Ψάχνετε διαμέρισμα στο Βερολίνο; Κανένα πρόβλημα, εφόσον συγκαταλέγεσθε στους πλέον υψηλόμισθους κατοίκους της γερμανικής πρωτεύουσας. Νεόδμητο διαμέρισμα περίπου 100 τ.μ. στο κέντρο της πόλης προσφέρεται σε πλατφόρμα ενοικίασης κατοικιών έναντι 4.000 ευρώ μηνιαίως (περιλαμβανομένων των εξόδων για θέρμανση και κοινόχρηστα). Η πιο συμφέρουσα προσφορά, “μόλις” 1.000 ευρώ τον μήνα, αφορά ένα διαμέρισμα 80 τ.μ. στις παρυφές της πόλης, το οποίο μάλιστα χρήζει ανακαίνισης.
Όποιος διαθέτει απλώς έναν μέσο μισθό, είναι σχεδόν αδύνατο να βρει διαμέρισμα σε μία φυσιολογική τιμή ενοικίου, σε πολλές πόλεις της Γερμανίας. Εκτιμάται ότι σε όλη τη χώρα λείπουν σήμερα 1,4 εκατομμύρια νέες κατοικίες. Η χαμηλή προσφορά σε συνδυασμό με την υψηλή ζήτηση εκτοξεύουν στα ύψη τα ενοίκια.
Γερμανία, μία χώρα ενοικιαστών
Το 2025 ο συνολικός πληθυσμός στη Γερμανία έφτανε τα 83,5 εκατομμύρια, δηλαδή ήταν αυξημένος κατά 3,7 εκατομμύρια σε σχέση με το 1990. Αυτό οφείλεται κυρίως στη μετανάστευση. Παράλληλα, πληθαίνουν τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά. Πάνω από το 50% του πληθυσμού δεν έχει δικό του σπίτι, αλλά ζει στο ενοίκιο. Το ισχύον δίκαιο προβλέπει ισχυρή προστασία των ενοικιαστών, με εξαίρεση ωστόσο τα διαμερίσματα που ενοικιάζονται για πρώτη φορά.
Όπως επισημαίνει σε έκθεσή του το γερμανικό Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων για την Ένταξη και τη Μετανάστευση (SVR), το πρόβλημα στέγης είναι ιδιαίτερα έντονο για όσους έχουν μεταναστευτικό υπόβαθρο. Κατά την παρουσίαση της έκθεσης ο Βίνφριντ Κλουτ, επικεφαλής του SVR και καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Χάλε-Βίτενμπεργκ, λέει οι νεοαφιχθέντες διαμένουν συνήθως σε μικρότερα σπίτια και σε υπερβολικά περιορισμένο χώρο, ενώ είναι αναγκασμένοι να δαπανούν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός του για ενοίκιο σε σχέση με τον μέσο όρο. Και αυτό διότι συνήθως έχουν χαμηλότερα εισοδήματα, αλλά και περισσότερα άτομα στην οικογένειά τους.
Ρατσιστικές διακρίσεις στην αναζήτηση στέγης
Σε όλα αυτά προστίθενται τα ιδιαίτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες. Δεν διαθέτουν εκτεταμένο δίκτυο γνωριμιών, πολλές φορές το καθεστώς παραμονής τους είναι επισφαλές, ενώ υπάρχει και το εμπόδιο της γλώσσας. Συνήθως οι πρόσφυγες καταφεύγουν σε υποβαθμισμένες περιοχές, γιατί εκεί τα ενοίκια είναι χαμηλότερα ή υπάρχουν ήδη κάποιες γνωριμίες.
Δεν λείπουν και τα κρούσματα διακρίσεων εις βάρος των μεταναστών στην ενοικίαση κατοικίας. “Υπάρχουν ακόμη και ρατσιστικές συμπεριφορές, όπως δείχνουν οι σχετικές μελέτες” αναφέρει η αντιπρόεδρος του SVR Μπίργκιτ Γκλόριους.
