Δύο δεκαετίες κρατικών επενδύσεων έχουν μετατρέψει την Τουρκία σε σημαντικό εξαγωγέα drones και άλλου στρατιωτικού εξοπλισμού, ενώ το μέλος του NATO επιδιώκει τώρα να αξιοποιήσει αυτή τη δυναμική καθώς η Δύση επανεξοπλίζεται και οι συμμαχίες ασφαλείας αναδιαμορφώνονται.
Η Τουρκία, που κάποτε εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από ξένους κατασκευαστές όπλων, προμηθεύει πλέον σχεδόν 40 χώρες — κυρίως στον Κόλπο, την Αφρική, την Ασία και περιοχές της Ευρώπης — με οπλικά συστήματα που πολλοί αγοραστές θεωρούν φθηνότερα, ταχύτερα στην παράδοση και πιο προσαρμόσιμα από εναλλακτικές λύσεις.
Καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επανεξετάζουν τις εξαρτήσεις τους στον τομέα της ασφάλειας μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και αμφισβητούν τη σταθερότητα των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας, πολλοί σύμμαχοι του NATO βλέπουν ολοένα και περισσότερο την Τουρκία όχι μόνο ως στρατιωτικό προπύργιο στη νοτιοανατολική πτέρυγα της συμμαχίας, αλλά και ως πιθανό βιομηχανικό εταίρο.
Η Ανκάρα ελπίζει ότι η φιλοξενία του Ντόναλντ Τραμπ και άλλων ηγετών του NATO σε Σύνοδο Κορυφής τον επόμενο μήνα θα συμβάλει στην επέκταση των πωλήσεων όπλων και της κοινής παραγωγής στις δυτικές αγορές, ιδιαίτερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εκεί, οι τουρκικές εταιρείες αντιμετωπίζουν διαρθρωτικά εμπόδια, όπως αμυντικές πρωτοβουλίες αποκλειστικά για κράτη-μέλη και πολιτικές αντιστάσεις που συνδέονται με ευρύτερες διπλωματικές διαφορές.
Ανασκόπηση των εμπορικών στοιχείων από το Reuters δείχνει ότι οι τουρκικές αμυντικές εξαγωγές -συμπεριλαμβανομένων των γνωστών οπλισμένων drones που χρησιμοποιούνται από τις ουκρανικές δυνάμεις- έχουν υπερτριπλασιαστεί από το 2021, φτάνοντας τα 10 δισ. δολάρια πέρυσι, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 3,7% των συνολικών εξαγωγών της τουρκικής οικονομίας.
Οι εξαγωγές προς την Ευρώπη και τις ΗΠΑ σχεδόν τετραπλασιάστηκαν την ίδια περίοδο, φτάνοντας τα 5,6 δισ. δολάρια.
Η ανάπτυξη αυτή αντικατοπτρίζει την ωρίμανση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, η οποία περιλαμβάνει την κατασκευάστρια drones Baykar, την Turkish Aerospace Industries και μικρότερες εταιρείες όπως οι Arca Defense και Kale.
Αναλυτές αναφέρουν ότι η σταθερή κρατική στήριξη, οι ευέλικτες αλυσίδες εφοδιασμού και η προθυμία προσαρμογής των συστημάτων στις ανάγκες των αγοραστών επέτρεψαν στις εταιρείες αυτές να κινηθούν γρήγορα σε αγορές όπου οι δυτικοί προμηθευτές αντιμετωπίζουν περιορισμούς παραγωγικής ικανότητας ή χρονοβόρες διαδικασίες προμηθειών.
Απειλές πολέμου και ευκαιρίες
Η Τουρκία στοχεύει να διπλασιάσει τις αμυντικές εξαγωγές μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, σύμφωνα με την αμυντική της υπηρεσία, κάτι που θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικά έσοδα καθώς η χώρα επιδιώκει να μειώσει το χρέος και να χρηματοδοτήσει περαιτέρω ανάπτυξη.
Βρισκόμενη ανάμεσα σε δύο μεγάλες συγκρούσεις — την Ουκρανία στα βόρεια και το Ιράν στα νοτιοανατολικά — η ίδια η ασφάλεια της Τουρκίας διακυβεύεται επίσης, δεδομένων των κενών που διαθέτει στην αεράμυνα και στους κινητήρες αεροσκαφών και αρμάτων μάχης, τα οποία θα μπορούσαν να καλυφθούν μέσω εμπορικών και τεχνολογικών συμφωνιών.
Ο Can Kasapoglu, ανώτερος ερευνητής στο Hudson Institute, δήλωσε ότι η τουρκική αμυντική βιομηχανία έχει πραγματοποιήσει ένα “μεγάλο άλμα” μέσω της εξαγωγής προηγμένων συστημάτων, ιδιαίτερα εναέριων drones.
Όπως είπε, ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέδειξε ότι ο σύγχρονος πόλεμος δεν εξαρτάται μόνο από προηγμένες πλατφόρμες, αλλά και από τη βιομηχανική ισχύ και τη βιωσιμότητα — τομείς στους οποίους η Τουρκία έχει αποκτήσει αξιοπιστία.
