Η προσέγγιση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δημιουργεί την εντύπωση μιας επικείμενης αμυντικής επαναπροσέγγισης. Ωστόσο, η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 και η απρόσκοπτη ροή των κινητήρων F-110 αποτελούν μια εξαιρετικά σύνθετη εξίσωση, η οποία προσκρούει σε θεσμικά, νομικά και γεωπολιτικά τείχη της Ουάσιγκτον.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Παρά τις πρόσφατες δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι θα μπορούσε να «εξετάσει» την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35, η πραγματικότητα στο Καπιτώλιο είναι εντελώς διαφορετική. Η αποβολή της Άγκυρας το 2019 δεν ήταν μια απλή διοικητική απόφαση της τότε κυβέρνησης, αλλά μια θεσμοθετημένη στρατηγική επιλογή που θωρακίστηκε πίσω από αυστηρούς νόμους.
Η Τουρκία παραμένει υπό το καθεστώς των κυρώσεων του νόμου CAATSA (Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act) λόγω της αγοράς του ρωσικού συστήματος αεράμυνας S-400. Ο νόμος περί Εθνικής Άμυνας των ΗΠΑ (NDAA) απαγορεύει ρητά και κατηγορηματικά τη μεταφορά οποιουδήποτε αεροσκάφους F-35 ή σχετικής τεχνολογίας stealth σε χώρα που διαθέτει ενεργό το ρωσικό σύστημα στο έδαφός της.
Ακόμη κι αν ο Λευκός Οίκος επιθυμεί να κάνει μια θεαματική χειρονομία καλής θέλησης προς τον Ερντογάν, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν μπορεί να παρακάμψει με ένα απλό διάταγμα τη νομοθεσία του Κογκρέσου. Η διμερής συναίνεση (bipartisan support) σε Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικανούς εναντίον της στρατιωτικής αναβάθμισης της Τουρκίας παραμένει ισχυρή. Για να επιστρέψει η Άγκυρα στην κοινοπραξία, απαιτείται η πλήρης απομάκρυνση και καταστροφή ή μόνιμη εξαγωγή των S-400 από την τουρκική επικράτεια – ένας όρος που ο Ερντογάν αρνείται πεισματικά να εκπληρώσει για λόγους εσωτερικής πολιτικής αξιοπρέπειας και ισορροπιών με τη Μόσχα.
Το μάθημα των F-16 Viper και το «φάντασμα» των κινητήρων F-110
Η Άγκυρα θεωρεί ότι αν ξεπεράσει τον σκόπελο του Κογκρέσου, τα προβλήματά της θα λυθούν. Η ιστορία, όμως, της πρόσφατης συμφωνίας για τα 40 νέα F-16 Block 70 (Viper) και την αναβάθμιση των παλαιότερων, απέδειξε το αντίθετο. Οι γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, οι τεχνικοί έλεγχοι και οι κρυφοί όροι («ψιλά γράμματα») στα συμβόλαια FMS (Foreign Military Sales) μπορούν να παγώσουν μια συμφωνία για χρόνια, ακόμη και μετά το επίσημο «πράσινο φως» των νομοθετών.
Αυτή ακριβώς η απειλή επικρέμεται τώρα πάνω από το τουρκικό εθνικό μαχητικό KAAN. Η Άγκυρα έχει άμεση ανάγκη από τουλάχιστον 80 αμερικανικούς κινητήρες General Electric F-110 προκειμένου να προχωρήσει στην παραγωγή των πρωτοτύπων και των πρώτων παρτίδων του αεροσκάφους, μέχρι (και αν) καταφέρει να αναπτύξει τον δικό της εγχώριο κινητήρα (TEI-TF35000), κάτι που δεν αναμένεται πριν από τα μέσα της δεκαετίας του 2030.
Αν και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ κοινοποίησε στο Κογκρέσο την πρόθεσή του να εγκρίνει τη σχετική πώληση ύψους 700 εκατομμυρίων δολαρίων, η διαδικασία απέχει πολύ από το να θεωρηθεί λήξασα:
- Οι Άδειες Εξαγωγής (Export Licenses): Η έγκριση του Κογκρέσου είναι το πρώτο βήμα. Οι τελικές άδειες εκδίδονται από διάφορα κυβερνητικά όργανα, τα οποία μπορούν ανά πάσα στιγμή να επικαλεστούν «ζητήματα ασφαλείας» ή «αλλαγή των γεωπολιτικών συνθηκών» για να καθυστερήσουν τις παραδόσεις.
- Το Λόμπι στο Καπιτώλιο: Ελληνοαμερικανικές, ισραηλοαμερικανικές και αρμενοαμερικανικές οργανώσεις ασκούν ασφυκτική πίεση, ζητώντας εγγυήσεις ότι αυτοί οι κινητήρες δεν θα χρησιμοποιηθούν για την αποσταθεροποίηση συμμάχων του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο.
