Το Ισραήλ ανέπτυξε κρυφά ελίτ μονάδες του στρατού και των μυστικών υπηρεσιών στο Αζερμπαϊτζάν κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν, στο πλαίσιο ενός δικτύου μυστικών εγκαταστάσεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, με σκοπό τη διευκόλυνση επιχειρήσεων κατά του Ιράν, σύμφωνα ρεπορτάζ του CNN.
Οι δυνάμεις αυτές δραστηριοποιούνταν από διάφορες τοποθεσίες στο νότιο Αζερμπαϊτζάν, σύμφωνα με δύο πηγές του αμερικανικού ειδησεογραφικού δικτύου, δίπλα στα βόρεια σύνορα του Ιράν και, στο πλησιέστερο σημείο, μόλις 60 μίλια από την ιρανική πόλη Ταμπρίζ, την οποία το Ισραήλ χτύπησε κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ειδικές μονάδες κομάντος είχαν επίσης αποσταλεί στην περιοχή και διεξήγαγαν αποστολές συλλογής πληροφοριών και επιχειρήσεις με drones, σύμφωνα με άλλες δύο πηγές, παρέχοντας στο Ισραήλ ένα πολύτιμο “παρατηρητήριο” από το οποίο μπορούσε να παρακολουθεί το βόρειο Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η μυστική αποστολή στο Αζερμπαϊτζάν ήταν μία από τις πολλές στρατιωτικές θέσεις που διατηρούσε το Ισραήλ σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και που παρείχαν στον στρατό του άνευ προηγουμένου εμβέλεια, υπογραμμίζοντας τον ρόλο που διαδραμάτισαν οι γείτονες του Ιράν — μερικοί με την άδειά τους, άλλοι πιθανώς χωρίς — στη διευκόλυνση των επιχειρήσεων κατά της Τεχεράνης και στην εμπλοκή τους στη σύγκρουση.
Οι τοποθεσίες στο Αζερμπαϊτζάν ήταν μεταξύ των πολυάριθμων μυστικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων και βάσεων σε πολλές χώρες, ανέφεραν οι πηγές στο CNN, συμπεριλαμβανομένων του Ιράκ, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Σομαλιλάνδης. Οι δυνάμεις, που αρχικά είχαν σχεδιαστεί ως πιθανές ομάδες διάσωσης σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, επεκτάθηκαν σε στρατιωτικές θέσεις και θέσεις συλλογής πληροφοριών.
Συνολικά, σύμφωνα με τα όσα περιέγραψαν οι ίδιες πηγές, οι κινήσεις των ισραηλινών δυνάμεων εκτείνονταν κατά μήκος των νότιων, δυτικών και βόρειων συνόρων του Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου, επεκτείνοντας την εμβέλεια του στρατού κατά εκατοντάδες χιλιόμετρα, βαθιά μέσα στο ιρανικό έδαφος. Οι προκεχωρημένες θέσεις βοήθησαν το Ισραήλ να αντέξει επανειλημμένα κύματα επιθέσεων εναντίον στόχων σε ολόκληρη τη χώρα.
Η επιχείρηση στο Αζερμπαϊτζάν αποτελούνταν από αρκετές δεκάδες στρατιώτες, συμπεριλαμβανομένων μελών των ειδικών δυνάμεων του Ισραήλ, της ελίτ δύναμης, καθώς και προσωπικού της Μοσάντ.
Ένας εκπρόσωπος της πρεσβείας του Αζερμπαϊτζάν στις Ηνωμένες Πολιτείες δήλωσε σε ανακοίνωση προς το CNN: “Απορρίπτουμε κατηγορηματικά τους αβάσιμους ισχυρισμούς σχετικά με την υποτιθέμενη χρήση του εδάφους του Αζερμπαϊτζάν για επιχειρήσεις εναντίον τρίτων χωρών”.
Εν τω μεταξύ, η Σομαλιλάνδη στο Κέρας της Αφρικής παρείχε στο Ισραήλ μια επιπλέον στρατιωτική θέση, σύμφωνα με μία από τις πηγές, επιτρέποντας στα ισραηλινά αεροσκάφη να κάνουν ενδεχόμενη στάση κατά τη διάρκεια πτήσεων μεγάλων αποστάσεων προς το Ιράν. Τον Δεκέμβριο, το Ισραήλ έγινε η πρώτη χώρα που αναγνώρισε επίσημα τη Σομαλιλάνδη, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διατηρούν εκτεταμένη εμπορική και στρατιωτική παρουσία στην παραλιακή πόλη Μπερμπέρα.
Ο ισραηλινός στρατός διατηρούσε επίσης δύο μυστικές εγκαταστάσεις στο Ιράκ, παρέχοντας στο Ισραήλ προκεχωρημένες βάσεις για υλικοτεχνική υποστήριξη και, αν χρειαστεί, για επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης. Οι δύο εγκαταστάσεις στο Ιράκ αναφέρθηκαν για πρώτη φορά σε ρεπορτάζ των Wall Street Journal και New York Times. Σε δήλωσή του, ο ιρακινός στρατός είπε ότι δεν υπήρχαν “μη εξουσιοδοτημένες βάσεις ή δυνάμεις” στη χώρα στις αρχές Μαρτίου.