Επίδειξη ισχύος στη σύνοδο του NATO
Η Τουρκία προμηθεύει περίπου το 65% των οπλισμένων drones που χρησιμοποιούνται παγκοσμίως και αποτελεί σημαντικό εξαγωγέα πυρομαχικών. Παράλληλα, παράγει ή σχεδιάζει να παράγει φρεγάτες, αεροπλανοφόρο, συστήματα αεράμυνας και τεθωρακισμένα οχήματα. Η Ινδονηία ανακοίνωσε πέρυσι ότι θα αγοράσει 48 τουρκικά μαχητικά αεροσκάφη που βρίσκονται ακόμη υπό ανάπτυξη.
Ωστόσο, οι φιλοδοξίες της Τουρκίας συνοδεύονται και από πολιτικούς και επικοινωνιακούς κινδύνους. Τον περασμένο μήνα παρουσίασε πρωτότυπο εγχώριου διηπειρωτικού βαλλιστικού πυραύλου σε αμυντική έκθεση στην Κωνσταντινούπολη, προκαλώντας επικρίσεις από ορισμένους ειδικούς σχετικά με τη σκοπιμότητα και το μήνυμα που εξέπεμπε, αφού σε διαφημιστικό βίντεο παρουσιαζόταν υποθετική εκτόξευση που φαινόταν να στοχεύει τις ΗΠΑ.
Τούρκοι αξιωματούχοι δηλώνουν ότι ο αμυντικός τομέας θα αποτελέσει βασικό θέμα στη σύνοδο του NATO στην Ανκάρα στις 7–8 Ιουλίου. Ο γενικός γραμματέας της συμμαχίας, Μαρκ Ρούτε έχει δηλώσει ότι το προγραμματισμένο φόρουμ αμυντικής βιομηχανίας θα είναι το πιο ολοκληρωμένο στην ιστορία του NATO.
Ευρωπαϊκά εμπόδια
Η πίεση των ΗΠΑ προς τους συμμάχους του NATO να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του αμυντικού βάρους τους — συμπεριλαμβανομένων σχεδίων για απόσυρση χιλιάδων στρατιωτών από τη Γερμανία— δημιουργεί τόσο ευκαιρίες όσο και αβεβαιότητα για την Τουρκία, η οποία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό της συμμαχίας.
Ο υπουργός Άμυνας Yasar Guler κάλεσε τον Απρίλιο τους Ευρωπαίους συμμάχους να εγκαταλείψουν ρυθμίσεις ασφαλείας που αποκλείουν μη μέλη της ΕΕ, αλλά μέλη του NATO, όπως η Τουρκία, υποστηρίζοντας ότι τέτοιες πολιτικές θα μπορούσαν “να βλάψουν περισσότερο την ευρωπαϊκή ασφάλεια και ανθεκτικότητα από ό,τι η μείωση των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη”.
Η Τουρκία παραμένει σε μεγάλο βαθμό εκτός του ευρωπαϊκού προγράμματος ασφαλείας SAFE, ενώ ορισμένες κυβερνήσεις κρατούν αποστάσεις από την Ανκάρα λόγω περιφερειακών πολιτικών διαφορών και ανησυχιών για δημοκρατική οπισθοδρόμηση, συμπεριλαμβανομένης της εκτεταμένης νομικής καταστολής κατά του κύριου κόμματος της αντιπολίτευσης.
Παρόλα αυτά, τουρκικές εταιρείες έχουν εξασφαλίσει αμυντικές συμφωνίες προμήθειας με την Πολωνία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και τη Ρουμανία, ενώ η Baykar εξαγόρασε την Piaggio Aerospace της Ιταλίας και συνεργάστηκε με τη Leonardo στην παραγωγή.
Παγκόσμια έκρηξη αμυντικών δαπανών
Οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 24% φτάνοντας σχεδόν τα 2,9 τρισ. δολάρια την πενταετία έως το 2025, συμπεριλαμβανομένης αύξησης 75% στην Ευρώπη, σύμφωνα με το Stockholm International Peace Research Institute.
Την ίδια περίοδο, η αμυντική υπηρεσία της Τουρκίας διπλασίασε τον αριθμό των χρηματοδοτούμενων έργων έρευνας και ανάπτυξης σε περισσότερα από 1.400.
Ο αναλυτής άμυνας Arda Mevlutoglu δήλωσε ότι υπάρχουν οι προϋποθέσεις για βαθύτερη συνεργασία με την Ευρώπη, εφόσον αντιμετωπιστούν τα πολιτικά εμπόδια.
“Η Ευρώπη χρειάζεται λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν γρήγορα… αλλά απαιτείται πολιτική βούληση υψηλού επιπέδου ώστε αυτή η συνεργασία να προχωρήσει ομαλά”, ανέφερε. “Η Τουρκία βρίσκεται σε διαδικασία επαναπροσδιορισμού και αναπροσαρμογής προς την Ευρώπη και το NATO”.
