Μια διαμάχη με βαριά προϊστορία κλιμακώνεται: Ο Πολωνός πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι ανακάλεσε το ύψιστο παράσημο της Πολωνίας στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προκαλώντας οργή στο Κίεβο.
Η Πολωνία και η Ουκρανία θεωρούνταν εδώ και χρόνια οι στενότεροι σύμμαχοι. Η πολιτική και στρατιωτική υποστήριξη από τη Βαρσοβία προς το Κίεβο ήταν κρίσιμη για την άμυνα της Ουκρανίας μετά την έναρξη του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας τον Φεβρουάριο του 2022. Ωστόσο, μια ιστορική διαμάχη που διαρκεί εδώ και εβδομάδες βυθίζει τώρα τους δύο γείτονες σε μια ολοένα βαθύτερη κρίση. Το βράδυ της περασμένης Παρασκευής ο Πολωνός πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι ανακοίνωσε στο Χ ότι ανακαλεί το παράσημο του “Τάγματος του Λευκού Αετού”, το ανώτατο κρατικό παράσημο της Πολωνίας, προς τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Έτσι, ο Ναβρότσκι υλοποίησε μια απειλή που είχε εκδώσει αρκετές εβδομάδες νωρίτερα στο πλαίσιο της διαμάχης για την ονομασία μιας μονάδας του ουκρανικού στρατού ως “Ήρωες του UPA”. Αυτό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Κίεβο. “Νομίζαμε ότι το Τάγμα του Λευκού Αετού ήταν αφιερωμένο στο ουκρανικό έθνος και τον στρατό μας. Αυτό έλεγε τότε. Σήμερα έστειλα πίσω το παράσημο στον Πρόεδρο της Πολωνίας”, έγραψε ο Ζελένσκι στα κανάλια κοινωνικής δικτύωσης το Σάββατο και δημοσίευσε φωτογραφίες χωρίς σχόλια που τον έδειχναν να στέλνει ένα πακέτο πίσω στον Ναβρότσκι μέσω της ιδιωτικής ουκρανικής υπηρεσίας ταχυδρομικών δεμάτων Nova Poschta. Αργότερα, σε συνέντευξή του στο ουκρανικό τηλεοπτικό κανάλι 1+1, ο Ζελένσκι κατηγόρησε τον Πολωνό ομόλογό του ότι ενεργούσε για προεκλογικούς λόγους. “Ο Πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι αγωνίζεται για λογαριασμό του κόμματός του εναντίον του Πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ. Αυτό είναι το ίδιο πράγμα που έκανε και ο Όρμπαν στην Ουγγαρία. Αυτός είναι ο λάθος δρόμος. Νομίζω ότι θα τελειώσει άσχημα”.
Μάλιστα, την Τρίτη ο Ζελένσκι ανακοίνωσε ότι ακυρώνει τη συμμετοχή του στη Διάσκεψη για την Ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, που ήταν απά καιρό προγραμματισμένη στο Γκντανσκ της Πολωνίας.
Η Ουκρανία αντιδρά (σχεδόν) ενωμένη
Το Σαββατοκύριακο, η ουκρανική πολιτική αντέδρασε σχεδόν ομόφωνα: Τρεις από τους τέσσερις εν ζωή πρώην Ουκρανούς προέδρους επέστρεψαν τα πολωνικά τους παράσημα – Λεονίντ Κούτσμα, Βίκτορ Γιουσένκο και Πέτρο Ποροσένκο. Ο τέταρτος, ο φιλορώσος Βίκτορ Γιανουκόβιτς, έχει καταφύγει στη Ρωσία από το 2014. Ο επικεφαλής της ουκρανικής προεδρίας, Κύριλο Μπουντάνοφ, και ο υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα επέστρεψαν επίσης τα πολωνικά τους παράσημα. “Ο Ναβρότσκι έχει γίνει ο καταστροφέας των θετικών επιτευγμάτων που έχουμε πετύχει πρόσφατα. Δεν λαμβάνει χειροκροτήματα από τη Μόσχα για το τίποτα”, δήλωσε ο επικεφαλής της ουκρανικής διπλωματίας. “Κανένας πρόεδρος άλλου κράτους δεν θα υπαγορεύσει την ιστορία μας”, πρόσθεσε ο Σιμπίχα. Ανακοίνωσε μια “πρέπουσα απάντηση”, χωρίς να δώσει λεπτομέρειες.
