Η σύγκρουση, που δεν τελειώνει, έχει επιδεινώσει τα ήδη σοβαρά οικονομικά προβλήματα του Ιράν, αυξάνοντας τον κίνδυνο καταστροφής μετά τον πόλεμο. Ωστόσο, η Ισλαμική Δημοκρατία φαίνεται προς το παρόν ικανή να αντέξει ένα αδιέξοδο στον Κόλπο, παρά τον αμερικανικό αποκλεισμό που έχει διακόψει τις εξαγωγές ενέργειας.
Με τις μεγάλες εχθροπραξίες να έχουν παγώσει λόγω της εκεχειρίας της 8ης Απριλίου, το Ιράν βρίσκεται σε αδιέξοδο με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, ενώ οι συνομιλίες για μια μόνιμη κατάπαυση του πυρός έχουν βαλτώσει. Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη κρατά κλειστά τα Στενά του Ορμούζ και η Ουάσινγκτον επιβάλλει αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια του Κόλπου.
Παρά τις σοβαρές ζημιές σε υποδομές και βιομηχανίες και την πίεση στις εξαγωγές πετρελαίου, το Ιράν διαθέτει επαρκή εσωτερικά αποθέματα, σταθερό εμπόριο με γειτονικές χώρες και παρουσιάζει μόνο περιορισμένα άμεσα σημάδια πίεσης από τις απώλειες κρατικών εσόδων που προκαλεί ο αποκλεισμός.
Αν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ περιμένει ότι το Ιράν θα “υποχωρήσει πρώτο” σε αυτό το παιχνίδι οικονομικής αντιπαράθεσης, με τον παγκόσμιο πληθωρισμό να αυξάνεται και τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν, ίσως χρειαστεί να περιμένει αρκετά.
Οικονομία αντίστασης
“Πιστεύω ότι έχουν υπολογίσει μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο απ’ ό,τι αναμένουν οι οικονομολόγοι ή οι δυτικοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής”, δήλωσε η Sanam Vakil, επικεφαλής του προγράμματος Μέσης Ανατολής στο think tank Chatham House στο Λονδίνο, αναφερόμενη στους ηγέτες του Ιράν.
Αντιμέτωποι με αυτό που θεωρούν υπαρξιακή απειλή για την Ισλαμική Δημοκρατία, οι κυβερνώντες κληρικοί του Ιράν και οι Φρουροί της Επανάστασης μπορούν να χρησιμοποιήσουν τον ισχυρό τους έλεγχο στη χώρα για να αντέξουν μέχρι να επιτευχθεί μια βιώσιμη συμφωνία με την Ουάσινγκτον, πρόσθεσε η Vakil.
“Είναι γνωστοί για τη χρήση κατασταλτικών μέσων. Βασίζονται στο ότι οι πολίτες χρησιμοποιούν τις αποταμιεύσεις τους”, είπε, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη επιστρέφει στο μοντέλο της “οικονομίας αντίστασης”, βασιζόμενη σε εσωτερικούς πόρους και στο εμπόριο μέσω χερσαίων συνόρων.
Η έκταση της οικονομικής ζημιάς από τον πόλεμο -και η πιθανότητα μιας άμεσης οικονομικής κρίσης- είναι δύσκολο να εκτιμηθούν, λόγω της έλλειψης αξιόπιστων επίσημων δεδομένων και της μερικής διακοπής του διαδικτύου από τον Ιανουάριο.
Ωστόσο, το Reuters μετέδωσε αυτόν τον μήνα ότι η κατάσταση ήταν τόσο σοβαρή, ώστε Ιρανοί αξιωματούχοι φοβούνταν νέα κύματα διαδηλώσεων και ότι η χώρα θα αντιμετώπιζε καταστροφή εάν δεν αρθούν οι κυρώσεις.