Το Ισραήλ επίσης ανέπτυξε διακριτικά μια μονάδα αεράμυνας του Iron Dome στα ΗΑΕ – καθώς και τα στρατεύματα για τη λειτουργία αυτής – κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν, σύμφωνα με το Axios, καθώς και άλλα αμυντικά συστήματα. Το CNN είχε αναφέρει ότι ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο επικεφαλής της Μοσάντ και ο αρχηγός του ισραηλινού στρατού επισκέφθηκαν τα ΗΑΕ κατά τη διάρκεια του πολέμου. Τα ΗΑΕ διέψευσαν κατηγορηματικά την είδηση.
Σύμφωνα με το CNN, η στρατιωτική παρουσία στο Αζερμπαϊτζάν έδωσε στο Ισραήλ μια άλλη βάση από την οποία μπορεί να διεξάγει αποστολές διάσωσης σε περίπτωση κατάρριψης πιλότων, καθώς και θέσεις από τις οποίες μπορεί να κατασκοπεύει το Ιράν.
Το Ισραήλ θεωρεί από καιρό το Αζερμπαϊτζάν στρατηγικό εταίρο στη μάχη του κατά του Ιράν, και οι προετοιμασίες ξεκίνησαν εβδομάδες πριν από τις πρώτες επιθέσεις του νέου πολέμου. Στα μέσα Ιανουαρίου, ενώ το Ιράν είχε εστιάσει στη φονική καταστολή των μαζικών διαδηλώσεων, το Ισραήλ προετοίμαζε μια μυστική αποστολή κατά μήκος των συνόρων Αζερμπαϊτζάν-Ιράν, όπως ανέφεραν στο CNN δύο πηγές. Οι πηγές την περιέγραψαν ως μια προκαταρκτική επιχείρηση που έθετε τις βάσεις για περαιτέρω ενέργειες, με την εγκατάσταση εξοπλισμού συλλογής πληροφοριών στην περιοχή.
Το Ισραήλ σχεδίαζε να εκτελέσει την επιχείρηση υπό την κάλυψη αυτών που επρόκειτο να είναι τα εναρκτήρια πλήγματα του πολέμου στα μέσα Ιανουαρίου. Όμως ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ματαίωσε τα πλήγματα την τελευταία στιγμή, λέγοντας ότι το Ιράν είχε συμφωνήσει να σταματήσει τις δολοφονίες των διαδηλωτών.
Το Ισραήλ προχώρησε μόνο του. Η ισραηλινή πολεμική αεροπορία χρησιμοποίησε μαχητικά αεροσκάφη stealth και ειδικές δυνάμεις στο πλαίσιο της επιχείρησης για την εγκατάσταση των συσκευών, καθώς η πολιτική ηγεσία του Ισραήλ πίστευε ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν ήταν καταδικασμένες να αποτύχουν.
Λιγότερο από δύο εβδομάδες αργότερα, ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών, Γκιντεόν Σάαρ, επισκέφθηκε το Μπακού, όπου συναντήθηκε με τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν και άλλους κορυφαίους αξιωματούχους. Τον Μάιο του 2025, το Αζερμπαϊτζάν φιλοξένησε επίσης μυστικά σπάνιες άμεσες συνομιλίες μεταξύ του Ισραήλ και της Συρίας.
Μία από τις βασικές επιχειρήσεις που ξεκίνησαν από το Αζερμπαϊτζάν, ανέφερε μία από τις πηγές, ήταν η δολοφονία, στις 4 Μαρτίου, του Ραχμάν Μογκαντάμ, ο οποίος ήταν επικεφαλής της διεύθυνσης πληροφοριών του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και τον οποίο το Ισραήλ θεωρούσε υπεύθυνο για τον σχεδιασμό απόπειρας δολοφονίας κατά του Τραμπ το 2024. Μία ημέρα αργότερα, drones έπληξαν αεροδρόμιο στον θύλακα του Ναχιτσεβάν στο Αζερμπαϊτζάν, προκαλώντας ζημιές σε κτίριο και τραυματίζοντας αρκετούς ανθρώπους. Ο πρόεδρος Ιλχάμ Αλίγιεφ κατηγόρησε το Ιράν, αποκαλώντας το “τρομοκρατική ενέργεια”. Το Ιράν αρνήθηκε ότι εκτόξευσε τα drones.
Στις 6 Μαρτίου, η Υπηρεσία Κρατικής Ασφάλειας του Αζερμπαϊτζάν ανακοίνωσε ότι εξάρθρωσε μια απόπειρα επίθεσης του IRGC σε κρίσιμες υποδομές, καθώς και σε ισραηλινούς και εβραϊκούς στόχους. Εβδομάδες αργότερα, το Ισραήλ αναγνώρισε δημοσίως ότι επρόκειτο για μια κοινή επιχείρηση, στην οποία συμμετείχαν η Μοσάντ, ο ισραηλινός στρατός και η υπηρεσία ασφαλείας Σιν Μπετ.
Το Ισραήλ και το Αζερμπαϊτζάν διατηρούν στενούς δεσμούς. Το Μπακού προμηθεύει το Ισραήλ με μεγάλο μερίδιο του πετρελαίου του. Σε αντάλλαγμα, το Ισραήλ πουλάει στο Αζερμπαϊτζάν προηγμένα όπλα, ορισμένα από τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στις συγκρούσεις του Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2016 και το 2020 εναντίον της Αρμενίας. Το Αζερμπαϊτζάν ήταν επίσης η πρώτη ξένη χώρα που αγόρασε το σύστημα αεράμυνας Iron Dome του Ισραήλ το 2016.
