Oι Ισλανδοί το σκέφτονται (πολύ) για την ΕΕ

Δημοψήφισμα στο νησί στα τέλη Αυγούστου για το εάν πρέπει να επαναληφθούν οι συνομιλίες ένταξης. Η κοινωνία παραμένει εξαιρετικά διχασμένη λόγω ανεξαρτησίας και αλιείας.

Οι Ισλανδοί έχουν τη φήμη ενός σκληροτράχηλου λαού που αγαπά την ανεξαρτησία του και τις καθαρές λύσεις. Κατάφεραν να ξεπεράσουν σχετικά γρήγορα τη μεγάλη κρίση με την τραπεζική φούσκα (2009-13), που κόντεψε να “διαλύσει” τη χώρα και έγιναν από τότε και σοφότεροι και πιο απαιτητικοί από τους πολιτικούς τους. Ήταν εκείνη την περίοδο που από ανάγκη περισσότερο, βρέθηκαν κοντά στην ΕΕ και ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις για μια πιθανή ένταξή τους.

Σε στενή σχέση με την ΕΕ

Έτσι κι αλλιώς η οικονομία τους και το εμπόριό τους είναι στενά συνδεδεμένα με την Ευρώπη και είναι μέλη και της Ζώνης Σένγκεν. Όμως η σταδιακή ανάκαμψη της οικονομίας, έστω μετά από θυσίες και ο καβγάς με τις Βρυξέλλες για τα δικαιώματα αλιείας, οδήγησαν την τότε κυβέρνηση που δεν έβλεπε έτσι κι αλλιώς με πολύ θέρμη την ένταξη, να διακόψει τις συνομιλίες. Όμως η δημιουργία ενός φιλοευρωπαϊκού συνασπισμού μετά τις τελευταίες εκλογές από τη Σοσιαλδημοκρατική Συμμαχία και το Φιλελεύθερο Μεταρρυθμιστικό Κόμμα έφερε ξανά στο προσκήνιο το θέμα της προσέγγισης με την ΕΕ.

Η κυβέρνηση είχε υποσχεθεί ότι θα κάνει δημοψήφισμα για να αποφασίσουν οι πολίτες αν θέλουν την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων με την Κομισιόν. Κατάφερε τελικά να περάσει την πρόταση, παρά τις αντιδράσεις των κομμάτων της αντιπολίτευσης που είναι όλα τους κατά της ΕΕ. Έτσι στις 29 Αυγούστου οι Ισλανδοί καλούνται να αποφασίσουν σχετικά. Μάλιστα την περασμένη Δευτέρα ξεκίνησε και η διαδικασία της “πρόωρης ψήφου”.

Το πρώτο στάδιο

Το ερώτημα δεν αφορά την ίδια την ένταξη. Αν τελικά ξεκινήσουν πάλι διαπραγματεύσεις και καρποφορήσουν, κάποια στιγμή το αποτέλεσμά τους θα πρέπει να εγκριθεί σε νέο δημοψήφισμα. Έτσι κι αλλιώς μετά την κρίση οι Ισλανδοί διδάχτηκαν ότι δεν πρέπει να τα αφήνουν όλα στην κρίση των πολιτικών.

Η σχετική αντιπαράθεση διεξάγεται σε αρκετά παθιασμένο ύφος και είναι εξαιρετικά αμφίρροπη. Αυτοί που λένε “ας διαπραγματευτούμε πάλι” φαίνεται να έχουν ένα μικρό προβάδισμα. Το αντίθετο ισχύει όμως σε ό,τι αφορά καθαυτή την ένταξη.

Σύμφωνα δηλαδή με το Ινστιτούτο Gallup, το 42% είναι υπέρ της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων και το 39% κατά. Αντιστοίχως το 47% είναι κατά της ένταξης και 40% κατά. Προφανώς κάποιοι βλέπουν την διαπραγμάτευση ως τον καλύτερο τρόπο για να επιβεβαιώσουν την άρνησή τους.

Ένας παραδοσιακός διχασμός

Παραδοσιακά η χώρα ήταν πάντα μοιρασμένη στα τρία. Στους φανατικά υπέρ της ΕΕ, στους φανατικά κατά και στους πιο αδιάφορους ή αναποφάσιστους για την ψήφο των οποίων γίνεται τώρα η μεγάλη μάχη. Η άρνηση είναι σχεδόν κυρίαρχη στις τάξεις των συντηρητικών, αλλά και του αγροτικού πληθυσμού με έμφαση στις αγωνίες για το θέμα της αλιείας, όπου υπάρχει πλήρης απόρριψη της πολιτικής της ΕΕ.