- Ρήτρες Τελικού Χρήστη (End-User Certificates): Οι ΗΠΑ συνηθίζουν να επιβάλλουν αυστηρούς περιορισμούς στη χρήση των τεχνολογιών τους. Οποιαδήποτε τουρκική επιθετικότητα ή μη ευθυγράμμιση με τα νατοϊκά συμφέροντα μπορεί να ενεργοποιήσει «ρήτρες παγώματος» των ανταλλακτικών και της τεχνικής υποστήριξης.
Συνεπώς, το KAAN κινδυνεύει να μείνει «καθηλωμένο» στο έδαφος, καθώς οι κινητήρες του αποτελούν ένα μόνιμο γεωπολιτικό μοχλό πίεσης της Ουάσιγκτον προς την Άγκυρα.
Το «χρυσό» συμβόλαιο της Boeing
Πίσω από τη διπλωματική κινητικότητα και τις υποσχέσεις του Ντόναλντ Τραμπ κρύβεται ένα τεράστιο οικονομικό παρασκήνιο που αφορά την αμερικανική αεροναυπηγική βιομηχανία. Πρόκειται για το «χρυσό» συμβόλαιο-μαμούθ της Turkish Airlines με την Boeing, το οποίο αφορά την αγορά έως και 225 επιβατικών αεροσκαφών έναντι 25 δισ. δολαρίων.
Η συμφωνία αυτή, η οποία ανακοινώθηκε αμέσως μετά την επίσκεψη του Ερντογάν στις ΗΠΑ, αποτελεί πραγματική «σανίδα σωτηρίας» και ένεση ρευστότητας δισεκατομμυρίων για την Boeing, η οποία τα τελευταία χρόνια μαστίζεται από σοβαρά οικονομικά προβλήματα, τεχνικές αστοχίες στα μοντέλα της και εσωτερική κρίση αξιοπιστίας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, λειτουργώντας πρωτίστως ως ένας επιχειρηματίας-πρόεδρος (transactional politician), γνωρίζει άριστα τη σημασία αυτού του συμβολαίου για την αμερικανική οικονομία και τις θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ. Για τον λόγο αυτό, ο Αμερικανός πρόεδρος επιδίδεται σε ένα ιδιότυπο πολιτικό θέατρο: εμφανίζεται εξαιρετικά διαλλακτικός, υπόσχεται να κάνει τον Ερντογάν «πολύ χαρούμενο» και δηλώνει έτοιμος να συζητήσει για τα F-35 και τους F-110.
Η στρατηγική του Τραμπ είναι σαφέστατη:
- Καθησυχασμός της Άγκυρας:Κρατά ζωντανές τις ελπίδες της Τουρκίας για τα εξοπλιστικά προγράμματα, ώστε η Άγκυρα να μην υπαναχωρήσει ή ακυρώσει τη γιγαντιαία παραγγελία της Boeing προς όφελος της ευρωπαϊκής Airbus.
- Κέρδος Χρόνου:Διατηρεί το θετικό κλίμα στις διμερείς σχέσεις μέχρι η Boeing να βάλει στα ταμεία της τα δισεκατομμύρια της συμφωνίας και να ξεκινήσει την υλοποίηση του έργου.
- Μετάθεση Ευθυνών: Όταν οι τουρκικές απαιτήσεις για τα F-35 προσκρούσουν στο Κογκρέσο ή όταν οι κινητήρες F-110 «κολλήσουν» στα γραφειοκρατικά γρανάζια του Πενταγώνου, ο Τραμπ θα μπορεί να ισχυριστεί προς τον Ερντογάν ότι ο ίδιος «προσπάθησε, αλλά το σύστημα της Ουάσιγκτον τον εμπόδισε».
Η Τουρκία φέρεται βρίσκεται παγιδευμένη σε μια ψευδαίσθηση αμυντικής αναβάθμισης με τις ΗΠΑ. Όσες υποσχέσεις κι αν αποσπάσει ο Ερντογάν σε προσωπικό επίπεδο από τον Τραμπ, η αμερικανική εξωτερική πολιτική ελέγχεται από θεσμικά αντίβαρα που δεν κάμπτονται εύκολα.
Το «χρυσό» συμβόλαιο της Turkish Airlines με την Boeing εξαγοράζει απλώς χρόνο και χαμόγελα, αλλά απ’ ότι εξηγούν στο enikos.gr γνώστες της αμερικανικής νομοθεσίας δεν πρόκειται να ξεκλειδώσει την πόρτα των F-35 ούτε να εγγυηθεί την ασφαλή ροή των κινητήρων για το KAAN, όσο η Άγκυρα προσπαθεί να πατά σε δύο βάρκες μεταξύ Δύσης και Ρωσίας.