Η Vakil δήλωσε ότι αναμένει διψήφια μείωση του ΑΕΠ του Ιράν φέτος. Το νόμισμα ριάλ, το οποίο υποχώρησε κατά 70% πέρυσι -επιδεινώνοντας τον πληθωρισμό που συνέβαλε στις μαζικές διαδηλώσεις του Ιανουαρίου- έχει πέσει κατά 15% τις τελευταίες ημέρες, αλλά μετά τη σταθεροποίησή του τον Μάρτιο δεν απέχει πολύ από τα προπολεμικά επίπεδα.
Υπάρχουν λίγες άλλες ενδείξεις άμεσης δημοσιονομικής πίεσης. Οι αρχές δεν έχουν περιορίσει τις αναλήψεις από τις τράπεζες, ούτε έχουν επιβάλει δελτίο σε καύσιμα ή βασικά τρόφιμα, ούτε έχουν καθυστερήσει την καταβολή μισθών του δημοσίου. Τα ράφια των σούπερ μάρκετ παραμένουν γεμάτα και τα γραφεία και οι τράπεζες συνεχίζουν να λειτουργούν.
Δεδομένα ναυτιλίας από τις 13 έως τις 25 Απριλίου έδειξαν ότι μόνο περίπου 300.000 βαρέλια πετρελαίου ημερησίως μετακινήθηκαν προς τον Ινδικό Ωκεανό, από πάνω από 1 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως που φορτώθηκαν σε δεξαμενόπλοια κατά την ίδια περίοδο. Η αποθηκευτική ικανότητα είναι περιορισμένη, αλλά ενεργειακοί αναλυτές πιστεύουν ότι το Ιράν ίσως μπορέσει να συνεχίσει για άλλους δύο μήνες πριν αναγκαστεί να περιορίσει την παραγωγή.
Το Ιράν είχε συγκεντρώσει πρόσθετα έσοδα από πωλήσεις ενέργειας όταν οι κυρώσεις χαλάρωσαν νωρίτερα κατά τη διάρκεια του πολέμου. Περιορισμένες ποσότητες πετρελαίου μεταφέρονται μέσω χερσαίων διαδρομών, αλλά όχι αρκετές για να αντικαταστήσουν τις θαλάσσιες οδούς που έχουν αποκλειστεί.
Ανώτερη πηγή στην Κεντρική Τράπεζα του Ιράν δήλωσε στο Reuters ότι η χώρα διαθέτει σημαντικά αποθέματα χρυσού, “τόνους από αυτό”, τα οποία μπορεί να χρησιμοποιήσει εάν χρειαστεί, και ότι μετά από δεκαετίες αποφυγής κυρώσεων, η Τεχεράνη γνωρίζει πώς να διατηρεί τις εισαγωγές, πληρώνοντας λίγο περισσότερο.
“Το Ιράν είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας τροφίμων στην περιοχή. Αλλά είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι το Ιράν είναι η λιγότερο επισιτιστικά ανασφαλής χώρα στην περιοχή”, δήλωσε ο Ishan Bahnu, επικεφαλής αναλυτής αγροτικών εμπορευμάτων στην Kpler.
Με μια αναμενόμενα καλύτερη από το συνηθισμένο σοδειά να πλησιάζει, η ανάγκη για εισαγωγές σιταριού μειώνεται, είπε ο Bahnu, περιορίζοντας την ευπάθεια σε πιθανή επέκταση του θαλάσσιου αποκλεισμού και στα σιτηρά και μειώνοντας τις ανάγκες για δαπάνες σε ξένο συνάλλαγμα.
Ο αμερικανικός αποκλεισμός μέχρι στιγμής έχει περιοριστεί στα λιμάνια του Κόλπου και όχι στο λιμάνι Τσαμπαχάρ του Ιράν στη Θάλασσα της Αραβίας, ενώ έχει επικεντρωθεί σε δεξαμενόπλοια πετρελαίου, δήλωσε ο Bahnu, επικαλούμενος παρακολουθούμενες κινήσεις πλοίων.
