Νέα δεδομένα για τη χωροθέτηση της βιομηχανίας και της εφοδιαστικής φέρνει το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο που δημοσιεύθηκε χθες, επιχειρώντας να περιορίσει τη διάσπαρτη ανάπτυξη και να στρέψει περισσότερες δραστηριότητες προς οργανωμένους υποδοχείς, χωρίς όμως να αποκλείει συνολικά την εγκατάσταση εκτός σχεδίου.
«Φρένο» στην εκτός σχεδίου βιομηχανία της Αττικής
Ειδικότερα, για την περιοχή της Αττικής, η εγκατάσταση νέων μονάδων σε εκτός σχεδίου περιοχές κρίνεται ως μη αποδεκτή, ενώ τίθεται ως κατεύθυνση η αποτροπή της διάσπαρτης ανάπτυξης της βιομηχανίας και των μονάδων της εφοδιαστικής αλυσίδας, καθώς και η παρόδια ανάπτυξη στο εθνικό οδικό δίκτυο.
Σήμερα, η εικόνα των οργανωμένων υποδοχέων δείχνει ότι το διαθέσιμο “απόθεμα” είναι περιορισμένο. Στην Περιφέρεια Αττικής εντοπίζονται μόλις εφτά οργανωμένοι υποδοχείς εκ των οποίων τρεις στην Δυτική Αττική (Άνω Λιόσια, Βαμβακιά, Ασπρόπυργος), ένας στην περιοχή του Σχιστού και τρεις στην Ανατολική Αττική (Κερατέα, Γυαλός- Αγ. Δημήτριος- Πύργος & Πέτρα Γιαλός-Βούλια-Προκαλήσι Σπάτων).
Η εικόνα, ωστόσο, αντιστρέφεται στις άτυπες βιομηχανικές συγκεντρώσεις, που καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της Περιφέρειας. Οι 26 έχουν συνολική έκταση 61.158 στρεμμάτων, εκ των οποίων τα 26.868 στρέμματα αποτελούν το συνεκτικό τους τμήμα, ενώ άλλες τέσσερις άτυπες συγκεντρώσεις logistics φτάνουν τα 19.142 στρέμματα, εκ των οποίων τα 6.158 στρέμματα αποτελούν το συνεκτικό τους τμήμα.
Με βάση τα συγκεκριμένα στοιχεία προκύπτει, από τις εκτιμήσεις της ομάδας μελέτης, ανάγκη για περίπου 21.000 στρέμματα μικτής επιφάνειας στο σύνολο της Περιφέρειας Αττικής. Σήμερα λειτουργούν παραγωγικές μονάδες μεταποίησης σε 61,2 χιλιάδες στρέμματα, από τα οποία τα 27 χιλιάδες στρέμματα αποτελούν συνεκτικό τμήμα.
Αυστηρότερο πλαίσιο και στη Θεσσαλονίκη
Παρόμοια είναι η λογική που ακολουθείται και για την άλλη μητροπολιτική περιοχή της χώρας, τη Θεσσαλονίκη. Εκεί το νέο πλαίσιο αναφέρει ρητώς ότι “η χωροθέτηση νέων μονάδων στις εκτός σχεδίου με θεσμοθετημένη βιομηχανική χρήση ή χρήση εφοδιαστικής/εμπορίου περιοχές, απαγορεύεται”. Και στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης, πάντως, το ζήτημα της άτυπης ανάπτυξης είναι έντονο, καθώς και εκεί έχουν προσδιοριστεί αρκετές περιοχές ως άτυπες βιομηχανικές συγκεντρώσεις, καταλαμβάνοντας έκταση περίπου 55.000 στρεμμάτων.
Μια διαφοροποίηση σε σχέση με το αρχικό draft που είχε τεθεί σε διαβούλευση αφορά τη χωροθέτηση Επιχειρηματικών Πάρκων Μεμονωμένης Μεγάλης Μονάδας (Ε.Π.Μ.Μ.Μ.) στις δύο μητροπολιτικές περιοχές. Η συγκεκριμένη δυνατότητα δεν υπόκειται πλέον σε οριζόντια κατεύθυνση αποφυγής, όπως προέβλεπε το αρχικό κείμενο, αλλά θα αξιολογείται κατά περίπτωση.
