Η ελληνική πράσινη μετάβαση κινδυνεύει να μετατραπεί σε επενδυτική παγίδα. Πίσω από τους εντυπωσιακούς αριθμούς και τα μεγάλα εγκαίνια φωτοβολταϊκών πάρκων, κρύβεται ένα σύστημα που ασφυκτιά. Ο Γενικός Διευθυντής Εταιρικής και Επενδυτικής Τραπεζικής της Εθνικής Τράπεζας, Βασίλης Καραμούζης, ανέβηκε στο βήμα του 10ου Ενεργειακού Φόρουμ Νοτιοανατολικής Ευρώπης στη Θεσσαλονίκη και μίλησε έξω από τα δόντια. Η εποχή του εύκολου και εγγυημένου κέρδους για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) τελείωσε οριστικά. Το τραπεζικό σύστημα βλέπει πλέον καθαρά τους διαρθρωτικούς κινδύνους και ετοιμάζεται να σφίξει τα κριτήρια δανειοδότησης.
Η εικόνα της αγοράς μοιάζει διχασμένη. Η Ελλάδα καλύπτει ήδη πάνω από το 50% της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας μέσω ΑΠΕ, με την εγκατεστημένη ισχύ να ξεπερνά τα 18 GW. Ο αναθεωρημένος Εθνικός Σχεδιασμός για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) βάζει τον πήχη στα 28 GW έως το 2030. Ωστόσο, η πραγματικότητα στο πεδίο δεν ακολουθεί τον κυβερνητικό σχεδιασμό.
Το αδιέξοδο των περικοπών
Το ρεύμα παράγεται, αλλά δεν έχει πού να πάει. Οι περικοπές παραγωγής (curtailments) αυξάνονται με ρυθμούς που προκαλούν ίλιγγο. Από μόλις 228 GWh το 2023, εκτοξεύθηκαν στις 1.867 GWh το 2025 (6,6% της συνολικής παραγωγής). Η πρόβλεψη του κ. Καραμούζη για το 2026 είναι ωμή: οι περικοπές θα σπάσουν το φράγμα του 10%.
Αυτό το νούμερο δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική δυσλειτουργία του διαχειριστή. Αποτελεί βόμβα στα θεμέλια των business plans. Όταν ένα πάρκο δεν μπορεί να ρίξει το ρεύμα του στο δίκτυο, δεν πληρώνεται. Όταν δεν πληρώνεται, αδυνατεί να εξυπηρετήσει τα τραπεζικά του δάνεια. Οι περικοπές μετατράπηκαν σε άμεσο πιστωτικό κίνδυνο.
Η μαύρη τρύπα της αποθήκευσης
Η λύση είναι γνωστή, αλλά η υλοποίησή της σέρνεται. Χωρίς συστήματα αποθήκευσης και μπαταρίες, το πλεόνασμα ενέργειας τις μεσημεριανές ώρες θα συνεχίσει να χάνεται. Η Πολιτεία έχει διεξάγει δημοπρασίες για 900 MW μπαταριών την περίοδο 2023-2025. Παρ’ όλα αυτά, η πραγματική εγκατεστημένη ισχύς αναμένεται να μετά βίας να αγγίξει τα 700 MW μέχρι το τέλος του 2026. Ο στόχος των 4,3 GW για το 2030 φαντάζει αυτή τη στιγμή άπιαστος, αφήνοντας το σύστημα εντελώς ευάλωτο στην απουσία ευελιξίας.
Παράλληλα, τα καλώδια δεν αντέχουν άλλο βάρος. Εκκρεμούν αιτήματα σύνδεσης άνω των 30 GW. Ο ρυθμός επέκτασης των υποδομών δεν συμβαδίζει με τη φρενίτιδα των αδειοδοτήσεων. Ο ΑΔΜΗΕ ανακοίνωσε επενδύσεις 7,8 δισ. ευρώ και ο ΔΕΔΔΗΕ 3 δισ. ευρώ, όμως η απόσταση μεταξύ σχεδιασμού και κατασκευής είναι τεράστια.
Η κατάρρευση των τιμών και τα PPA
Η αγορά αλλάζει βίαια. Το πρώτο τρίμηνο του 2026, το Χρηματιστήριο Ενέργειας κατέγραψε 240 ώρες με μηδενικές ή αρνητικές τιμές, όταν το αντίστοιχο διάστημα του 2025 είχαμε μόλις 13 ώρες. Η πλεονάζουσα παραγωγή μηδενίζει τα έσοδα των παραγωγών. Μόλις το 35%-40% της σημερινής εγκατεστημένης ισχύος λειτουργεί κάτω από την ομπρέλα συμβάσεων σταθερής τιμής. Το υπόλοιπο 60% είναι απολύτως εκτεθειμένο στην ακραία μεταβλητότητα της ελεύθερης αγοράς, καθώς οι Διμερείς Συμβάσεις Πώλησης (PPA) παραμένουν στα σπάργανα.
Οι τράπεζες προσαρμόζονται
Τα ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα καλούνται να σηκώσουν ένα τεράστιο βάρος, χρηματοδοτώντας 7,5 έως 10 δισ. ευρώ από τις συνολικές επενδύσεις 20 δισ. που απαιτούνται μέχρι το 2030. Ο κ. Καραμούζης ξεκαθάρισε τη στάση των τραπεζών. Το ρίσκο αλλάζει. Τα έργα πρέπει να αποδείξουν ότι είναι βιώσιμα χωρίς το κρατικό δεκανίκι. Απαιτούνται νέα εργαλεία αντιστάθμισης κινδύνου, όπως το Energy Baseload Swap της Εθνικής Τράπεζας, το οποίο σταθεροποιεί τις ταμειακές ροές των παραγωγών.
Η Ελλάδα έχει τη στρατηγική ευκαιρία να μετατραπεί σε ενεργειακό κόμβο μέσω διεθνών διασυνδέσεων όπως ο Great Sea Interconnector, το GREGY και ο «Κάθετος Διάδρομος» LNG. Ωστόσο, για να προχωρήσουν αυτά τα σχέδια, η μετάβαση πρέπει να παραμείνει “bankable” – δηλαδή χρηματοδοτήσιμη. Εάν η Πολιτεία δεν λύσει άμεσα το μπλοκάρισμα των δικτύων και την έλλειψη αποθήκευσης, η κάνουλα του τραπεζικού δανεισμού για νέα έργα ΑΠΕ αναμένεται να κλείσει απότομα.
