 δισ. άνθρωποι κατοικούν σε χώρες που εξαρτώνται από τα Στενά του Ορμούζ για πάνω από το 30% των πετρελαϊκών προμηθειών τους. Πριν από την κρίση, περίπου το 80% του πετρελαίου και σχεδόν το 90% του LNG που διέρχονταν από τα Στενά κατευθύνονταν προς την Ασία.

Η αντίδραση των αγορών

Παρά το πρωτοφανές μέγεθος της διαταραχής, η διεθνής αγορά κατάφερε να αποφύγει μια ακόμη μεγαλύτερη κατάρρευση του εφοδιασμού. Παραγωγοί εντός και εκτός Περσικού Κόλπου αύξησαν την παραγωγή και αξιοποίησαν εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς, ενώ η Κίνα περιόρισε δραστικά τις αγορές πετρελαίου από τις διεθνείς αγορές.

Καθοριστική ήταν η παρέμβαση του ΙΕΑ, καθώς οι χώρες-μέλη του προχώρησαν στη μεγαλύτερη συντονισμένη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων στην ιστορία, συνολικού ύψους 400 εκατ. βαρελιών. Παράλληλα, οι κυβερνήσεις υιοθέτησαν μέτρα προστασίας των καταναλωτών, χωρίς ωστόσο να καταφέρουν να αποτρέψουν τις ανατιμήσεις και τις ελλείψεις σε ορισμένες αγορές.
Το κόστος παραμένει τεράστιο. Παρά τη μείωση της ζήτησης, η συνολική δαπάνη για εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου παγκοσμίως αναμένεται να φτάσει το 2026 τα 1,6 τρισ. δολάρια, αυξημένη κατά 25% σε σύγκριση με το 2025.

Η επόμενη ημέρα

Η σημαντικότερη διαπίστωση του ΙΕΑ είναι ότι η κρίση δεν πρόκειται να αφήσει ανεπηρέαστη τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή στρατηγική των κρατών. Όπως συνέβη μετά τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, η ενεργειακή ασφάλεια επανέρχεται στην κορυφή των πολιτικών προτεραιοτήτων.

Τρεις είναι οι βασικές κατευθύνσεις που αναδεικνύονται: διαφοροποίηση προμηθευτών και διαδρομών εφοδιασμού, μεγαλύτερη αξιοποίηση εγχώριων ενεργειακών πόρων και επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού.

Ήδη εξετάζονται νέοι πετρελαιαγωγοί συνολικής δυναμικότητας περίπου 7 εκατ. βαρελιών ημερησίως, οι οποίοι θα παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ. Το εκτιμώμενο επενδυτικό κόστος φτάνει τα 40 δισ. δολάρια. Ωστόσο, ο ΙΕΑ προειδοποιεί ότι ακόμη και με αυτές τις υποδομές, η Μέση Ανατολή θα παραμείνει κρίσιμος προμηθευτής της διεθνούς αγοράς.

Η κρίση δημιουργεί επίσης ισχυρότερα κίνητρα για επενδύσεις σε ΑΠΕ, πυρηνική ενέργεια, ηλεκτροκίνηση και ενεργειακή αποδοτικότητα. Για τις χώρες που εξαρτώνται από εισαγόμενα καύσιμα, οι συγκεκριμένες τεχνολογίες αποκτούν πλέον όχι μόνο περιβαλλοντική αλλά και στρατηγική σημασία.

Ο ΙΕΑ εξετάζει διαφορετικά σενάρια για το μέλλον, ανάλογα με τις πολιτικές που θα εφαρμοστούν και τη διάρκεια της γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Τα βασικά σενάρια προϋποθέτουν σταδιακή αποκατάσταση της ομαλής διέλευσης από τα Στενά έως το τέλος του 2027. Μια παρατεταμένη κρίση, αντίθετα, θα μπορούσε να επιταχύνει τη μείωση της εξάρτησης από πετρέλαιο και φυσικό αέριο και να αλλάξει ουσιαστικά τις ισορροπίες μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών.