Αξιωματούχοι στην Τουρκία, το Ιράκ και το Πακιστάν δήλωσαν στο Reuters ότι δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις πτώσης στο διασυνοριακό εμπόριο. Η Ρωσία έχει επίσης ενισχύσει το εμπόριο μέσω της Κασπίας Θάλασσας φέτος, μεταφέροντας 500.000 τόνους καλαμποκιού, 180.000 τόνους κριθαριού και 4.000 τόνους σιταριού μέσω της εσωτερικής αυτής θάλασσας από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο, παρακάμπτοντας τα αποκλεισμένα λιμάνια του Κόλπου.
Έντονη οικονομική πίεση
Καθώς οι απειλές του προέδρου των ΗΠΑ για στρατιωτική δράση αυξήθηκαν τον Ιανουάριο, το Ιράν ενίσχυσε τις εισαγωγές του για να δημιουργήσει αποθέματα βασικών αγαθών διάρκειας έξι μηνών, δήλωσε αυτόν τον μήνα στα κρατικά μέσα ενημέρωσης ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής γεωργίας, Mohammad Javad Asgari.
Λίγο μετά την έναρξη της σύγκρουσης, η Κεντρική Τράπεζα εισήγαγε ένα πακέτο στήριξης, καταργώντας τις ποινές για καθυστερημένες πληρωμές μικρών δανείων και αυξάνοντας τα όρια αναλήψεων από τις τράπεζες, ώστε να καθησυχάσει τους καταθέτες.
Ωστόσο, στους δρόμους της Τεχεράνης, ο οικονομικός πόνος είναι έντονος. Οι ιρανικές επιχειρήσεις έχουν πληγεί σοβαρά από τις υψηλές τιμές, τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και τη διακοπή του διαδικτύου, προκαλώντας εκτίναξη της ανεργίας.
“Η αύξηση των τιμών στα βασικά αγαθά, ειδικά σε προϊόντα όπως τα δικά μας που συνδέονται άμεσα με το τραπέζι των ανθρώπων, ασκεί σίγουρα πίεση στους πολίτες”, δήλωσε ο Abbas Smaeelzade, πωλητής ρυζιού και δημητριακών. Ο ίδιος εκτίμησε ότι οι πωλήσεις του έχουν μειωθεί περίπου κατά 40% από την έναρξη του πολέμου.
Ο μηχανικός Hossein Amiri δήλωσε ότι πολύ λιγότεροι πελάτες φέρνουν αυτοκίνητα στο συνεργείο του σε σύγκριση με πριν τον πόλεμο. “Η δουλειά μας έχει ουσιαστικά παγώσει”, είπε, προειδοποιώντας ότι τα πράγματα μπορεί να γίνουν πολύ χειρότερα.
Πάνω από τις αρχές αιωρείται ο φόβος ενός νέου κύματος μαζικών διαδηλώσεων. Οι ταραχές του Ιανουαρίου καταπνίγηκαν μόνο με τη θανάτωση χιλιάδων διαδηλωτών, στο μεγαλύτερο ξέσπασμα αιματοχυσίας εδώ και δεκαετίες.
Για να αποφευχθεί η επερχόμενη οικονομική καταστροφή, το Ιράν θα χρειαστεί να συμπεριλάβει την άρση των κυρώσεων σε οποιαδήποτε συμφωνία με την Ουάσινγκτον, δήλωσε η Vakil. “Χρειάζονται πρόσβαση στα συναλλαγματικά τους αποθέματα στο εξωτερικό, που βρίσκονται σε τράπεζες ανά τον κόσμο, αλλά και έναν βαθμό χαλάρωσης των κυρώσεων. Πρέπει να αυξήσουν τις πωλήσεις πετρελαίου, αλλά και να μπορούν να εμπορεύονται κανονικά”, είπε.
