Ήταν επί μακρόν ο αδιαμφισβήτητος μεσολαβητής στις διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ πριν πέσει σε δυσμένεια. Το σουλτανάτο του Ομάν απομακρύνθηκε απότομα από τον Τραμπ από τις τελευταίες διαπραγματεύσεις, με την Ουάσινγκτον να επικρίνει την υπερβολικά μεγάλη του εγγύτητα με την Τεχεράνη.
Αποκαλούμενη “η Ελβετία της Μέσης Ανατολής” λόγω της ουδετερότητάς της, η ήσυχη χώρα του Κόλπου, που μοιράζεται τα Στενά του Ορμούζ με το Ιράν, είχε υποστηρίξει κυρίως τη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα του 2015 από την οποία ο Τραμπ αποχώρησε τρία χρόνια αργότερα.
Ωστόσο, όταν ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι κατέληξε σε μια συνεννόηση με την Ισλαμική Δημοκρατία για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή, μνημόνευσε περίπου έξι χώρες που ενεπλάκησαν στις συνομιλίες εκ των οποίων οι μοναρχίες του Κόλπου, χωρίς … να αναφέρει το σουλτανάτο.
“Το μοντέλο του Ομάν βασίζεται πάντα στην τριγωνοποίηση, που συνίσταται στην ταυτόχρονη διατήρηση των ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας με την Τεχεράνη, την Ουάσινγκτον και τις χώρες του Κόλπου”, δηλώνει ο Χισάμ Χέλγερ, αναλυτής στο Royal United Services Institute του Λονδίνου.
“Αυτό που άλλαξε, συνεχίζει, είναι η ανεκτικότητα” της αμερικανικής κυβέρνησης απέναντι σε έναν συνομιλητή που επιφυλάχτηκε να κατονομάσει το Ιράν όταν καταδίκασε τα πλήγματα στο έδαφός του και στην περιοχή, καταγγέλλοντας ταυτόχρονα “παράνομους” αμερικανικούς βομβαρδισμούς στο Ιράν.
Παρελθόν διαμεσολαβητή
Το Ομάν καλλιεργεί μια πολιτική ουδετερότητας, η οποία του επέτρεψε να αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή σε διάφορες συγκρούσεις και διαφορές με την πάροδο των ετών.
Ήταν έτσι η πρώτη χώρα του Κόλπου που υποδέχθηκε έναν Ισραηλινό ηγέτη το 1994. Το σουλτανάτο οργάνωσε επίσης στο έδαφός του συνομιλίες μεταξύ των Χούθι, των Υεμενιτών ανταρτών που υποστηρίζονται από το Ιράν, και της Σαουδικής Αραβίας, η οποία στηρίζει την κυβέρνηση της Υεμένης.
Και μετά τον ρόλο του στη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν του 2015, έπαιξε ρόλο διαμεσολαβητή σε διάφορους κύκλους διαπραγματεύσεων με το Ιράν υπό την τρέχουσα θητεία του Τραμπ.
Μια αποστολή που έχει δοκιμαστεί σκληρά, καθώς οι διαπραγματεύσεις αυτές κάθε φορά διακόπτονταν από αμερικανικά πλήγματα στην Ισλαμική Δημοκρατία, τον Ιούνιο του 2025 και στα τέλη του περασμένου Φεβρουαρίου.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν είχε καλέσει τότε τις ΗΠΑ να σταματήσουν τα πλήγματά τους, κρίνοντας ότι η Τεχεράνη δεν είχε άλλη “λογική επιλογή” παρά να απαντήσει, σε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο στο περιοδικό The Economist.
Στη συνέχεια, εν μέσω πολέμου, ο σουλτάνος του Ομάν Χαϊθάμ μπιν Ταρίκ συνεχάρη για τον διορισμό του στη θέση του ανώτατου ηγέτη τον αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ, μετά τον θάνατο του πατέρα του Αλί Χαμενεΐ κατά τη διάρκεια της ισραηλινοαμερικανικής επίθεσης.
Στον απόηχο, το Πακιστάν –με την υποστήριξη της Αιγύπτου, της Τουρκίας και της Σαουδικής Αραβίας– ήταν αυτό που ηγήθηκε των διαπραγματεύσεων, με το Κατάρ να παίζει επίσης έναν ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο.
“Υπάλληλοι των Ιρανών”
Στην αρχή της εβδομάδας, υψηλόβαθμος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ εξήγησε σε δημοσιογράφους ότι η Ουάσινγκτον είχε “απομακρύνει” τους Ομανούς από τη διαδικασία καθώς “είχαμε την αίσθηση ότι επιδείκνυαν μεγάλη διπροσωπία, σχεδόν σαν να ήταν υπάλληλοι των Ιρανών”.
Τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ είχε απειλήσει προς έκπληξη όλων να “συντρίψει” το σουλτανάτο του Ομάν, εάν αυτό προσπαθούσε να πάρει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, μαζί με το Ιράν.
Και ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ είχε αναφέρει την πιθανότητα κυρώσεων κατά του Μουσκάτ σε περίπτωση εφαρμογής ενός συστήματος διοδίων με την Τεχεράνη για τον διάπλου της θαλάσσιας οδού. Διευκρίνισε αργότερα ότι ο πρέσβης του Ομάν είχε αρνηθεί ότι υπήρχαν τέτοιες προθέσεις.
Στο πλαίσιο της ιρανοαμερικανικής συμφωνίας που μόλις υπογράφηκε, το Ομάν και το Ιράν θα καθορίσουν, σε συνεννόηση με τα άλλα κράτη του Κόλπου “τη μελλοντική διοίκηση και τις ναυτιλιακές υπηρεσίες εντός των Στενών”, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Γλίτωσε από την Τεχεράνη
“Δεν νομίζω ότι το Ομάν “πήρε θέση” υπέρ της μιας ενός εκ των δύο πλευρών, πιστεύει ο Άλαν Έιρ, Αμερικανός πρώην διπλωμάτης που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος του 2015.
Και κατά τη γνώμη του, το Μουσκάτ δεν έχει χάσει πλήρως την εύνοια της Ουάσινγκτον, η οποία θα διατηρήσει σχέσεις με το Ομάν εάν το σουλτανάτο “μπορεί να του είναι χρήσιμο”.
Παρότι η στάση του σουλτανάτου μπορεί να προκάλεσε την οργή των Ηνωμένων Πολιτειών, μπορεί να το προστάτευσε από ιρανικά πλήγματα αντιποίνων.
Το Ομάν ήταν η χώρα του Κόλπου που επλήγη λιγότερο κατά τη διάρκεια του πολέμου, καθώς οι επιθέσεις εναντίον του ήταν σπάνιες. Το αεροδρόμιό του έγινε μάλιστα σανίδα σωτηρίας για όσους προσπαθούσαν να διαφύγουν από τη σύγκρουση, καθώς τα περισσότερα αεροδρόμια στον Κόλπο δέχονταν τακτικά πλήγματα.
Ένα μεγάλο μέρος της ακτογραμμής του σουλτανάτου μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την αποφυγή των Στενών του Ορμούζ. Τα λιμάνια του Σοχάρ και του Ντουκμ θεωρούνται στρατηγικές τοποθεσίες την ώρα που οι χώρες του Κόλπου αναζητούν εναλλακτικές λύσεις.