Πετρέλαιο: Οι προβλέψεις για τιμές και ζήτηση

Στην αγορά πετρελαίου, οι προβλέψεις του ΙΕΑ παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις, ανάλογα με την ταχύτητα της ενεργειακής μετάβασης και τις αντιδράσεις των κυβερνήσεων.

Στο σενάριο διατήρησης των σημερινών πολιτικών (CPS), η παγκόσμια ζήτηση αυξάνεται στα 106 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2035 και στα 114 εκατ. το 2050. Αντίθετα, στο σενάριο εφαρμογής των ανακοινωμένων πολιτικών (STEPS), η ζήτηση σταθεροποιείται κοντά στα 103 εκατ. βαρέλια ημερησίως έως το 2030 και στη συνέχεια υποχωρεί στα 96 εκατ. το 2050.

Ακόμη μεγαλύτερη μείωση προβλέπεται εφόσον οι χώρες επιταχύνουν τις προσπάθειες περιορισμού της ενεργειακής εξάρτησης. Σε αυτή την περίπτωση, η ζήτηση πετρελαίου το 2050 περιορίζεται στα 85 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Οι διαφορές αποτυπώνονται και στις τιμές. Στο CPS, η τιμή αναφοράς του πετρελαίου διαμορφώνεται στα 85 δολάρια το βαρέλι το 2035 και στα 106 δολάρια το 2050, έναντι 68 δολαρίων το 2025, σε σταθερές τιμές. Στο STEPS προβλέπονται 75 δολάρια το 2035 και 70 δολάρια το 2050, ενώ στο σενάριο ταχύτερης αντίδρασης στην κρίση οι τιμές περιορίζονται στα 72 και 62 δολάρια αντίστοιχα.

Στην πλευρά της προσφοράς, ο ΙΕΑ επισημαίνει ότι η φυσική εξάντληση των υφιστάμενων κοιτασμάτων καθιστά αναγκαίες νέες επενδύσεις ακόμη και σε σενάρια συγκρατημένης ζήτησης. Στο CPS, έως το 2035 αναμένονται περίπου 10 εκατ. βαρέλια ημερήσιας παραγωγής από ήδη εγκεκριμένα έργα, ενώ απαιτούνται επιπλέον 17 εκατ. βαρέλια ημερησίως από έργα που δεν έχουν ακόμη λάβει τελική επενδυτική έγκριση.

Νέες ευκαιρίες δημιουργούνται για παραγωγούς εκτός Περσικού Κόλπου, κυρίως στην αμερικανική ήπειρο. Ενδεικτικά, η παραγωγή της Βενεζουέλας προβλέπεται να φτάσει τα 1,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2035, με επενδύσεις 70 δισ. δολαρίων μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Παράλληλα, ο ΙΕΑ δεν αποκλείει το ενδεχόμενο, μετά την αποκλιμάκωση της κρίσης, η αγορά να περάσει σε περίοδο υπερπροσφοράς και χαμηλότερων τιμών, εφόσον η ανάκαμψη της παραγωγής συμπέσει με διαρθρωτική υποχώρηση της ζήτησης.

Η εποχή του ηλεκτρισμού

Στον ηλεκτρισμό, οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια νέα περίοδο ταχείας ανάπτυξης της κατανάλωσης. Από το 2019, η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνεται κατά 3,3% ετησίως, ταχύτερα από το παγκόσμιο ΑΕΠ.

Μέσα στην επόμενη δεκαετία προβλέπεται αύξηση της κατανάλωσης κατά περισσότερες από 10.000 TWh, με το μερίδιο του ηλεκτρισμού στην τελική ενεργειακή κατανάλωση να πλησιάζει το 30%, από 23% σήμερα.

Βασικοί παράγοντες είναι η ηλεκτροκίνηση, οι αντλίες θερμότητας, ο κλιματισμός, η βιομηχανία και η ανάπτυξη των data centers λόγω της τεχνητής νοημοσύνης.

