Ένα Νόμπελ Οικονομίας για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις

«Για τις μικροοικονομικές βάσεις της μακροοικονομικής σταθεροποίησης». Η αιτιολόγηση του φετινού Νόμπελ Οικονομίας μοιάζει με κλειστό κώδικα.

Πίσω της, όμως, βρίσκεται ένα ερώτημα που αφορά τους πάντες: πώς μπορεί μια κυβέρνηση ή μια κεντρική τράπεζα να περιορίσει μια ύφεση ή να ανακόψει τον πληθωρισμό, όταν οι αποφάσεις εκατομμυρίων νοικοκυριών και επιχειρήσεων δεν εξελίσσονται σύμφωνα με τις προβλέψεις; Το βραβείο στους Αμερικανούς Χολ και Γούντφορντ τιμά ακριβώς τη μετατόπιση της οικονομικής σκέψης προς αυτό το ερώτημα.

Επί δεκαετίες, οι κυβερνήσεις στηρίζονταν σε μακροοικονομικά μοντέλα που περιέγραφαν σχέσεις ανάμεσα σε μεγέθη όπως η παραγωγή, η κατανάλωση και ο πληθωρισμός. Οι πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, όμως, έφεραν στο προσκήνιο ένα οδυνηρό παράδοξο: υψηλό πληθωρισμό και υψηλή ανεργία μαζί. Οι παλιές συνταγές δεν αρκούσαν για να εξηγήσουν τι συνέβαινε, ούτε για να δείξουν με βεβαιότητα πότε και πώς έπρεπε να παρέμβει η οικονομική πολιτική.

Ο Χολ έστρεψε το βλέμμα στις αποφάσεις των νοικοκυριών: η κατανάλωση δεν εξαρτάται μόνο από το σημερινό εισόδημα, αλλά και από το τι περιμένουν οι άνθρωποι για το μέλλον. Ο Γούντφορντ ανέδειξε πώς οι επιχειρήσεις καθορίζουν τις τιμές τους με βάση τις προσδοκίες για τα επιτόκια, το κόστος και τις κινήσεις των ανταγωνιστών τους. Έτσι, οι δύο οικονομολόγοι έβαλαν στο κέντρο των μοντέλων τις επιλογές που, αθροιστικά, κινούν ολόκληρη την οικονομία.

Η συνέπεια είναι κρίσιμη για την άσκηση πολιτικής: μια απόφαση της κεντρικής τράπεζας ή της κυβέρνησης δεν δρα σε κενό. Επηρεάζει το τι περιμένουν οι πολίτες και οι επιχειρήσεις και, άρα, το πώς θα ξοδέψουν, θα επενδύσουν ή θα ορίσουν τις τιμές τους. Γι’ αυτό μετρά όχι μόνο η παρέμβαση, αλλά και η αξιοπιστία της. Η σαφής επικοινωνία για την πορεία των επιτοκίων μπορεί να επηρεάσει τις σημερινές αποφάσεις πολύ πριν αλλάξει το κόστος δανεισμού.

Η λεγόμενη «καθοδήγηση για τη μελλοντική πορεία των επιτοκίων» έδωσε στην ιδέα πρακτική εφαρμογή: μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση, οι κεντρικές τράπεζες διαβεβαίωναν ότι τα επιτόκια θα παρέμεναν χαμηλά, επιδιώκοντας να ενθαρρύνουν τον δανεισμό και τις επενδύσεις.

Εδώ βρίσκεται η πρακτική αξία του βραβείου. Κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες καλούνται να αντιμετωπίσουν αλλεπάλληλα σοκ, από ενεργειακές κρίσεις έως απότομες μεταβολές στην κατανάλωση. Ο Χολ και ο Γούντφορντ δεν υπόσχονται ότι οι κρίσεις εξαφανίζονται. Προσφέρουν κάτι πιο ουσιαστικό: ένα πλαίσιο για να κατανοούν οι υπεύθυνοι πολιτικής πώς οι προσδοκίες και οι πραγματικές επιλογές των απλών ανθρώπων και των επιχειρήσεων μπορούν να ενισχύσουν ή να αποδυναμώσουν κάθε μέτρο.

Αυτή είναι η ιδέα πίσω από τη δύσκολη φράση της Ακαδημίας — και ο λόγος που το φετινό Νόμπελ αφορά πολύ περισσότερους από τους οικονομολόγους.