Η Σαουδική Αραβία πραγματοποίησε πολλαπλά, μη δημοσιοποιημένα πλήγματα κατά του Ιράν ως απάντηση σε επιθέσεις που είχαν γίνει στο βασίλειο κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με δύο δυτικούς αξιωματούχους που έχουν ενημερωθεί για το ζήτημα και δύο Ιρανούς αξιωματούχους.
Οι σαουδαραβικές επιθέσεις, που δεν είχαν αναφερθεί προηγουμένως, αποτελούν την πρώτη γνωστή περίπτωση κατά την οποία το βασίλειο προχώρησε σε άμεση στρατιωτική δράση σε ιρανικό έδαφος και δείχνουν ότι γίνεται πιο τολμηρό στην υπεράσπιση του εαυτού του απέναντι στον βασικό περιφερειακό του αντίπαλο.
Τα πλήγματα, που πραγματοποιήθηκαν από την Πολεμική Αεροπορία της Σαουδικής Αραβίας, εκτιμάται ότι έγιναν στα τέλη Μαρτίου, σύμφωνα με τους δύο δυτικούς αξιωματούχους. Ο ένας ανέφερε μόνο ότι επρόκειτο για “ανταποδοτικά πλήγματα ως απάντηση όταν η Σαουδική Αραβία δέχθηκε επίθεση”.
Το Reuters δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει ποιοι ήταν οι συγκεκριμένοι στόχοι.
Η Σαουδική Αραβία, η οποία διατηρεί στενή στρατιωτική σχέση με τις ΗΠΑ, βασίζεται παραδοσιακά στον αμερικανικό στρατό για προστασία, αλλά ο πόλεμος έχει αφήσει το βασίλειο ευάλωτο σε επιθέσεις που έχουν διαπεράσει την αμερικανική “ομπρέλα” ασφάλειας.
Οι αραβικές χώρες του Κόλπου αρχίζουν να ανταποδίδουν
Οι σαουδαραβικές επιθέσεις υπογραμμίζουν την επέκταση της σύγκρουσης — και τον βαθμό στον οποίο ένας πόλεμος που ξεκίνησε όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν αεροπορικές επιδρομές στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου έχει εμπλέξει ευρύτερα τη Μέση Ανατολή με τρόπους που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.
Από τότε, το Ιράν έχει πλήξει και τις έξι χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου με πυραύλους και drones, στοχεύοντας όχι μόνο αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις αλλά και πολιτικές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια και πετρελαϊκές υποδομές, ενώ έχει κλείσει το Στενό του Ορμούζ, διαταράσσοντας το παγκόσμιο εμπόριο.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επίσης πραγματοποίησαν στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal τη Δευτέρα. Μαζί, οι ενέργειες Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ δείχνουν μια σύγκρουση της οποίας η πραγματική έκταση έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό κρυφή — μια σύγκρουση όπου τα κράτη του Κόλπου, που έχουν δεχθεί ιρανικά πλήγματα, άρχισαν να ανταποδίδουν.
Ωστόσο, η προσέγγισή τους δεν είναι ίδια. Τα ΗΑΕ έχουν υιοθετήσει πιο επιθετική στάση, επιδιώκοντας να επιβάλουν κόστος στο Ιράν και συμμετέχοντας σπάνια σε δημόσια διπλωματία με την Τεχεράνη.
Η Σαουδική Αραβία, αντίθετα, έχει προσπαθήσει να αποτρέψει την κλιμάκωση της σύγκρουσης και διατηρεί τακτική επικοινωνία με το Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της επαφής μέσω του Ιρανού πρέσβη στο Ριάντ. Ο ίδιος δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο.
Ο ανώτερος αξιωματούχος του υπουργείου Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας δεν απάντησε άμεσα στο αν είχε επιτευχθεί συμφωνία αποκλιμάκωσης με το Ιράν, αλλά δήλωσε: “Επαναβεβαιώνουμε τη σταθερή θέση της Σαουδικής Αραβίας υπέρ της αποκλιμάκωσης, της αυτοσυγκράτησης και της μείωσης των εντάσεων, με στόχο τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την ευημερία της περιοχής και των λαών της.”
Επιθέσεις και μετά αποκλιμάκωση
Ιρανοί και δυτικοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι η Σαουδική Αραβία ενημέρωσε το Ιράν για τα πλήγματα και ακολούθησε έντονη διπλωματική κινητικότητα, καθώς και σαουδαραβικές απειλές για περαιτέρω αντίποινα, γεγονός που οδήγησε σε μια κατανόηση μεταξύ των δύο χωρών για αποκλιμάκωση.
Ο Άλι Βαέζ, διευθυντής του Iran Project στο International Crisis Group, δήλωσε ότι τα σαουδαραβικά ανταποδοτικά πλήγματα στο Ιράν, που ακολουθήθηκαν από συμφωνία αποκλιμάκωσης, θα έδειχναν “πραγματιστική αναγνώριση και από τις δύο πλευρές ότι η ανεξέλεγκτη κλιμάκωση συνεπάγεται απαράδεκτο κόστος”.
Μια τέτοια εξέλιξη θα έδειχνε “όχι εμπιστοσύνη, αλλά ένα κοινό συμφέρον να τεθούν όρια στη σύγκρουση πριν αυτή εξελιχθεί σε ευρύτερο περιφερειακό πόλεμο”.