Η επέκταση αυτή απαιτεί τεράστιες επενδύσεις σε υποδομές. Ο ΙΕΑ εκτιμά ότι την επόμενη δεκαετία θα χρειαστούν τουλάχιστον 25 εκατ. χιλιόμετρα νέων ηλεκτρικών γραμμών, καθώς και αναβάθμιση ή αντικατάσταση άλλων 15 εκατ. χιλιομέτρων.

ΑΠΕ: Προς το 50% της ηλεκτροπαραγωγής

Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αναδεικνύονται στους μεγάλους κερδισμένους της νέας ενεργειακής πραγματικότητας.

Το 2025 η παραγωγή των φωτοβολταϊκών αυξήθηκε κατά 600 TWh, ενώ για πρώτη φορά η ηλιακή ενέργεια είχε τη μεγαλύτερη συμβολή στην αύξηση όχι μόνο της ηλεκτροπαραγωγής αλλά και της συνολικής παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης.

Σύμφωνα με τον ΙΕΑ, το μερίδιο των ΑΠΕ στην παγκόσμια ηλεκτροπαραγωγή θα αυξηθεί από 33% σήμερα σε 45%-50% έως το 2035, ανάλογα με το σενάριο. Στο STEPS, οι ΑΠΕ καλύπτουν το ήμισυ της παγκόσμιας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, με τα φωτοβολταϊκά να αναδεικνύονται στη μεγαλύτερη επιμέρους πηγή ηλεκτροπαραγωγής.

Καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσει η αποθήκευση, καθώς η εγκατεστημένη ισχύς των μπαταριών προβλέπεται να αυξηθεί από περίπου 300 GW σήμερα σε περισσότερα από 2.100 GW το 2035.

Ταυτόχρονα, η πυρηνική ενέργεια επιστρέφει δυναμικά, με σχεδόν 90 GW νέας ισχύος υπό κατασκευή, το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 35 ετών.

Το μήνυμα 

Το βασικό μήνυμα της φετινής έκθεσης είναι ότι η ενεργειακή κρίση του 2026 μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για έναν διαφορετικό ενεργειακό χάρτη. Ωστόσο, η μετάβαση σε ένα σύστημα με περισσότερες ΑΠΕ και μεγαλύτερο εξηλεκτρισμό δεν εξαλείφει αυτομάτως τους κινδύνους. Τους μεταφέρει εν μέρει από τις αγορές καυσίμων στα ηλεκτρικά δίκτυα, στις κρίσιμες πρώτες ύλες και στις αλυσίδες εφοδιασμού τεχνολογικού εξοπλισμού.

Η ενεργειακή ασφάλεια της επόμενης ημέρας δεν θα κριθεί μόνο από το πόσο πετρέλαιο και φυσικό αέριο διαθέτει μια χώρα, αλλά και από την ικανότητά της να εξασφαλίζει αξιόπιστη, ανταγωνιστική και διαφοροποιημένη ενεργειακή τροφοδοσία.

Hot this week

Business Banking Εθνικής Τράπεζας: Στο επίκεντρο η ανάπτυξη της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας

Έπειτα από μια περίοδο πρωτοφανών προκλήσεων, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ο ακρογωνιαίος λίθος της ελληνικής και ευρωπαϊκής οικονομίας, στρέφουν το βλέμμα τους στο μέλλον και είναι έτοιμες να κάνουν με μεγαλύτερη σιγουριά τα επόμενα βήματα για να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Η Εθνική Τράπεζα, αναγνωρίζοντας τη δυναμική και την σημασία των ΜμΕ, στηρίζει έμπρακτα την ανάπτυξή τους