Ποιος ήταν ο UPA
Αυτή είναι η πιο σοβαρή σύγκρουση μεταξύ Βαρσοβίας και Κιέβου από την έναρξη του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας. Το έναυσμα ήταν η απόφαση του Ζελένσκι στα τέλη Μαΐου να επιτρέψει σε μια ειδική μονάδα των Ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, κατόπιν αιτήματός τους, να φέρει τον τιμητικό τίτλο “Ήρωες του UPA”, τιμώντας τη μνήμη των μαχητών του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού (UPA), οι οποίοι άσκησαν ένοπλη αντίσταση κατά του σοβιετικού καθεστώτος στην Ουκρανία μέχρι και τη δεκαετία του 1950. Αυτή η αντίσταση είναι κεντρικής σημασίας και αποτελεί βασικό στοιχείο της σύγχρονης ουκρανικής δημόσιας μνήμης.
Στην Πολωνία, ο UPA αντιμετωπίζεται διαφορετικά. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, στον αγώνα για μια ανεξάρτητη Ουκρανία που ξεκίνησε το 1943, διέπραξε πολυάριθμες σφαγές του πολωνόφωνου πληθυσμού στη Βολυνία, στη δυτική Ουκρανία. Μονάδες του UPA δολοφόνησαν συνολικά περίπου 100.000 πολίτες. Σε επακόλουθα αντίποινα από Πολωνούς παρτιζάνους, σκοτώθηκαν έως και 20.000 Ουκρανοί. Το πολωνικό κοινοβούλιο καταδίκασε τα εγκλήματα του UPA ως γενοκτονία το 2016.
Δύσκολη η αντικειμενική αποτίμηση
Το συγκεκριμένος ζήτημα αποτελεί πηγή πολιτικής και διπλωματικής σύγκρουσης μεταξύ Πολωνίας και Ουκρανίας εδώ και δεκαετίες, μια σύγκρουση που διακόπηκε μόνο προσωρινά μετά το ξέσπασμα του πολέμου τον Φεβρουάριο του 2022. Πέρυσι ο Ζελένσκι συμφώνησε με το αίτημα της Πολωνίας να επιτραπούν οι εκταφές μαζικών τάφων στη Βολυνία που περιείχαν πολωνικά θύματα. Το Υπουργείο Πολιτισμού της Ουκρανίας χορήγησε άδεια για τις πρώτες εκταφές στις αρχές Ιουνίου του 2026. Ο Πολωνός πρόεδρος έβαλε τώρα φωτιά σε αυτή την προσεκτική διαδικασία συμφιλίωσης με την Ιστορία. “Υπάρχουν όρια που δεν πρέπει να ξεπεραστούν στις πολωνο-ουκρανικές σχέσεις”, τόνισε ο Ναβρότσκι στο βίντεό του στο X την Παρασκευή. Απείλησε μάλιστα το Κίεβο ότι θα εμποδίσει την ένταξή του στην ΕΕ.
