Πολλαπλασιάζονται οι ενδείξεις ότι ΗΠΑ και Ιράν βρίσκονται κοντά σε μια προσωρινή συμφωνία η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε παράταση της εκεχειρίας και στην έναρξη διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, σε μια εξέλιξη που χαρακτηρίζεται από διπλωματικές πηγές ως μια από τις σημαντικότερες από την έναρξη της σύγκρουσης.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές έχουν καταλήξει σε ένα σχέδιο Μνημονίου Κατανόησης (MoU) διάρκειας 60 ημερών, το οποίο προβλέπει την επέκταση της κατάπαυσης του πυρός και τη δημιουργία πλαισίου διαπραγματεύσεων για τα βασικά ζητήματα τα οποία σχετίζονται με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και τις κυρώσεις. Ωστόσο, το τελικό “πράσινο φως” από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει ακόμη δοθεί.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, οι βασικοί όροι της συμφωνίας είχαν ουσιαστικά οριστικοποιηθεί ήδη από την Τρίτη, με τις δύο πλευρές να αναζητούν πλέον την τελική πολιτική έγκριση. Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρονται να υποστηρίζουν ότι η ιρανική πλευρά ενημέρωσε τους μεσολαβητές πως διαθέτει ήδη τις απαραίτητες εγκρίσεις ώστε να προχωρήσει στην υπογραφή του κειμένου, αν και μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση από την Τεχεράνη. Τον τελικό λόγο όσον αφορά τους Ιρανούς έχει ο ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Σύμφωνα με το Axios, ο Ντόναλντ Τραμπ ενημερώθηκε αναλυτικά από τους διαπραγματευτές για το περιεχόμενο της συμφωνίας, ωστόσο απέφυγε να δώσει άμεση έγκριση, ζητώντας “μερικές ημέρες” προκειμένου να εξετάσει τις τελικές λεπτομέρειες. Το γεγονός αυτό αποτυπώνει τη συνεχιζόμενη επιφυλακτικότητα στην Ουάσιγκτον, καθώς τόσο ο ίδιος ο Τραμπ όσο και στενοί του συνεργάτες είχαν θεωρήσει και σε προηγούμενα στάδια της κρίσης ότι βρίσκονταν κοντά σε συμφωνία, χωρίς τελικά να υπάρξει αποτέλεσμα.
Παράλληλα, δημοσίευμα του βρετανικού Guardian αναφέρει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ήδη κοινοποιήσει προσχέδιο ειρηνευτικής συμφωνίας σε συμμάχους των ΗΠΑ, μεταξύ αυτών και το Ισραήλ, στο πλαίσιο των προσπαθειών αποτροπής νέας κλιμάκωσης που θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα τη διαδικασία απεμπλοκής από το “θερμό μέτωπο” στη Μέση Ανατολή.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, το σχέδιο που διακινείται δεν διαφέρει σημαντικά από εκείνο που κυκλοφορεί τις τελευταίες ημέρες σε διπλωματικούς κύκλους της Μέσης Ανατολής. Στον πυρήνα του περιλαμβάνεται η επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ για την εμπορική ναυσιπλοΐα, η σταδιακή άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού σε ιρανικά λιμάνια και η αποδέσμευση έως και 12 δισ. δολαρίων από παγωμένα ιρανικά κεφάλαια.
Το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ θεωρείται κομβικό σημείο της διαπραγμάτευσης, καθώς από τη θαλάσσια αυτή δίοδο διέρχεται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, το υπό διαμόρφωση Μνημόνιο προβλέπει “απεριόριστη” ναυσιπλοΐα χωρίς διόδια ή παρενοχλήσεις, ενώ το Ιράν θα πρέπει να απομακρύνει όλες τις νάρκες από την περιοχή εντός 30 ημερών.
Σε αντάλλαγμα, η Ουάσιγκτον φέρεται διατεθειμένη να προχωρήσει σε σταδιακή χαλάρωση του ναυτικού αποκλεισμού, σε συνάρτηση με την αποκατάσταση της εμπορικής κίνησης στα προπολεμικά επίπεδα. Το σχέδιο προβλέπει επίσης την έναρξη συνομιλιών διάρκειας έως 60 ημερών για το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης.
Μεταξύ των βασικών ζητημάτων που θα τεθούν στο τραπέζι βρίσκονται η τύχη των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, η ενδεχόμενη χρονικά περιορισμένη αναστολή περαιτέρω εμπλουτισμού, καθώς και η ενισχυμένη εποπτεία από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA). Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ακόμη ότι η ιρανική πλευρά θα δεσμευτεί πως δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου.
Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων αναμένεται να εξεταστεί και η σταδιακή άρση κυρώσεων σε βάρος της Τεχεράνης, όπως επίσης η απελευθέρωση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων και η δημιουργία μηχανισμού που θα επιτρέψει την αποστολή αγαθών και ανθρωπιστικής βοήθειας προς το Ιράν.
Ανοικτά θέματα
Παρά το κλίμα συγκρατημένης αισιοδοξίας, διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά ανοικτά ζητήματα. Χαρακτηριστική είναι η παρέμβαση διπλωμάτη από μία εκ των χωρών που συμμετέχουν στη μεσολαβητική προσπάθεια, ο οποίος, μιλώντας στους Times of Israel, υποστήριξε ότι το δημοσίευμα του Axios “παρουσιάζει λανθασμένα” την κατάσταση των συνομιλιών.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, πράγματι έχει καταγραφεί πρόοδος και οι δύο πλευρές βρίσκονται κοντά σε μια αμοιβαία αποδεκτή διατύπωση του Μνημονίου Κατανόησης, ωστόσο δεν έχουν ακόμη δοθεί οι οριστικές απαντήσεις ούτε από την Ουάσιγκτον ούτε από την Τεχεράνη. Κατά συνέπεια, θεωρείται πρόωρο να υποστηριχθεί ότι έχει επιτευχθεί οριστική συμφωνία μεταξύ των διαπραγματευτών.
Την ίδια ώρα, η κατάσταση στην περιοχή παραμένει εύθραυστη. Η Τεχεράνη εξαπέλυσε την Πέμπτη επίθεση εναντίον αμερικανικής βάσης στο Κουβέιτ, λίγες ώρες μετά από αμερικανικό πλήγμα εναντίον εγκατάστασης ιρανικών drones κοντά στο Στενό του Ορμούζ. Τα περιστατικά αυτά υπογραμμίζουν το εύθραυστο της κατάπαυσης του πυρός και τον κίνδυνο νέας κλιμάκωσης πριν ακόμη οριστικοποιηθεί οποιαδήποτε συμφωνία.
Στις διπλωματικές διεργασίες εμπλέκονται και τρίτες χώρες, με τον υπουργό Εξωτερικών του Πακιστάν, Μοχάμαντ Ισάκ Νταρ, να μεταβαίνει στην Ουάσιγκτον για συνομιλίες με τον Αμερικανό ομόλογό του Μάρκο Ρούμπιο, σε μια προσπάθεια επιτάχυνσης των επαφών. Παράλληλα, η Κίνα φέρεται να πιέζει ώστε οποιαδήποτε συμφωνία επιτευχθεί να επικυρωθεί και από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Οι εξελίξεις γύρω από τις διαπραγματεύσεις επηρέασαν άμεσα και τις διεθνείς αγορές, με τους επενδυτές να παρακολουθούν στενά κάθε ένδειξη αποκλιμάκωσης ή νέας έντασης στην περιοχή του Περσικού Κόλπου.
Στάση αναμονής και νευρικότητα στις αγορές
Στη Wall Street, οι βασικοί δείκτες γύρισαν σε θετικό έδαφος μετά τις πληροφορίες περί προόδου στις συνομιλίες. Ο S&P 500 και ο Nasdaq ανέκαμψαν από τις αρχικές απώλειες, ενώ στην Ευρώπη οι χρηματιστηριακές αγορές περιόρισαν μέρος των πιέσεων, χωρίς ωστόσο να καταφέρουν να περάσουν σε θετικό έδαφος.
Οι αγορές ενέργειας παρέμειναν νευρικές, καθώς παρά τα σενάρια αποκλιμάκωσης εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες για τον κίνδυνο συνέχισης της διαταραχής της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ. Το αμερικανικό αργό ενισχύθηκε προς τα 90 δολάρια το βαρέλι, ενώ το Brent κινήθηκε για λίγο πάνω από τα 95 δολάρια πριν υποχωρήσει κοντά στα 93, με τους επενδυτές να σταθμίζουν ταυτόχρονα την πιθανότητα ειρηνευτικής συμφωνίας και το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών επεισοδίων.
Στην αγορά ομολόγων, οι αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών χρεογράφων υποχώρησαν μετά τις πληροφορίες για πιθανή προσωρινή συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, καθώς οι επενδυτές στράφηκαν εκ νέου σε ασφαλέστερες τοποθετήσεις.
Το δολάριο κινήθηκε ελαφρώς χαμηλότερα έναντι του ευρώ και του γεν, ενώ οι τιμές του χρυσού περιόρισαν τις αρχικές απώλειες.