Σε γενικότερο επίπεδο, πάντως, τόσο στην Περιφέρεια Αττικής όσο και στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης απαγορεύεται η ίδρυση νέων μονάδων εκτός Επιχειρηματικών Πάρκων ή ζωνών με θεσμοθετημένες βιομηχανικές χρήσεις, με την επιφύλαξη των ειδικών περιπτώσεων και προϋποθέσεων που προβλέπει το Πλαίσιο. Η κατεύθυνση είναι σαφής. Προωθούνται η εγκατάσταση δραστηριοτήτων σε οργανωμένους υποδοχείς, ο εκσυγχρονισμός των υφιστάμενων υποδοχέων, η εξυγίανση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων και οι μονάδες υψηλής τεχνολογίας.
Από τα Επιχειρηματικά στα Οικολογικά Πάρκα
Πέρα από την προσπάθεια συγκέντρωσης της παραγωγικής δραστηριότητας, το νέο πλαίσιο εισάγει και τον όρο των Οικολογικών Πάρκων. Πρόκειται για Επιχειρηματικά Πάρκα που οργανώνονται και λειτουργούν με τέτοιο τρόπο, ώστε να υποδέχονται δραστηριότητες με τις οποίες επιτυγχάνονται περιβαλλοντικοί στόχοι, μετρήσιμοι με βασικούς δείκτες αποδοτικότητας ως προς τη χρήση ενέργειας, ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, πρώτων υλών, υδάτων και γης, αλλά και ως προς τις επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την κυκλική οικονομία
Στην κατεύθυνση αυτή, για την Ομάδα Β, που περιλαμβάνει ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες περιοχές -τις Περιφερειακές Ενότητες Βοιωτίας, Εύβοιας, Μαγνησίας, Λάρισας, Αχαΐας, Ηρακλείου, Ιωαννίνων, Φθιώτιδας, Ροδόπης, Μεσσηνίας, Έβρου, Αρκαδίας, Κιλκίς, Ημαθίας και Καβάλας- προβλέπεται η ανάπτυξη νέων Επιχειρηματικών Πάρκων ανάλογα με τις ανάγκες νέων χωροθετήσεων. Παράλληλα, προωθείται ο μετασχηματισμός και ο χαρακτηρισμός των πάρκων αυτών ως Οικολογικών Πάρκων, σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις του θεσμικού πλαισίου.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι προβλέψεις για την Ομάδα Γ, που περιλαμβάνει τις Περιοχές Ενίσχυσης, δηλαδή τις Περιφερειακές Ενότητες Χανίων, Κοζάνης, Δράμας, Πιερίας, Κορινθίας, Ρεθύμνου, Σερρών, Πρέβεζας, Αιτωλοακαρνανίας, Άρτας, Τρικάλων, Καρδίτσας, Αργολίδας, Θεσπρωτίας και Ξάνθης. Εδώ εισάγεται ρητά η διερεύνηση σκοπιμότητας υλοποίησης Υποδοχέων Βιομηχανίας ή/και Εφοδιαστικής Ενδιάμεσου Βαθμού Οργάνωσης (ΥΒΕΒΟ) σε περιοχές που διατηρούν το καθεστώς εκτός σχεδίου αλλά με ειδικό χαρακτήρα.
Αντίστοιχα, ο μετασχηματισμός και ο χαρακτηρισμός των Επιχειρηματικών Πάρκων ως Οικολογικών Πάρκων προωθείται και στην Ομάδα Δ, δηλαδή τις Περιοχές Ειδικής Ενίσχυσης. Σε αυτή περιλαμβάνονται όλες οι νησιωτικές Περιφερειακές Ενότητες πλην Ηρακλείου, Χανίων και Ρεθύμνου Κρήτης, καθώς και οι εξής εννέα Περιφερειακές Ενότητες της ηπειρωτικής χώρας: Γρεβενών, Πέλλας, Φλώρινας, Ηλείας, Χαλκιδικής, Καστοριάς, Λακωνίας, Ευρυτανίας και Φωκίδας.