Η άτυπη αποκλιμάκωση τέθηκε σε ισχύ την εβδομάδα πριν οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφωνήσουν σε εκεχειρία στη γενικότερη σύγκρουσή τους στις 7 Απριλίου. Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο.
Ένας από τους Ιρανούς αξιωματούχους επιβεβαίωσε ότι η Τεχεράνη και το Ριάντ συμφώνησαν στην αποκλιμάκωση, λέγοντας ότι στόχος ήταν “η παύση των εχθροπραξιών, η προστασία των αμοιβαίων συμφερόντων και η αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης των εντάσεων”.
Για χρόνια αντίπαλες, το Ιράν και η Σαουδική Αραβία έχουν στηρίξει αντίπαλες πλευρές σε συγκρούσεις σε όλη την περιοχή.
Μια προσέγγιση που μεσολάβησε η Κίνα το 2023 οδήγησε στην αποκατάσταση των σχέσεων, συμπεριλαμβανομένης εκεχειρίας μεταξύ των Χούθι στην Υεμένη (που υποστηρίζονται από το Ιράν) και της Σαουδικής Αραβίας, η οποία εξακολουθεί να ισχύει.
Με την Ερυθρά Θάλασσα να παραμένει ανοιχτή στη ναυσιπλοΐα, η Σαουδική Αραβία κατάφερε να συνεχίσει τις εξαγωγές πετρελαίου καθ’ όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης, σε αντίθεση με τα περισσότερα κράτη του Κόλπου, και έτσι παρέμεινε σχετικά προστατευμένη.
“Το βασίλειο απέφυγε ‘φούρνο καταστροφής’, λέει ο πρίγκιπας”
Σε άρθρο γνώμης στην σαουδαραβική εφημερίδα Arab News το Σαββατοκύριακο, ο πρώην επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας Τούρκι αλ-Φαϊσάλ, περιέγραψε τη στρατηγική υπολογισμού του βασιλείου, γράφοντας ότι:
“Όταν το Ιράν και άλλοι προσπάθησαν να παρασύρουν το βασίλειο σε έναν ‘φούρνο καταστροφής’, η ηγεσία μας επέλεξε να αντέξει τις δυσκολίες που προκάλεσε ένας γείτονας, ώστε να προστατεύσει τις ζωές και την περιουσία των πολιτών της.”
Οι σαουδαραβικές επιθέσεις ακολούθησαν εβδομάδες αυξανόμενης έντασης.
Σε συνέντευξη Τύπου στο Ριάντ στις 19 Μαρτίου, ο υπουργός Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν, δήλωσε ότι το βασίλειο “διατηρεί το δικαίωμα να αναλάβει στρατιωτική δράση εάν κριθεί απαραίτητο”.
Τρεις ημέρες αργότερα, η Σαουδική Αραβία κήρυξε τον στρατιωτικό ακόλουθο του Ιράν και τέσσερα μέλη της πρεσβείας persona non grata.
Περιορισμός των άμεσων πληγμάτων από το Ιράν
Μέχρι τα τέλη Μαρτίου, οι διπλωματικές επαφές και η απειλή της Σαουδικής Αραβίας να υιοθετήσει πιο επιθετική στάση, όπως τα ΗΑΕ, και να προχωρήσει σε περαιτέρω αντίποινα, οδήγησαν σε μια συμφωνία αποκλιμάκωσης, σύμφωνα με δυτικές πηγές.
Από περισσότερες από 105 επιθέσεις με drones και πυραύλους στη Σαουδική Αραβία την εβδομάδα 25–31 Μαρτίου, ο αριθμός μειώθηκε σε λίγο πάνω από 25 μεταξύ 1–6 Απριλίου, σύμφωνα με καταμέτρηση του Reuters από ανακοινώσεις του υπουργείου Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας.
Οι πύραυλοι που εκτοξεύθηκαν προς τη Σαουδική Αραβία τις ημέρες πριν από την ευρύτερη εκεχειρία εκτιμήθηκε από δυτικές πηγές ότι προέρχονταν από το Ιράκ και όχι απευθείας από το Ιράν, γεγονός που δείχνει ότι η Τεχεράνη περιόρισε τα άμεσα πλήγματα, ενώ οι σύμμαχοί της συνέχισαν να επιχειρούν.
Η Σαουδική Αραβία κάλεσε τον πρέσβη του Ιράκ στις 12 Απριλίου για να διαμαρτυρηθεί για επιθέσεις από ιρακινό έδαφος.
Η επικοινωνία Σαουδικής Αραβίας–Ιράν συνεχίστηκε ακόμη και όταν εμφανίστηκαν εντάσεις στην αρχή της ευρύτερης εκεχειρίας μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, όταν το σαουδαραβικό υπουργείο Άμυνας ανέφερε 31 drones και 16 πυραύλους που εκτοξεύθηκαν προς το βασίλειο στις 7–8 Απριλίου.
Η αύξηση αυτή οδήγησε το Ριάντ να εξετάσει αντίποινα κατά του Ιράν και του Ιράκ, ενώ το Πακιστάν ανέπτυξε μαχητικά αεροσκάφη για να καθησυχάσει το βασίλειο και ζήτησε αυτοσυγκράτηση καθώς η διπλωματία κέρδιζε έδαφος.
