Οι εξαγωγές αγαθών έχουν καταγράψει σημαντική άνοδο την τρέχουσα δεκαετία ως αποτέλεσμα της ενισχυμένης ανταγωνιστικότητας, με πρωταγωνιστικό ρόλο των κλάδων της μεταποίησης. Η δυναμική αυτή αντανακλάται στην αύξηση του μεριδίου των εξαγόμενων αγαθών στο σύνολο των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών από το 39% το 2009 στο 48% το 2025. Η δασμολογική αβεβαιότητα του 2025 δεν φάνηκε να επηρέασε αρνητικά το εμπόριο με τις ΗΠΑ.
Το διεθνές περιβάλλον το 2026, ωστόσο, χαρακτηρίζεται από ισχυρή γεωπολιτική αβεβαιότητα και μία από τις μεγαλύτερες διαταραχές στην πλευρά της προσφοράς στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου . Η ομαλοποίηση της ναυσιπλοΐας από τα Στενά του Ορμούζ, παρά τις ανακοινώσεις περί εκεχειρίας δύο εβδομάδων, δεν φαίνεται ακόμη στον ορίζοντα, εξέλιξη που διαμορφώνει συνθήκες επιβράδυνσης του διεθνούς εμπορίου, αναφέρει στο νέο οικονομικό της δελτίο η Alpha Bank.
Ειδικότερα, οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις επηρεάζουν τη δυναμική του διεθνούς εμπορίου, δημιουργώντας κινδύνους και για τις ελληνικές εξαγωγές αγαθών μέσω τριών, κυρίως, καναλιών: του αυξημένου κόστους παραγωγής, των διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα και του κινδύνου μείωσης της ζήτησης από βασικούς εμπορικούς εταίρους. Σημειώνεται ότι οι εξαγωγές προς τις 13 χώρες της Μέσης Ανατολής που έχουν επηρεαστεί συγκριτικά περισσότερο (βλ. Σημείωση) αντιπροσώπευαν το 6,4% των ελληνικών εξαγωγών το 2025, ενώ οι εξαγωγές στις ευρωπαϊκές χώρες που πιέζονται ενεργειακά υπερέβησαν το 57%.
Από την άλλη πλευρά, την τελευταία διετία, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ-27) έχει προχωρήσει σε σύναψη στρατηγικών εμπορικών συμφωνιών και μνημονίων συνεργασίας με τρίτες χώρες και περιφερειακούς οργανισμούς (π.χ. Ινδία, Αυστραλία, Mercosur), οι οποίες μεσοπρόθεσμα δημιουργούν νέες προοπτικές για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς, διευκολύνοντας την πρόσβαση σε ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές και συμβάλλοντας στη διαφοροποίηση των εξαγωγικών προορισμών.
Ενδεικτικά αναφέρεται ότι σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι εξαγωγές αγαθών της ΕΕ-27 προς την Ινδία θα διπλασιαστούν έως το 2032 , ενώ το διμερές εμπόριο με την Αυστραλία αναμένεται να αυξηθεί έως και 33% την επόμενη δεκαετία . Οι ελληνικές επιχειρήσεις έχουν, συνεπώς, την προοπτική να ενισχύσουν το μερίδιό τους, υπό την προϋπόθεση της υιοθέτησης στοχευμένων πολιτικών εξωστρέφειας και στήριξης της ανταγωνιστικότητας.
Τα πρόσφατα μέτρα στήριξης που υιοθέτησε η κυβέρνηση για τη βιομηχανία , τον πρωτογενή τομέα και το πετρέλαιο κίνησης, συμβάλλουν στην ενίσχυση της εξαγωγικής δραστηριότητας μέσω της συγκράτησης του κόστους ενέργειας, της τόνωσης της παραγωγής και διευκόλυνσης της μεταφοράς και κατ’ επέκταση της διατήρησης της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών εξαγωγικών επιχειρήσεων. Η περαιτέρω ενίσχυση των ελληνικών εξαγωγών αφενός θα έχει ως αποτέλεσμα τη σταδιακή άμβλυνση μιας διαχρονικής διαρθρωτικής ανισορροπίας της ελληνικής οικονομίας, δηλαδή του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και αφετέρου θα συμβάλει στον μετασχηματισμό του παραγωγικού προτύπου προς μια περισσότερο εξωστρεφή κατεύθυνση, με μεγαλύτερη έμφαση στις επενδύσεις, τη βιομηχανική παραγωγή και τη δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας.