Λιγότεροι ποσοτικοί στόχοι
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, πάντως, το γεγονός ότι από το νέο ΕΧΠ της Βιομηχανίας που θεσμοθετήθηκε έχουν αφαιρεθεί, συγκριτικά με εκείνο της διαβούλευσης, οι πιο συγκεκριμένες ποσοτικές δεσμεύσεις για οργανωμένη βιομηχανική ανάπτυξη. Ανάμεσα σε αυτές ήταν η αναλυτική πρόβλεψη για υποδομές μεταφορών, αλλά και το παλιό λεπτομερές πλαίσιο για την εκτός σχεδίου χωροθέτηση.
Ειδικότερα, αφαιρέθηκε ο στόχος για τη δημιουργία νέων οργανωμένων υποδοχέων μεταποιητικών δραστηριοτήτων (Ο.Υ.Μ.Ε.Δ. ) συνολικής έκτασης 57.000 στρεμμάτων έως το 2032, καθώς και ο στόχος για εγκατάσταση εκτός οργανωμένων υποδοχέων μόλις του ενός τρίτου των νέων μονάδων.
29.000 στρέμματα για τη νέα εφοδιαστική
Στο μέτωπο της εφοδιαστικής αλυσίδας, το νέο χωροταξικό πλαίσιο προβλέπει σημαντική ενίσχυση των οργανωμένων υποδομών, με παράλληλο περιορισμό της άναρχης ανάπτυξης εκτός οργανωμένων υποδοχέων. Οι ανάγκες, πάντως, παραμένουν μεγάλες. Εκτιμάται ότι έως το 2032 θα απαιτηθούν περίπου 29.000 στρέμματα νέων χώρων εφοδιαστικής. Από αυτά, το 83%, δηλαδή περίπου 24.000 στρέμματα, αναμένεται να αναπτυχθεί εντός νέων Επιχειρηματικών Πάρκων. Τα υπόλοιπα περίπου 5.000 στρέμματα εκτιμάται ότι θα είναι αναγκαία εκτός αυτών, κυρίως κοντά στις περιοχές παραγωγής γεωργικών και ορυκτών πρώτων υλών. Ιδιαίτερη προτεραιότητα δίνεται, παράλληλα, στη δημιουργία οργανωμένων χώρων για υγρά φορτία, κυρίως καύσιμα.
Αττική και Θεσσαλονίκη κρατούν τα «κλειδιά»
Σε γεωγραφικό επίπεδο, η δραστηριότητα συγκεντρώνεται κυρίως στην Αττική και την Κεντρική Μακεδονία, ενώ σημαντικό ρόλο στις θαλάσσιες μεταφορές έχουν η Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο. Η Στερεά Ελλάδα, η Θεσσαλία και το Νότιο Αιγαίο διατηρούν σημαντική θέση στις μεταφορές χύδην στερεών φορτίων, λόγω της παραγωγής και διακίνησης ορυκτών και συναφών προϊόντων.
Πέντε ομάδες για την εφοδιαστική
Για να αποτυπωθούν οι διαφορετικές ανάγκες, οι Περιφερειακές Ενότητες κατατάσσονται σε πέντε ομάδες, ανάλογα με το μέγεθος και τον ρόλο της εφοδιαστικής δραστηριότητας. Στην Ομάδα Α, που περιλαμβάνει την Αττική και τη Θεσσαλονίκη, στόχος είναι η ανάδειξή τους σε διεθνείς πύλες φορτίων προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, με εξυγίανση των άτυπων συγκεντρώσεων και ανάπτυξη οργανωμένων Επιχειρηματικών Πάρκων. Στην Ομάδα Β εντάσσονται επτά μεγάλες εφοδιαστικές περιοχές, μεταξύ των οποίων το Ηράκλειο, η Αχαΐα, η Βοιωτία και η Μαγνησία, όπου προβλέπεται περαιτέρω ανάπτυξη και ενίσχυση του διεθνούς ρόλου.
Εδώ υπάρχει και μία ακόμη σημαντική διαφοροποίηση από το αρχικό κείμενο της διαβούλευσης. Αφαιρείται η πρόβλεψη για μείωση του ελάχιστου μεγέθους των Επιχειρηματικών Πάρκων στα 15 στρέμματα για την εφοδιαστική αγροτικής παραγωγής και αγροεφοδίων. Στη θέση της προβλέπεται πλέον η διερεύνηση σκοπιμότητας οργάνωσης της συγκεκριμένης δραστηριότητας μέσω Υποδοχέα βιομηχανίας ή/και εφοδιαστικής ενδιάμεσου βαθμού οργάνωσης (ΥΒΕΒΟ). Το ίδιο προβλέπεται και για την Ομάδα Γ, η οποία περιλαμβάνει 19 Περιφερειακές Ενότητες με ενδιάμεση εφοδιαστική δραστηριότητα. Οσο για τις Ομάδες Δ και Ε αφορούν περιοχές με μικρή ή πολύ μικρή, κυρίως τοπική δραστηριότητα.