Alpha Bank: Άμεσες πληρωμές μέσω του διατραπεζικού πανευρωπαϊκού συστήματος SEPA

Την υπηρεσία των άμεσων πληρωμών για συναλλαγές εντός της ελληνικής Επικράτειας μέσω του διατραπεζικού πανευρωπαϊκού συστήματος SEPA,ανακοίνωσε ότι εφαρμόζει πρώτη η Αlpha Bank.   Ειδικότερα, από τα ξημερώματα της Κυριακής, 10 Ιανουαρίου 2021, η Alpha Bank είναι η μόνη τράπεζα στην Ελλάδα που έχει ενταχθεί πλήρως στη νέα υποδομή 24/7/365 του διατραπεζικού πανευρωπαϊκού συστήματος πληρωμών SEPA, έχοντας ολοκληρώσει…

Eurobank:Ζημιές 1,081δισ. €

Το συνολικό αποτέλεσμα της Eurobank Holdings ήταν αρνητικό σε...

Γεωπολιτικές εντάσεις, τσουνάμι δασμών, αστάθεια. Το σημερινό περιβάλλον – χαρακτηριζόμενο από διαρκείς ανατροπές – κρύβει τεράστιες προκλήσεις και παγίδες. Πόσο καλά είναι «εξοπλισμένη» η Ευρώπη για να αντιμετωπίσει τα όσα έρχονται; Πού θα πρέπει να δώσουν έμφαση οι κυβερνήσεις και πώς μπορεί να κινηθεί σε ένα τέτοιο περιβάλλον μία μικρή οικονομία όπως η Ελλάδα; Συζητήσαμε

Στο «πράσινο» οι ευρωαγορές με το βλέμμα σε ΕΚΤ και Μέση Ανατολή

Θετικές τάσεις καταγράφονται στις ευρωαγορές την Πέμπτη (11/6), καθώς η κλιμακούμενη ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν περιορίζει τη διάθεση για ρίσκο, ενώ οι επενδυτές έχουν, επίσης, στραμμένη την προσοχή τους στις αποφάσεις της ΕΚΤ σχετικά με τα επιτόκια, με μία επικείμενη αύξηση να θεωρείται σχεδόν βέβαιη από όλους.   Στο ταμπλό, ο Stoxx 600 κερδίζει

Κάλας: Η Ρωσία έπληξε ευρωπαϊκές πρεσβείες στο Κίεβο όσο ο Πούτιν “σουλάτσαρε” στο κόκκινο χαλί στην Κίνα

Κτίρια πρεσβειών χωρών-μελών της ΕΕ και μη υπέστησαν ζημιές σε αεροπορικές επιδρομές των ενόπλων δυνάμεων της Ρωσίας στο Κίεβο, την πρωτεύουσα της Ουκρανίας, κατήγγειλε χθες Πέμπτη η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας. Η Κάλας στηλίτευσε ειδικά το γεγονός ότι οι επιθέσεις έγιναν καθώς ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν συμμετείχε στη σύνοδο της Οικονομικής Συνεργασίας

Τα Δυτικά Βαλκάνια στο επίκεντρο: Η ελληνική πρωτοβουλία για διεύρυνση και το στοίχημα του 2027

Του Στέφανου Νικολαΐδη Στην αναθέρμανση της ευρωπαϊκής προοπτικής των Δυτικών Βαλκανίων και στην προσπάθεια να αποκτήσει η διεύρυνση συγκεκριμένα και μετρήσιμα βήματα έως το δεύτερο εξάμηνο του 2027 παραμένει προσηλωμένη η Αθήνα. Η συνάντηση της Ομάδας των Φίλων των Δυτικών Βαλκανίων, την ερχόμενη Δευτέρα 23 Νοεμβρίου στην ελληνική πρωτεύουσα, υπό τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη

Παραίτηση Πάνα από το ΠΑΣΟΚ – Το χρονικό και η αντίδραση της Χ. Τρικούπη

Της Δέσποινας Βλεπάκη Μετά την παραίτηση του Απόστολου Πάνα από το ΠΑΣΟΚ, η έδρα περνάει στην Άννα Κατσαρού, πρώτη επιλαχούσα του κόμματος στην εκλογική περιφέρεια Χαλκιδικής, σύμφωνα με τα αποτελέσματα των εθνικών εκλογών του Ιουνίου 2023.Το στέλεχος πέρασε στο νήμα τον Τάσο Κανέλη στην τελευταία εκλογική αναμέτρηση με σταυρό και η κ. Κατσαρού αναμένεται να