Οι βασικοί εμπορικοί εταίροι το 2025
Η εξαγωγική δραστηριότητα των ελληνικών επιχειρήσεων επέδειξε ιδιαίτερη ανθεκτικότητα το 2025, δηλαδή πριν την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή, με τις εξαγωγές αγαθών να διαμορφώνονται στα Ευρώ 48,7 δισ. σε τρέχουσες τιμές, έναντι Ευρώ 50 δισ. το 2024. Η μικρή υποχώρηση αποδίδεται στις εξαγωγές πετρελαιοειδών προϊόντων, καθώς εξαιρουμένης της συγκεκριμένης κατηγορίας οι εξαγωγές αγαθών ανήλθαν στα ιστορικά υψηλά επίπεδα των Ευρώ 37 δισ. έναντι Ευρώ 36,2 δισ. το 2024. Όσον αφορά στη γεωγραφική κατανομή των εξαγωγών αγαθών, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί σταθερά τον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο, καθώς πάνω από το 57% των ελληνικών εξαγωγών αγαθών κατευθύνονται προς αυτήν. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι οι τέσσερις κυριότερες χώρες προορισμού των ελληνικών εξαγωγών αγαθών το 2025 ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή η Ιταλία, η Γερμανία, η Κύπρος και η Βουλγαρία, ενώ μεταξύ των κυριότερων χωρών προορισμού βρίσκονται η Ρουμανία, η Ισπανία και η Γαλλία.
Από τις χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ διαμορφώθηκαν σε Ευρώ 2,4 δισ., παραμένοντας ουσιαστικά αμετάβλητες σε σύγκριση με το 2024 (Γράφημα 1). Τούτο είναι ιδιαίτερα σημαντικό δεδομένης της αβεβαιότητας που επικράτησε το περασμένο έτος λόγω της αλλαγής στη δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ. Το ισοζύγιο αγαθών με τις ΗΠΑ παρέμεινε πλεονασματικό το 2025 (Ευρώ 58 εκατ.), αν και μειωμένο σε σύγκριση με το 2024 (Ευρώ 251 εκατ.). Επιπρόσθετα, οι ελληνικές εξαγωγές αγαθών σε δεκατρείς χώρες της Μέσης Ανατολής ανήλθαν σε Ευρώ 3,1 δισ. το 2025, αντιπροσωπεύοντας το 6,4% των συνολικών εξαγωγών, το οποίο είναι το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ-27 μετά από το αντίστοιχο της Κύπρου. Ο Λίβανος αποτέλεσε τον κυριότερο προορισμό με εξαγωγές περίπου Ευρώ 1,2 δισ., οι οποίες αφορούσαν σχεδόν εξ ολοκλήρου εξαγωγές ορυκτών καυσίμων, ενώ ακολούθησε το Ισραήλ (Ευρώ 1 δισ.)
Εξαγωγική Δυναμικότητα Κλάδων και Προϊόντων το 2025
Σε ό,τι αφορά στην ανάλυση ανά κατηγορία προϊόντων, το 2025 καταγράφηκε αύξηση της αξίας των εξαγωγών τροφίμων (+9,4%), ποτών και καπνού (+7,8%), χημικών (+3,9%) και βιομηχανικών προϊόντων (+3,4%), η οποία συνοδεύτηκε από ενίσχυση της συμμετοχής τους στο σύνολο των εξαγωγών. Αντιθέτως, οι εξαγωγές ορυκτών καυσίμων, λιπαντικών και συναφών προϊόντων μειώθηκαν κατά σχεδόν 15%, αν και εξακολουθούν να κατέχουν το μεγαλύτερο μερίδιο επί του συνόλου (26%). Υποχώρηση καταγράφηκε επίσης στις κατηγορίες ελαίων και λιπών ζωικής ή φυτικής προέλευσης (-3,7%) και μηχανημάτων και υλικού μεταφορών (-3,5%).