Σε όλες τις κατηγορίες, η κατεύθυνση παραμένει κοινή. Προωθούνται η εξυγίανση των άτυπων συγκεντρώσεων, ο εκσυγχρονισμός υφιστάμενων μονάδων και η δημιουργία νέων οργανωμένων υποδομών, με παράλληλη εφαρμογή περιορισμών στην εκτός σχεδίου δόμηση και ισχυρών μέτρων περιβαλλοντικής προστασίας.
Δεν κλείνει εντελώς η πόρτα της εκτός σχεδίου
Παρά τους περιορισμούς, το νέο πλαίσιο δεν καταργεί συνολικά τη δυνατότητα εκτός σχεδίου εγκατάστασης. Αντίθετα, γίνεται πιο σαφές ως προς το πού και με ποιους όρους μπορεί να εγκατασταθεί βιομηχανία και εφοδιαστική. Γενικότερα, για την εγκατάσταση νέων μονάδων εκτός σχεδίου εξακολουθεί να επιτρέπεται έως την ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού, αλλά με αυστηρότερους όρους.
Μικρότερη κάλυψη για βιομηχανία και logistics
Η αρτιότητα παραμένει στα 10 στρέμματα, όμως η κάλυψη περιορίζεται στο 20% για τις βιομηχανικές μονάδες, από 30%, και στο 30% για τις μονάδες εφοδιαστικής, από 40%. Εξαίρεση αποτελεί το ποσοστό κάλυψης αποθηκών κατακόρυφου τύπου (SILO) συναρμολογούμενων (βιδωτών), βιομηχανικών, επίσης συναρμολογούμενων, και δεξαμενών υγρών καυσίμων, όπου το μέγιστο ποσοστό κάλυψης μπορεί να φτάνει το 40%, όπως και πριν.
Έρχονται αυστηρότεροι όροι αρτιότητας
Δεν περιορίζεται, όμως, μόνο στους σημερινούς όρους η παρέμβαση του νέου πλαισίου. Αξιοσημείωτη είναι και η κατεύθυνση που δίνει στον υποκείμενο σχεδιασμό και ειδικότερα στους μελετητές των Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων, οι οποίοι θα έχουν τη δυνατότητα να καθορίσουν αυξημένο ελάχιστο όριο αρτιότητας σε σχέση με αυτό που προβλέπει η ισχύουσα νομοθεσία.
Καταργείται η δέσμευση 25% της ιδιοκτησίας
Μία ακόμη αλλαγή που ξεχωρίζει αφορά την εγκατάσταση βιομηχανικών μονάδων ή επιχειρήσεων εφοδιαστικής σε εκτός σχεδίου περιοχές, για τις οποίες έχουν καθοριστεί ζώνες εγκατάστασης παραγωγικών δραστηριοτήτων. Από το νέο κείμενο αφαιρέθηκε η αναφορά ότι, έως την έγκριση του Τοπικού ή Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου, έπρεπε να διατηρείται έως 25% της έκτασης της ιδιοκτησίας για τη διευκόλυνση της μελλοντικής πολεοδομικής οργάνωσης της περιοχής.
Ειδική «βαλβίδα» για ορεινά και νησιά
Στο νέο πλαίσιο προστέθηκε, ωστόσο, μία διαφορετική δυνατότητα. Κατ’ εξαίρεση, τα πολεοδομικά μεγέθη που ισχύουν σήμερα για την εκτός σχεδίου δόμηση, όπως η αρτιότητα και η κάλυψη, μπορούν να διατηρηθούν ως έχουν από τον υποκείμενο σχεδιασμό στον ορεινό χώρο, στα μεγάλα νησιά και στα υπόλοιπα κατοικημένα νησιά, υπό την προϋπόθεση της κατάργησης των παρεκκλίσεων αναφορικά με το ποσοστό κάλυψης.