Σούπερ μάρκετ: Τα κιτ 72 ωρών μετά τους «χάκερ των ψυγείων» – Τι «σπρώχνει» στην αγορά τους καταναλωτές

Το νέο κιτ επιβίωσης για τουλάχιστον 72 ώρες που συνιστούν οι Βρυξέλλες καθιστά ανάρπαστα ανά την Ευρώπη σακίδια και ραδιόφωνα έκτακτης ανάγκης, κάνοντας έτσι τους λεγόμενους preppers, που προετοιμάζονται για εικόνες «αποκάλυψης» να φαντάζουν τουλάχιστον… προνοητικοί! Στην Ελλάδα μάλιστα προϊόντα όπως μπαταρίες, φακοί και κονσέρβες έγιναν ξαφνικά περιζήτητα, ενισχύοντας τις επιδόσεις του οργανωμένου λιανεμπορίου συνολικά

Ελληνικές τράπεζες: Με 40% μερίδιο στην πιστωτική επέκταση του 2026 οι μη συστημικές τράπεζες

Μερίδια αγοράς πολλαπλάσια εκείνων που τηρούν επί της συνολικής πίτας της αγοράς, κερδίζουν σταθερά την τελευταία διετία στη νέα τραπεζική παραγωγή οι δύο μεγαλύτεροι μη συστημικοί πόλοι. Την υπό εξέταση περίοδο οι μη συστημικές τράπεζες εμφάνισαν καθαρή πιστωτική επέκταση της τάξης των 2,5 δισ. ευρώ παράλληλα με την αύξηση των καταθέσεών τους κατά 3,2 δισ.

Η αποτίμηση της Anthropic εκτοξεύτηκε στα $2 τρισ. στο ντεμπούτο της

Στα 2 τρισ. δολ. εκτοξεύτηκε η χρηματιστηριακή αξία της Anthropic καθώς οι μετοχές της σημείωσαν άλμα στο ντεμπούτο τους στον δείκτη Nasdaq την Πέμπτη, με τους επενδυτές να σπεύδουν να αποκτήσουν συμμετοχή στην πρώτη παγκοσμίως εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης αιχμής (frontier AI) που εισάγεται στο χρηματιστήριο. Η μετοχή της Anthropic - της εταιρείας που δημιούργησε το chatbot Claude - άνοιξε στα 111,5

Σαουδική Αραβία: Επιβεβαιώνει το πλήγμα των Χούθι στον υψηλότερο ουρανοξύστη του Ριάντ

Οι αρχές της Σαουδικής Αραβίας επιβεβαίωσαν σήμερα ότι ένας βομβαρδισμός από τους Χούθι προκάλεσε ζημιές στο υψηλότερο κτίριο του Ριάντ, στην τελευταία σε μια σειρά επιθέσεων στην πρωτεύουσα από τους υεμενίτες μαχητές. "Ένας από τους πύργους στο χρηματοοικονομικό κέντρο έγινε στόχος επίθεσης που πραγματοποίησε η τρομοκρατική πολιτοφυλακή των Χούθι, η οποία προκάλεσε υλικές ζημιές αλλά

Βερολίνο: Μήνυμα από τους Ευρωπαίους ηγέτες στον Τραμπ – Η στήριξη στην Ουκρανία θα συνεχιστεί

Ξεκάθαρο ήταν το μήνυμα των Ευρωπαίων ηγετών που βρέθηκαν σήμερα στη σύνοδο κορυφής της Συμμαχίας των Προθύμων στο Βερολίνο: Η στήριξη στην Ουκρανία συνεχίζεται. Και αυτό ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, λίγες μόνο ώρες μετά τις συναντήσεις του με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν και τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ, παρενέβη στη σύνοδο,  καλώντας την Ευρώπη να σταματήσει

Related Articles

Popular Categories