Στις αρχές του 2026 το Ανώτατο Δικαστήριο της Γερμανίας για αστικές υποθέσεις (Bundesgerichtshof, BGH) είχε επιδικάσει αποζημίωση 3.000 ευρώ σε μία γυναίκα που αποδεδειγμένα υπέστη διακριτική μεταχείριση από μεσίτη λόγω του πακιστανικού ονόματός της. Πως αποδείχθηκε αυτή η διακριτική μεταχείριση; Καθώς ενδιαφερόταν για ένα συγκεκριμένο διαμέρισμα, η γυναίκα, που είχε γεννηθεί στη Γερμανία, τηλεφώνησε στον μεσίτη για να της κλείσει ραντεβού και να δει το σπίτι, αλλά πήρε την απάντηση ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμες ημερομηνίες. Μόλις όμως ξανατηλεφώνησε δίνοντας γερμανικό όνομα, ο μεσίτης της έκλεισε ραντεβού.
Προκειμένου να αποφευχθούν παρόμοιες συμπεριφορές, το SVR προτείνει να γίνεται πάντα ανώνυμα το πρώτο στάδιο στις διαδικασίες αίτησης για ένα διαμέρισμα, τουλάχιστον μέχρι να κλειστεί το ραντεβού.
Άστεγοι όλο και περισσότεροι ξένοι
Όλα αυτά τα προβλήματα έχουν ως αποτέλεσμα να αυξάνεται ο αριθμός των αστέγων. Αλλά και να πληθαίνουν οι άστεγοι χωρίς γερμανική υπηκοότητα. Το 2024 είχαν καταγραφεί στη Γερμανία 532.000 άστεγοι, αριθμός διπλάσιος από εκείνον του 2022. Από όλους τους άστεγους που διανυκτερεύουν σε προσωρινά καταλύματα, το 86% δεν έχει γερμανικό διαβατήριο.
Το ουσιαστικό δίλημμα είναι ότι σε περιοχές της Γερμανίας που ευημερούν μπορεί να υπάρχουν δουλειές, αλλά δεν υπάρχουν διαμερίσματα σε προσιτές τιμές. Από την άλλη πλευρά, σε πιο υποβαθμισμένες περιοχές τα ενοίκια είναι πιο προσιτά, αλλά δεν υπάρχουν δουλειές, ούτε δυνατότητες επαγγελματικής κατάρτισης και επανεκπαίδευσης. Κατά συνέπεια, όσοι θέλουν κατά τα άλλα να δουλέψουν αποφεύγουν συγκεκριμένες δουλειές γιατί δεν βρίσκουν σπίτι, ενώ εργοδότες που αναζητούν εργαζόμενους διαμαρτύρονται ότι δεν βρίσκουν.
Τι μπορούν να κάνουν οι αρμόδιοι;
Οι μεταναστευτικές ροές κατευθύνονται κυρίως προς τις μεγάλες πόλεις. Σήμερα το 60% όσων διαθέτουν μεταναστευτικό υπόβαθρο διαμένει σε αστικά κέντρα. Θεωρείται δεδομένη η κοινωνική ανατραχή, όταν σε μία ήδη υποβαθμισμένη περιοχή η μετανάστευση συναντά τη φτώχεια; Όχι απαραίτητα, τονίζει το Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων για την Ένταξη και τη Μετανάστευση (SVR), επισημαίνοντας ότι τα πάντα εξαρτώνται από συγκεκριμένα κριτήρια: τις υποδομές, το εκπαιδευτικό σύστημα και τις δυνατότητες κοινωνικής δικτύωσης.
Πολλές φορές τα παιδιά οικογενειών με μεταναστευτικό υπόβαθρο πηγαίνουν σε σχολεία που δεν διαθέτουν τις απαραίτητες υποδομές, ενώ παραμένουν συνεχώς μεταξύ τους. Αυτό επιδρά αρνητικά στις επαγγελματικές ευκαιρίες τους.
Τι μπορεί να κάνουν οι αρμόδιοι για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα; Σύμφωνα με τις συστάσεις του SVR χρειάζονται περισσότερες κοινωνικές κατοικίες, στοχευμένα μέτρα σε υποβαθμισμένες γειτονιές και βελτίωση του υλικοτεχνικού εξοπλισμού σε νηπιαγωγεία, σχολεία και κοινωνικά ιδρύματα. Αλλά και οι εργοδότες, που ενδιαφέρονται να προσελκύσουν ξένους εργαζόμενους, μπορούν να κάνουν περισσότερα. Για παράδειγμα, παρέχοντας βοήθεια στην αναζήτηση στέγης ή ακόμη και συμμετέχοντας οι ίδιοι σε προγράμματα κοινωνικής κατοικίας.
