Ρωσία: Ποιον φοβάται ο Πούτιν;

Οι αποκαλύψεις των Important Stories, του CNN και των Financial Times σχετικά με έκθεση ευρωπαϊκής υπηρεσίας πληροφοριών για ένα ενδεχόμενο πραξικόπημα στη Ρωσία και απειλές για τη ζωή του Ρώσου προέδρου Βλάντιμιρ Πούτιν διχάζουν τους αναλυτές. Κάποιοι θεωρούν πράγματι πιθανό ένα τέτοιο σενάριο, επικαλούμενοι επιχειρήσεις των ουκρανικών μυστικών υπηρεσιών. Άλλοι θεωρούν ότι πρόκειται για έναν “ψυχολογικό πόλεμο”, που στόχο έχει την αποσταθεροποίηση της ρωσικής ελίτ.

Σε κάθε περίπτωση όμως, οι ειδικοί συμφωνούν σε ένα πράγμα: Ο Πούτιν ανησυχεί για την προσωπική του ασφάλεια και οι εντάσεις εντός της ίδιας της ρωσικής ελίτ αυξάνονται. Οι λόγοι γι’ αυτό είναι πολλοί: οικονομικά προβλήματα, πίεση των υπηρεσιών ασφαλείας στους τεχνοκράτες και εσωτερικές συγκρούσεις στους μηχανισμούς εξουσίας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του CNN, που επικαλείται έκθεση ευρωπαϊκής υπηρεσίας πληροφοριών, το Κρεμλίνο έχει ενισχύσει δραστικά τα μέτρα ασφαλείας γύρω από τον Ρώσο πρόεδρο, υπό τον φόβο εσωτερικής αποσταθεροποίησης, πιθανών διαρροών και ακόμα και απόπειρας πραξικοπήματος ή δολοφονίας. Το αμερικανικό δίκτυο αναφέρει ότι οι ανησυχίες εντάθηκαν μετά τις δολοφονίες Ρώσων στρατιωτικών αξιωματούχων και τις επιθέσεις με drones εντός της Ρωσίας, ενώ η έκθεση κατονομάζει τον Σεργκέι Σοϊγκού ως πιθανό “κίνδυνο πραξικοπήματος”, λόγω της επιρροής του σε τμήματα της στρατιωτικής ηγεσίας. Ο ιδρυτής του ανεξάρτητου ρωσικού μέσου Important Stories, με έδρα τη Ρίγα της Λετονίας, Ρομάν Ανίν, εκτιμά ότι στη Ρωσία εντείνονται οι συγκρούσεις μεταξύ ελίτ και υπηρεσιών ασφαλείας, ενώ ο ρόλος του Πούτιν ως διαιτητή αποδυναμώνεται.

“Για πολλά χρόνια, ο Σοϊγκού ήταν επικεφαλής μιας εξαιρετικά ισχυρής φατρίας (…) Ως υπ. Άμυνας και επικεφαλής του υπουργείου Εκτάκτων Αναγκών κατάφερε να ενώσει μεγάλο αριθμό ανθρώπων υπό τις διαταγές του και να τους εντάξει σε δίκτυα διαφθοράς. Πρόκειται πρακτικά για κάτι σαν μία μαφιόζικη “ομερτά””, εξηγεί ο Ανίν.

Ο ίδιος θεωρεί ότι ο Σοϊγκού φοβάται πως μπορεί να έχει την ίδια τύχη με πρώην αναπληρωτές του, οι οποίοι συνελήφθησαν ή καταδικάστηκαν για υποθέσεις διαφθοράς. Η πιο πρόσφατη σύλληψη ήταν εκείνη του Ρουσλάν Τσαλίκοφ, ενώ είχαν προηγηθεί οι υποθέσεις των Τιμούρ Ιβάνοφ, Πάβελ Πόποφ και Ντμίτρι Μπουλγκάκοφ.

Ενισχύονται τα μέτρα ασφαλείας στη Μόσχα

Ήδη από τον Απρίλιο, το ανώνυμο ρωσικό κανάλι Telegram VCHK-OGPU είχε αναφέρει φόβους του Κρεμλίνου για εσωτερικές απειλές και πιθανές επιθέσεις με drones. Μεταξύ άλλων, γινόταν λόγος για πιθανές επιθέσεις με drones απευθείας στη Μόσχα. Η παραδοσιακή στρατιωτική παρέλαση στην Κόκκινη Πλατεία για την “Ημέρα της Νίκης” και τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου παραλίγο να ακυρωθεί. Παράλληλα, τα μέτρα ασφαλείας στην πρωτεύουσα ενισχύονται.

Ο Bρετανός πολιτικός επιστήμονας και ειδικός στη Ρωσία, Μαρκ Γκαλεότι, θεωρεί ωστόσο τις αναφορές περί σχεδίου ανατροπής του Πούτιν “σκόπιμη παραπληροφόρηση”, και όχι ένδειξη κάποιας πραγματικής απειλής. Σε σχόλιό του στο The Spectator κάνει λόγο για “ξαφνικό κύμα δημοσιευμάτων” που “θυμίζει ύποπτα μία ψυχολογική επιχείρηση”. Στόχος, κατά τον ίδιο, είναι “να καλλιεργηθουν παρανοϊκές σκέψεις στη ρωσική ελίτ”, και όχι να ανοίξει ένας ουσιαστικός διάλογος για το θέμα. Σύμφωνα με τον Γκαλεότι, ο Σεργκέι Σοϊγκού δεν διαθέτει επίσης ούτε την απαραίτητη εξουσία ούτε την απαραίτητη στήριξη για να οργανώσει πραξικόπημα.

Η πολιτικός επιστήμονας Γεκατερίνα Σούλμαν, από την άλλη, εκτιμά ότι ο Πούτιν μπορεί πράγματι να ανησυχεί για την ασφάλειά του και συνδέει με αυτόν τον φόβο τη μείωση των δημόσιων εμφανίσεών του. “Όταν η ασφάλεια είναι η απόλυτη προτεραιότητα, το ασφαλέστερο είναι να μην κάνεις καμία απολύτως δημόσια εμφάνιση”, γράφει χαρακτηριστικά.

Ένας φόβος γνώριμος από το παρελθόν

Ο φόβος για μία συνωμοσία εκ των έσω κατά του Βλάντιμιρ Πούτιν δεν είναι πάντως καινούργιος. Ήδη από το 2022, ο Βρετανός βιογράφος του Ρώσου προέδρου και δημοσιογράφος του BBC, Τζον Σουίνι, υποστήριζε ότι οι Ρώσοι ολιγάρχες κοντά στον Πούτιν “τον μισούσαν πάντα” και αναζητούσαν τρόπο να τον σταματήσουν, ακόμα και μέσω συνωμοσίας στο Κρεμλίνο. Σε συνέντευξή του στη γερμανική εφημερίδα “Tagesspiegel”, ο Σουίνι εκτιμούσε τότε ότι ο Πούτιν είχε ήδη αποδυναμωθεί σημαντικά από τον πόλεμο στην Ουκρανία, αφήνοντας ανοιχτό ακόμα και το ενδεχόμενο να ανατραπεί από ανθρώπους του στενού του κύκλου”.