Η Στρατηγική της «Ομπρέλας με Ξένα Χέρια». Η Άγκυρα εργαλειοποιεί το ΝΑΤΟ για να θωρακίζεται και να παρακάμπτει τις κυρώσεις. Μετά τις αμυντικές συμφωνίες της Τουρκίας με Ιταλία και Ισπανία, έρχονται οι δύο ευρωπαϊκές χώρες να στήσουν αντιαεροπορικές συστοιχίες μέσα στην Τουρκία και μάλιστα με τα απαγορευμένα από τη δύση συστήματα, όπως Patriot και SAMP-T. Με πρόσχημα το ΝΑΤΟ παρακάμπτουν τις κυρώσεις λόγω S-400.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Η πρόσφατη απόφαση της Ιταλίας να εγκαταστήσει μια υπερσύγχρονη συστοιχία αντιαεροπορικών και αντιβαλλιστικών πυραύλων SAMP-T στην 3η Κύρια Αεροπορική Βάση στο Ικόνιο της Τουρκίας, έρχεται να προστεθεί σε μια μακρά αλυσίδα παρόμοιων νατοϊκών αναπτύξεων.
Η πιο εμβληματική από αυτές είναι η πολυετής παρουσία των ισπανικών συστοιχιών Patriot στην επαρχία των Αδάνων, η οποία ανανεώνεται σταθερά από το 2015. Οι κινήσεις αυτές δεν αποτελούν απλές, απομονωμένες πράξεις συμμαχικής αλληλεγγύης.
Στην πραγματικότητα, αποκαλύπτουν μια εξαιρετικά δομημένη και κυνική στρατηγική της Άγκυρας, η οποία χρησιμοποιεί τις αμυντικές συμφωνίες και το καθεστώς της στο ΝΑΤΟ ως γεωπολιτικό άλλοθι. Η Τουρκία καταφέρνει να απολαμβάνει δωρεάν κορυφαία δυτική αντιαεροπορική κάλυψη, την ίδια στιγμή που αρνείται να αποχωριστεί το ρωσικό σύστημα S-400, παρακάμπτοντας στην πράξη την ουσία των αμερικανικών και δυτικών κυρώσεων.
Η ουσία της τουρκικής στρατηγικής βασίζεται στην εκμετάλλευση των Μόνιμων Αμυντικών Σχεδίων του ΝΑΤΟ και των περιφερειακών εντάσεων. Κάθε φορά που η γεωπολιτική σκακιέρα στην ευρύτερη Μέση Ανατολή αναφλέγεται, η Άγκυρα ενεργοποιεί τα αντανακλαστικά της Συμμαχίας, επικαλούμενη απειλές για την εθνική της ασφάλεια. Είτε πρόκειται για την παλαιότερη κρίση στη Συρία είτε για τις πρόσφατες πυραυλικές ανταλλαγές στην περιοχή, η Τουρκία ζητά την ενίσχυση της αεράμυνάς της από τους συμμάχους. Κι εμφανίζονται οι συνήθεις πρόθυμοι.
Με αυτόν τον τρόπο, χώρες όπως η Ισπανία και η Ιταλία αναλαμβάνουν το τεράστιο οικονομικό και επιχειρησιακό κόστος της προστασίας του τουρκικού εναέριου χώρου. Οι δυτικοί πύραυλοι Patriot και SAMP-T τοποθετούνται σε στρατηγικά σημεία-κλειδιά, όπως τα Άδανα και το Ικόνιο, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη ομπρέλα προστασίας πάνω από κρίσιμες τουρκικές και νατοϊκές υποδομές, χωρίς η ίδια η Άγκυρα να χρειαστεί να ξοδέψει ούτε ένα δολάριο για την αγορά ή τη συντήρησή τους.
Αυτή η πρακτική δημιουργεί ένα οξύμωρο σχήμα και μια βαθιά αντίφαση εντός της Συμμαχίας, η οποία σχετίζεται άμεσα με το «αγκάθι» των ρωσικών S-400. Όταν η Τουρκία αγόρασε το ρωσικό σύστημα, αποβλήθηκε από το πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 και της επιβλήθηκαν κυρώσεις μέσω του αμερικανικού νόμου CAATSA, με το επιχείρημα ότι το ρωσικό ραντάρ θα μπορούσε να υποκλέψει απόρρητα τεχνολογικά δεδομένα των νατοϊκών αεροσκαφών. Η Άγκυρα, αντί να υποχωρήσει και να επιστρέψει το σύστημα στη Μόσχα για να αρθούν οι κυρώσεις, βρήκε μια πλαγιοκόπηση μέσω του ΝΑΤΟ. Χρησιμοποιώντας το επιχείρημα ότι η ίδια παραμένει ένας πιστός και αναντικατάστατος σύμμαχος στη νοτιοανατολική πτέρυγα, απαιτεί και λαμβάνει τη νατοϊκή συνδρομή για την κάλυψη των κενών της αεράμυνάς της.