Οι υποστηρικτές της ένταξης επιμένουν ότι δεν υπάρχει διαπραγμάτευση χωρίς συμβιβασμούς και η κυβέρνηση του Ρέικιαβικ θα μπορούσε να επιτύχει τις επιδιώξεις της απέναντι στις Βρυξέλλες.

Η αλιεία παραμένει ένας από τους σημαντικότερους τομείς της οικονομίας, απασχολώντας 7.500 ανθρώπους σε ένα πληθυσμό 400.000 περίπου.

Ευρώ ή κορώνα;

Οι οπαδοί της ένταξης από την πλευρά τους προσπαθούν να πείσουν για τα πλεονεκτήματα μιας μελλοντικής ένταξης και στην Ευρωζώνη. Η ισλανδική κορώνα θεωρείται σχετικά ασταθής με τον πληθωρισμό συχνά να ξεπερνά το 5% και το κόστος ζωής αρκετά υψηλότερο του ευρωπαϊκού. Σύμφωνα με τη θεωρία τους η κορώνα αποθαρρύνει και τους ξένους επενδυτές και περιορίζει τον εγχώριο ανταγωνισμό.

Βεβαίως αυτά είναι υποθετικά σενάρια και δεν μπορούν να κριθούν αν δεν δοκιμαστούν στην πράξη. Οι υπερασπιστές της κορώνας επιμένουν ότι δίνει μεγαλύτερη ευελιξία στην οικονομική πολιτική και ευνοεί επιχειρήσεις που εξάγουν και εισπράττουν σε ξένο νόμισμα ενώ πληρώνουν στο εγχώριο.

Ισλανδία όπως Γροιλανδία;

Υπάρχουν φυσικά και εκείνοι που αναφέρονται στην αλλαγή του παγκόσμιου γεωπολιτικού σκηνικού και στα σχέδια της Ευρώπης για περισσότερη ασφάλεια και κοινή αμυντική συνεργασία. Το μικρό νησί είναι από τα ιδρυτικά μέλη του ΝΑΤΟ, αλλά δεν διαθέτει τακτικό στρατό. Κάποιοι “ανατρίχιασαν”, όταν ο Τραμπ στις πρόσφατες επεκτατικές του εξάρσεις μπέρδεψε την Ισλανδία με τη… Γροιλανδία, αλλά ελπίζουν ότι ήταν απλώς ένα σαρδάμ.

Η Ισλανδία έχει πάντως υπογράψει σχετικά πρόσφατα μια συνεργασία ασφάλειας και αμυντικής συνεργασίας με την ΕΕ. Αν η τελευταία θα ήθελε, θα μπορούσε ή θα προλάβαινε να την προστατεύσει σε κάποια κρίση είναι το επόμενο μεγάλο υποθετικό ερώτημα. Ζήτημα ασφαλείας είναι υπό μια έννοια και η αντιμετώπιση του δασμολογικού πολέμου που έχει εξαγγείλει εναντίον του… μισού πλανήτη ο Ντόναλντ Τραμπ. Η υπουργός Εξωτερικών Κάτριν Γκουναρσντότιρ εκτιμά ότι μέσα στην ΕΕ, η Ισλανδία θα μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα τα πιθανά πυρά.

Θα μιλήσει το συναίσθημα;

Πάντως όλα δείχνουν ότι η τελική απόφαση μπορεί να κριθεί τελικά από το συναίσθημα. Θα υπερισχύσει η υπερηφάνεια για την εθνική ανεξαρτησία και κυριαρχία ή η ανάγκη για περισσότερη ασφάλεια ενός απομονωμένου νησιού σε έναν κόσμο γεμάτο απειλές;

Το δημοψήφισμα στις 29 Αυγούστου μπορεί να μην δώσει τελική απάντηση, αλλά απλώς να αποτελέσει τον προπομπό για τις αποφάσεις που θα ακολουθήσουν σε δεύτερη φάση. Αυτό πάντως για το οποίο προειδοποιούν και τα δύο στρατόπεδα είναι ότι οποιαδήποτε προσπάθεια ξένων παρεμβάσεων και παραινέσεων σαν αυτές που φάνηκε να έχουν κάποια στιγμή κατά νου οι Γάλλοι θα μπορούσε να προκαλέσει ακριβώς το αντίθετο του επιθυμητού αποτέλεσμα.