Ο προκάτοχός του, Αντρέι Ντούντα, είχε απονείμει στον Ζελένσκι το Τάγμα του Λευκού Αετού το 2023. Ο Ντούντα είχε θέσει τη στρατιωτική συμμαχία με την Ουκρανία ως προτεραιότητα της πολωνικής εξωτερικής πολιτικής. Η στρατιωτική και πολιτική υποστήριξη από τη Βαρσοβία όχι μόνο ήταν κρίσιμη για την Ουκρανία από το 2022, αλλά η Πολωνία έχει επίσης δεχτεί εκατομμύρια Ουκρανούς πρόσφυγες πολέμου. Ωστόσο, το κλίμα επιδεινώνεται εδώ και αρκετό καιρό. Η Ουκρανία και οι Ουκρανοί πρόσφυγες μετατρέπονται ολοένα περισσότερο σε ένα αμφιλεγόμενο εσωτερικό πολιτικό ζήτημα. Οι δεξιοί Πολωνοί, ειδικότερα, επικρίνουν τα κοινωνικά επιδόματα που παρέχονται στους Ουκρανούς στην Πολωνία και αμφισβητούν τη στρατιωτική υποστήριξη της Βαρσοβίας προς το Κίεβο.
Ο Μπάρτος Βιελίνσκι, σχολιαστής της εφημερίδας Gazeta Wyborcza, εκτιμά ότι ο Ναβρότσκι, για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους, δεν θέλει να επιτρέψει την αποκλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ Βαρσοβίας και Κιέβου. Το παρασκήνιο: Ο δεξιός συντηρητικός πρόεδρος μάχεται την κεντροαριστερή κυβέρνηση, προκειμένου να επιτρέψει στη δεξιά συντηρητική και ακροδεξιά αντιπολίτευση να επιστρέψει στην εξουσία στις βουλευτικές εκλογές του 2027.
Το δίλημμα του Τουσκ
Η κίνηση του Ναβρότσκι θέτει τον φιλοευρωπαίο πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ μπροστά σε ένα δίλημμα. Πρέπει να συνυπογράψει την ανάκληση της εντολής. Εάν ο Τουσκ υπογράψει, βλάπτει τις σχέσεις με τον ανατολικό γείτονά του, από τη στρατιωτική επιτυχία του οποίου εναντίον της Ρωσίας εξαρτάται και η ασφάλεια της Πολωνίας. Εάν, από την άλλη πλευρά, αρνηθεί να υπογράψει, η δεξιά πτέρυγα της Πολωνίας θα τον στιγματίσει ως προδότη που αγνοεί τα συναισθήματα του πολωνικού λαού.
Από το ξέσπασμα της σύγκρουσης, ο Τουσκ προσπαθεί επομένως να περιορίσει τη ζημιά. Και αυτός θεωρεί τον τιμητικό τίτλο της UPA σκάνδαλο που προσβάλλει τις πολωνικές ευαισθησίες, αλλά επικρίνει τη σκληρή αντίδραση του Ναβρότσκι. “Η κλιμάκωση της σύγκρουσης από πολιτικούς στην Ουκρανία και την Πολωνία είναι ένα στρατηγικό λάθος από το οποίο και οι δύο πλευρές χάνουν οικονομικά, γεωπολιτικά και από άποψη κύρους”, προειδοποίησε ο Τουσκ την Κυριακή στο X. “Μόνο ο Πούτιν” είναι ευχαριστημένος με την πολωνο-ουκρανική σύγκρουση, πρόσθεσε. Εξέχοντες Πολωνοί διανοούμενοι και ακτιβιστές της κοινωνίας των πολιτών απένειμαν στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι το “Πολιτικό Τάγμα του Μέλλοντος”, που δημιουργήθηκε ειδικά για αυτή την περίσταση, το Σαββατοκύριακο. “Ο Πολωνός πρόεδρος τροφοδοτεί τη ρωσική προπαγάνδα”, έγραψαν σε έκκλησή τους “Ως πολίτες της Δημοκρατίας της Πολωνίας, του απονέμουμε το δικό μας μετάλλιο. Με αυτόν τον τρόπο, δείχνουμε ότι πολλοί Πολωνοί δεν θα στραφούν εναντίον των Ουκρανών”.
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός 
Πηγή: Deutsche Welle