Το πρόσχημα της συμμαχικής αλληλεγγύης λειτουργεί έτσι ως μια τέλεια γέφυρα παράκαμψης των κυρώσεων. Στην πράξη, η Τουρκία λέει στη Δύση ότι δεν χρειάζεται να ενεργοποιήσει ή να ενσωματώσει τους S-400 στο νατοϊκό δίκτυο —κάτι που θα προκαλούσε την πλήρη ρήξη με την Ουάσιγκτον— διότι η Ιταλία και η Ισπανία της παρέχουν έτοιμα, συμβατά και πλήρως λειτουργικά συστήματα. Με αυτό το τέχνασμα, η Άγκυρα διατηρεί το ρωσικό σύστημα αποθηκευμένο ή σε κατάσταση αναμονής, ικανοποιώντας τη Μόσχα και διατηρώντας ανοιχτούς τους διαύλους με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, ενώ ταυτόχρονα η καθημερινή της ασφάλεια εγγυάται από ευρωπαϊκές δυνάμεις. Είναι μια πολιτική που επιτρέπει στην κυβέρνηση Ερντογάν να πατά σε δύο βάρκες, μετατρέποντας μια υποτιθέμενη τιμωρία και απομόνωση σε μια κατάσταση όπου οι ίδιοι οι σύμμαχοι που την επικρίνουν, σπεύδουν να την προστατεύσουν.
Επιπλέον, αυτές οι διμερείς και νατοϊκές συνεργασίες λειτουργούν ως ένας εξαιρετικός μοχλός πίεσης και βιομηχανικής κατασκοπείας ή μεταφοράς τεχνολογίας. Η Τουρκία δεν επιδιώκει απλώς την προσωρινή στάθμευση των ξένων πυραύλων. Χρησιμοποιεί την παρουσία των Ιταλών και των Ισπανών για να προωθήσει τα δικά της εξοπλιστικά προγράμματα, όπως το φιλόδοξο εγχώριο πρόγραμμα αεράμυνας «Χαλύβδινος Θόλος» (Çelik Kubbe). Μέσα από τις κοινές ασκήσεις, τη συνύπαρξη των αξιωματικών και τις τεχνικές προδιαγραφές των SAMP-T και των Patriot, η τουρκική αμυντική βιομηχανία αποκτά πολύτιμη τεχνογνωσία. Η Άγκυρα πιέζει συστηματικά τη Ρώμη και τη Μαδρίτη για συμπαραγωγή και μεταφορά τεχνολογίας, χρησιμοποιώντας το επιχείρημα ότι αν η Ευρώπη θέλει μια ισχυρή Τουρκία που προστατεύει τα σύνορα του ΝΑΤΟ, πρέπει να μοιραστεί τα τεχνολογικά της μυστικά.
Η στάση της Ισπανίας και της Ιταλίας αναδεικνύει επίσης τις εσωτερικές ρωγμές της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής, τις οποίες η Τουρκία γνωρίζει να εκμεταλλεύεται άριστα. Για τη Μαδρίτη και τη Ρώμη, η διατήρηση στενών οικονομικών και στρατιωτικών σχέσεων με την Άγκυρα είναι ζωτικής σημασίας, καθώς υπάρχουν τεράστια εμπορικά συμφέροντα, τραπεζικές εκθέσεις και κοινά συμφέροντα στη Μεσόγειο. Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες ή άλλες ευρωπαϊκές χώρες ζητούν μια πιο σκληρή στάση απέναντι στην τουρκική παραβατικότητα, αυτές οι χώρες προτάσσουν το νατοϊκό καθήκον και την ανάγκη προστασίας ενός συμμάχου από την τρομοκρατία ή τις περιφερειακές απειλές. Το ΝΑΤΟ γίνεται έτσι η τέλεια «κουρτίνα» πίσω από την οποία κρύβονται εθνικές οικονομικές επιδιώξεις, επιτρέποντας στην Τουρκία να διασπά την ευρωπαϊκή συνοχή.
Το τελικό αποτέλεσμα αυτής της στρατηγικής είναι άκρως ευνοϊκό για την Άγκυρα και εξαιρετικά προβληματικό για την περιφερειακή σταθερότητα, ιδιαίτερα για την Ελλάδα και την Κύπρο. Η Τουρκία έχει καταφέρει να μετατρέψει την παρασπονδία της με τη Ρωσία σε ένα διαρκές παζάρι. Κρατά τους S-400 ως διπλωματικό χαρτί απέναντι στη Μόσχα, χρησιμοποιεί τους Patriot της Ισπανίας και τους SAMP-T της Ιταλίας για να καλύψει το κενό της αεράμυνάς της, και την ίδια στιγμή πιέζει την Ουάσιγκτον για την άρση των κυρώσεων και την επιστροφή της στο πρόγραμμα των F-35 ή την απόκτηση νέων F-16 χωρίς πραγματικά ανταλλάγματα.
Η περίπτωση του Ικονίου και των Αδάνων αποδεικνύει ότι η Τουρκία δεν βλέπει το ΝΑΤΟ ως μια συμμαχία αξιών, αλλά ως ένα εργαλειοθήκη. Μέσω της εθελοτυφλίας ορισμένων ευρωπαϊκών πρωτευουσών και της αδυναμίας της Συμμαχίας να επιβάλει αυστηρή πειθαρχία στα μέλη της, η Άγκυρα καταφέρνει να θωρακίζεται αμυντικά με δυτικά μέσα, να διατηρεί τις γέφυρες με την αυταρχική Ρωσία και να εμφανίζεται ταυτόχρονα ως το θύμα που χρειάζεται προστασία. Όσο η Δύση δέχεται να παίζει αυτό το παιχνίδι, η Τουρκία θα συνεχίσει να απολαμβάνει μια ιδιότυπη ασυλία, χτίζοντας τη δική της γεωπολιτική αυτονομία με τα όπλα και την ανοχή των ίδιων των συμμάχων της.