Διαχρονικά, περίπου το 70% των ελληνικών εξαγωγών προέρχεται από τη βιομηχανία, σχεδόν το ¼ από το χονδρικό και λιανικό εμπόριο και 6%-7% από τους υπόλοιπους τομείς οικονομικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένου του πρωτογενούς. Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί ότι η αξία των ελληνικών εξαγωγών και ειδικότερα του βιομηχανικού τομέα έχει σχεδόν διπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία. Δεδομένου ότι οι βιομηχανικές εξαγωγές προέρχονται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τη μεταποίηση, είναι χρήσιμη η ανάλυση της εξαγωγικής έντασης των επιμέρους μεταποιητικών κλάδων και της διαχρονικής μεταβολής της. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιείται για κάθε κλάδο της μεταποίησης ο λόγος των εξαγωγών προς τη συνολική παραγωγή . Ο δείκτης αυτός αποτυπώνει το ποσοστό της παραγωγής που κατευθύνεται στις διεθνείς αγορές και ως εκ τούτου όσο υψηλότερη η τιμή του, τόσο πιο έντονος ο εξαγωγικός προσανατολισμός του εκάστοτε κλάδου.
Η κατασκευή ηλεκτρονικών υπολογιστών, ηλεκτρονικών και οπτικών προϊόντων ήταν ο κλάδος με το υψηλότερο ποσοστό εξαγωγών ως προς την παραγωγή το 2024 (58%), έχοντας μάλιστα ενισχυθεί σημαντικά σε σύγκριση με δέκα χρόνια πριν (Γράφημα 2). Ακολούθησαν τα προϊόντα πετρελαίου με τις εξαγωγές να αντιπροσωπεύουν το 54% της παραγωγής, ποσοστό το οποίο παραμένει σχετικά σταθερό σε σχέση με το αντίστοιχο του 2014. Οι κλάδοι που επίσης έχουν αυξήσει σημαντικά την εξαγωγική τους δραστηριότητα τη τελευταία δεκαετία είναι τα τρόφιμα, τα φαρμακευτικά και πλαστικά προϊόντα, τα μηχανήματα, τα μη μεταλλικά ορυκτά και η χαρτοποιία. Αντίθετα, η κατασκευή ηλεκτρολογικού εξοπλισμού, τα βασικά μέταλλα και η κλωστοϋφαντουργία καταγράφουν μειωμένες εξαγωγές ως προς την παραγωγή στο ίδιο χρονικό διάστημα, αν και ο λόγος αυτός παραμένει υψηλός σε σύγκριση με τους υπόλοιπους κλάδους.
Δείκτης Ανταγωνιστικότητας
Η θετική πορεία των ελληνικών εξαγωγών αποδίδεται, μεταξύ άλλων, στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας. Στο Γράφημα 3 απεικονίζονται οι δείκτες σταθμισμένης συναλλαγματικής ισοτιμίας (Real Effective Exchange Rate-REER ) της Ελλάδας ως προς το διεθνές εμπόριο, σε πραγματικούς όρους, με βάση: (i) τον εναρμονισμένο δείκτη τιμών καταναλωτή (ΕνΔΤΚ) και (ii) το μοναδιαίο κόστος εργασίας (ΜΚΕ).
Ο δείκτης REER αντανακλά τις σχετικές τιμές ή κόστος εργασίας σε μία χώρα, ως προς τις σχετικές τιμές των εμπορικών εταίρων της. Το γεγονός ότι ο δείκτης REER με βάση το MKE ακολουθεί έντονα πτωτική πορεία την τελευταία δεκαετία συνεπάγεται σημαντική βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της χώρας. Συγκεκριμένα, η σωρευτική πτώση του δείκτη σε σύγκριση με το 2014 διαμορφώθηκε σε 22%, ενώ το 2025 υποχώρησε κατά 1%. Από την άλλη πλευρά ο δείκτης REER με βάση τον ΕνΔΤΚ κατέγραψε πιο ήπια πτώση μεταξύ 2014 και 2025 (5%) ενώ πέρυσι αυξήθηκε κατά 1%, γεγονός που υποδεικνύει ελαφρά επιδείνωση της ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας ως προς το επίπεδο των τιμών.
