Του Χάρη Φλουδόπουλου
Σε μια κίνηση που θυμίζει τις παρεμβάσεις της περιόδου της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης του 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενεργοποιεί ένα νέο, έκτακτο πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη των επιχειρήσεων που πλήττονται από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και τις δραματικές επιπτώσεις του στις αγορές ενέργειας.
Το νέο σχήμα, που φέρει την ονομασία METSAF (Middle East Temporary State Aid Framework), αποτελεί μια “γέφυρα” στήριξης για τους πιο εκτεθειμένους κλάδους της ευρωπαϊκής οικονομίας, σε μια συγκυρία όπου η εκτίναξη του κόστους ενέργειας και οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες απειλούν άμεσα την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.
Η κρίση που ενεργοποίησε το πακέτο
Η αφετηρία των μέτρων βρίσκεται στην ένταση στη Μέση Ανατολή και κυρίως στο de facto κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, που οδήγησε σε εκρηκτική άνοδο των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι αυξήσεις ξεπέρασαν το 50% στο πετρέλαιο και το 85% στο φυσικό αέριο σε σύντομο χρονικό διάστημα, ενώ η επίθεση σε κρίσιμες υποδομές LNG στο Κατάρ επιδείνωσε την κατάσταση .
Η Ευρώπη, λόγω της υψηλής εξάρτησής της από εισαγόμενα καύσιμα, βρίσκεται εκτεθειμένη σε ένα νέο ενεργειακό σοκ, το οποίο μεταφέρεται άμεσα στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και, κατ’ επέκταση, στη βιομηχανία, τις μεταφορές και τον πρωτογενή τομέα.
Ποιοι κλάδοι μπαίνουν στο “δίχτυ προστασίας”
Το νέο πλαίσιο στοχεύει σε συγκεκριμένους κλάδους που πλήττονται περισσότερο από την αύξηση του κόστους ενέργειας και των πρώτων υλών. Σε αυτούς περιλαμβάνονται:
- η αγροτική παραγωγή και τα λιπάσματα
- η αλιεία και η υδατοκαλλιέργεια
- οι μεταφορές (οδικές, σιδηροδρομικές και ποτάμιες)
- η ναυτιλία μικρών αποστάσεων εντός ΕΕ
- ενεργοβόρες βιομηχανίες
Στόχος είναι να αποφευχθεί ένα ντόμινο διακοπής δραστηριοτήτων, που θα μπορούσε να πλήξει την εφοδιαστική επάρκεια και να οδηγήσει σε νέο κύμα πληθωρισμού.
Πώς θα λειτουργεί η στήριξη
Το βασικό εργαλείο του πακέτου είναι η δυνατότητα των κρατών-μελών να καλύπτουν έως και το 70% της αύξησης του κόστους καυσίμων ή λιπασμάτων για τις επιχειρήσεις . Η ενίσχυση θα υπολογίζεται με βάση τη διαφορά μεταξύ των σημερινών τιμών και ενός ιστορικού σημείου αναφοράς, ενώ θα λαμβάνεται υπόψη και η κατανάλωση της επιχείρησης πριν την κρίση.
Παράλληλα, για μικρότερες επιχειρήσεις προβλέπεται απλοποιημένο σχήμα ενισχύσεων έως 50.000 ευρώ, χωρίς την ανάγκη πλήρους τεκμηρίωσης του κόστους .
Οι ενισχύσεις μπορούν να δοθούν με διάφορες μορφές:
- άμεσες επιχορηγήσεις
- φορολογικές ελαφρύνσεις
- δάνεια και εγγυήσεις
- επιδοτήσεις επιτοκίων
Το πλαίσιο θα ισχύει έως το τέλος του 2026, με δυνατότητα επανεξέτασης ανάλογα με την εξέλιξη της κρίσης.
Ειδικές πρόνοιες για το ενεργειακό κόστος
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η πρόβλεψη για πρόσθετη ευελιξία στο ήδη υπάρχον πλαίσιο CISAF, που αφορά τις ενεργοβόρες βιομηχανίες. Με τις νέες ρυθμίσεις, το ποσοστό επιδότησης του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνεται έως και στο 70%, έναντι 50% που ίσχυε έως σήμερα .
Η παρέμβαση αυτή αποσκοπεί στη διατήρηση της παραγωγικής δραστηριότητας σε τομείς όπως η μεταλλουργία, η χημική βιομηχανία και τα δομικά υλικά, που βρίσκονται στην “πρώτη γραμμή” της ενεργειακής κρίσης.
Προϋποθέσεις και “κόφτες”
Το πλαίσιο συνοδεύεται από αυστηρούς όρους ώστε να αποφευχθούν στρεβλώσεις στην ενιαία αγορά. Οι ενισχύσεις πρέπει να είναι προσωρινές και στοχευμένες, δεν πρέπει να αλλοιώνουν τον ανταγωνισμό, δεν πρέπει να αποθαρρύνουν τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια και οφείλουν να συνδέονται με πραγματικές αυξήσεις κόστους.
Παράλληλα, αποκλείονται επιχειρήσεις που ήταν ήδη σε οικονομική δυσκολία πριν την κρίση, με ορισμένες εξαιρέσεις για μικρές επιχειρήσεις.
Το μήνυμα της Κομισιόν
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη άμεσης στήριξης και τη στρατηγική της πράσινης μετάβασης. Όπως επισημαίνεται, τα μέτρα δεν πρέπει να υπονομεύσουν την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά να λειτουργήσουν ως “μαξιλάρι” μέχρι να σταθεροποιηθεί η κατάσταση .
Το βασικό μήνυμα είναι ότι η ενεργειακή μετάβαση παραμένει η μόνη μόνιμη λύση, ωστόσο η τρέχουσα κρίση απαιτεί άμεσες και ευέλικτες παρεμβάσεις για να προστατευτεί η ευρωπαϊκή οικονομία.
Η επόμενη ημέρα
Το νέο πακέτο έρχεται σε μια περίοδο όπου οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν διπλή πίεση από το αυξημένο ενεργειακό κόστος και από την αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές.
Η επιτυχία του θα κριθεί από την ταχύτητα ενεργοποίησης των εθνικών μέτρων, αλλά και από το κατά πόσο θα αποτρέψει μια νέα απώλεια ανταγωνιστικότητας έναντι των ΗΠΑ και της Ασίας.
Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μια ακόμη ένδειξη ότι η ενεργειακή κρίση που πυροδοτεί ο πόλεμος δεν είναι παροδική, αλλά ενδέχεται να αποτελέσει τη νέα “κανονικότητα” για την ευρωπαϊκή οικονομία.
