Την ώρα που η Κούβα βυθίζεται σε βαθιά οικονομική και ενεργειακή κρίση και βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις πιο ασταθείς περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της, ανακοίνωσε τη μεγαλύτερη αμνηστία των τελευταίων ετών, με την απελευθέρωση περισσότερων από 2.000 κρατουμένων. Σύμφωνα με το Reuters, η Αβάνα παρουσιάζει την κίνηση ως “ανθρωπιστική χειρονομία”, ωστόσο πολλοί αναλυτές τη συνδέουν με την αυξανόμενη πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Στο επίκεντρο αυτής της κρίσης βρίσκεται η GAESA, ο πανίσχυρος επιχειρηματικός όμιλος που ελέγχεται από τις κουβανικές Ένοπλες Δυνάμεις και ο οποίος, σύμφωνα με την Ουάσιγκτον και διεθνείς αναλυτές, λειτουργεί ως ο βασικός οικονομικός πυλώνας της κυβερνητικής και στρατιωτικής ελίτ. Η Grupo de Administración Empresarial S.A. ελέγχει κρίσιμους τομείς της οικονομίας: ξενοδοχεία, τουριστικά θέρετρα, τράπεζες, λιμάνια, αεροδρόμια, αλυσίδες λιανικής, εταιρείες συναλλάγματος και μεγάλο μέρος των εισαγωγών. Σύμφωνα με το Reuters, εκτιμάται ότι η επιρροή της εκτείνεται στο 40%-70% της κουβανικής οικονομίας.
Το βασικό σημείο αντιπαράθεσης αφορά το πού καταλήγουν τα χρήματα από τον τουρισμό και τις δραστηριότητες της GAESA. Οι επικριτές του καθεστώτος υποστηρίζουν ότι τα έσοδα αυτά δεν μεταφράζονται σε βελτίωση της ζωής των απλών Κουβανών, οι οποίοι συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν δραματικές ελλείψεις τροφίμων, φαρμάκων, καυσίμων και ηλεκτρικού ρεύματος. Αντίθετα, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους και αναλυτές που επικαλείται το Reuters, τα κεφάλαια χρησιμοποιούνται για τη συντήρηση του κρατικού μηχανισμού, των υπηρεσιών ασφαλείας και του στρατού — δηλαδή των βασικών πυλώνων στήριξης του καθεστώτος.
Δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία που να αποδεικνύουν άμεσα ότι τα τουριστικά έσοδα χρηματοδοτούν μισθούς στρατιωτικών ή αστυνομικών. Ωστόσο, η ίδια η δομή της GAESA — ενός οικονομικού συμπλέγματος υπό τον άμεσο έλεγχο των Ενόπλων Δυνάμεων — ενισχύει τις υποψίες ότι το σκληρό νόμισμα που εισρέει στη χώρα χρησιμοποιείται πρωτίστως για τη σταθερότητα και την επιβίωση του πολιτικοστρατιωτικού συστήματος το οποίο διασφαλίζει την διατήρηση του καθεστώτος έναντι σε όποια αντίδραση εκδηλώνεται από τους Κουβανούς για την δραματική οικονομική κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει. Για τους επικριτές του καθεστώτος, ο τουρισμός στην Κούβα δεν αποτελεί απλώς οικονομική δραστηριότητα, αλλά βασικό μηχανισμό χρηματοδότησης της εξουσίας.
Η καθημερινότητα των πολιτών γίνεται ολοένα δυσκολότερη. Η χώρα αντιμετωπίζει πολύωρα μπλακάουτ, σοβαρές ελλείψεις καυσίμων και προβλήματα ακόμη και στη συλλογή απορριμμάτων, ενώ μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες όπως η CMA CGM και η Hapag-Lloyd ανέστειλαν πρόσφατα κρατήσεις φορτίων προς την Κούβα λόγω των νέων αμερικανικών κυρώσεων και περιορισμών.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν πλέον τοποθετήσει τη GAESA στο επίκεντρο της πολιτικής πίεσης προς την Αβάνα. Η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να παρουσιάσει τον όμιλο ως σύμβολο της διαφθοράς, της οικονομικής συγκέντρωσης εξουσίας και της στενής διαπλοκής μεταξύ πολιτικής ηγεσίας και στρατού. Σύμφωνα με το Reuters, οι αμερικανικές αρχές προχώρησαν ακόμη και στη σύλληψη συγγενικού προσώπου κορυφαίου στελέχους της GAESA, κλιμακώνοντας περαιτέρω την αντιπαράθεση μεταξύ Ουάσιγκτον και Αβάνας.
Για πολλούς παρατηρητές, η σημερινή Κούβα μοιάζει να έχει μετατραπεί σε ένα ιδιότυπο μοντέλο “στρατιωτικού κρατικού καπιταλισμού”, όπου η πρόσβαση στο σκληρό νόμισμα και στους πιο κερδοφόρους τομείς της οικονομίας ελέγχεται από έναν στενό κύκλο κρατικών και στρατιωτικών παραγόντων, την ώρα που η κοινωνία βυθίζεται ολοένα περισσότερο στη φτώχεια και την αβεβαιότητα.
